Yaşamı, sadece işçilerin devrimci eyleminin değiştirebileceğini kavradım... 1917’yi kapitalizmin ölüm saati olarak düşündüm
Lenin'le sürgünde evlenenen Rus kadın devrimci Nadezhda Krupskaya, 26 Şubat 1869'de doğmuş, 27 Şubat 1939'de ölmüştür.
İlk ve ortaöğretimi çeşitli okullarda tamamlayan Krupskaya, daha o yıllarda Çarlık Rusyasının eğitim anlayışına karşı çıkmaya başladı. 14 yaşında babasını kaybettikten sonra annesiyle birlikte çeşitli işlerde çalıştı ve son olarak öğretmenlik yapmaya başladı.
Bu sırada aşağı sınıfların yaşamlarını yakından tanıma fırsatı buldu ve politik mücadeleye girdi. 1894 yılında St. Petersburg'da marksist bir öğrenci çevresinde işçileri eğitirken o zamanlar Ulyanov adıyla bilinen Lenin'le tanıştı.
Ulyanov o sıralarda avukat olarak M. F. Wolkenstein Avukatlık Bürosu'nda çalışıyordu. Birlikte politik toplantıları ziyaret etmeye başladılar. 1896 yılında Krupskaya "yasadışı ajitasyon" nedeniyle 2 yıl hapse mahkûm edildi. Mahkumiyeti 6 ay hapis ve 3 yıl sürgün cezasına çevrildi. Oldukça kötü iklim koşullarının olduğu Ufa'ya gönderildi.
Ulyanov'un eşi olarak sürgününü Şusenskoye'de tamamlamaya yönelik başvuruda bulundu. Oysa Ulyanov Sibirya'ya sürgüne gitmeden önce Krupskaya'nın evlenme teklifini kabul etmemişti. Krupskaya'nın başvurusu Ulyanov'la hemen evlenmesi ve Ulyanov'un sürgün süresi bittikten sonra Ufa'ya dönmesi koşuluyla kabul edildi.
Bunun üzerine annesi Jelisaweta Krupskaya ile birlikte Sibirya'ya giden Krupskaya, orada 1898'de Ulyanov'la evlendi. Hükümetin verdiği günlük 17 kopekle geçimlerini sağladılar. Sürgünün bitiminden sonra Krupskaya annesiyle birlikte artık Lenin adını kullanan Ulyanov'un peşinden Münih'e gitti.
Lenin'le birlikte Bolşevik Parti'nin yayın organı Iskra'nın yayınlanmasına katılan Krupskaya aynı zamanda partinin kuruluşunda da aktif görev aldı. Krupsaya'nın Lenin'lle ilişkisi oldukça ilgi çekicidir.
Politik yaşamında oldukça aktif olan Krupskaya, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'ne katılmasının ardından Bolşevik kanatta yer almıştır. Ekim Devrimi'nin ardından pratik olarak yeniden eğitim sorunlarıyla ilgilenmeye başladı ve sosyalist okul sistemini geliştirdi. Eğitim Halk Komiserliği'ne Anatoli Lunacharsky'ye vekaleten atandı. Bu dönemde Lenin'le birbirlerini oldukça seyrek görebildiler. Krupskaya 1921'den itibaren Politik Eğitim Enstitüsü'nde dersler verdi.
Lenin'in 1924'teki ölümünden sonra onun yerine Kongreye katıldı (...) Krupskaya ileriki yıllarda (1933) Lenin'in hayatını kaleme almış ve onun özel yaşamıyla ilgili en ayrıntılı biyografi çalışmasını ortaya çıkarmıştır.
Ölümünden sonra Krupskaya'nın onuruna bir astroide adı verilmiştir (2071 Nadezhda).
Parti içinde kod adı “balık” olan ve yeraltı mücadelesinde görünmeyen mürekkeple şifreli mektuplar yazma konusunda uzmanlaşmış olan Krupskaya'ya Lenin'in, “Benim küçük ringa balığım” diye seslendiği söylenir.
Otobiyografisi'nde kendi yaşamını şöyle özetler: