Pazartesi, 8 Eylül 2008 (18 yıl 2 ay önce)
İşçilerin ciğerine adeta bir bomba gibi yerleşerek patlayacağı günü bekleten silikozis hastalığı, mühendislik önlemleri ve gelişmiş maske sistemiyle tamamen önlenebilir bir hastalık. İster kısa, ister uzun çalışmış olsun, çalışma süresine bakmaksızın işçinin ciğerine yerleşen kum tanecikleri, yılların geçmesiyle ciğerlerdeki hava kapasitesini azaltarak, ciğerleri adeta taşlaştırıyor ve işçiyi ölüme götürüyor. Ülkemizde kot taşlama işiyle ismi duyulan silikozis aslında bir madenci hastalığı.
Ancak günümüzde beyazlatılmış kotlarda kullanılan kum sayesinde bodrum katlardaki atölyelerde yeniden hortladı. Hiçbir önlem alınmadan kotları kumla ağartan işçiler, bir süre sonra akciğer hastalıklarına yakalanıyor. Arena programından sonra dikkatlerin iyice yoğunlaştığı merdiven altı atölyelerden geçen işçilerin sayısı onbinlerle ölçülüyor. Kesin sayısı olmamakla birlikte şu aşamada kot beyazlatma işinde 10 bin civarında işçi çalışıyor.
Konuya dikkat çekmek ve gelişmeleri aktarmak için önceki gün İnsan Hakları Derneği'nde silikozis hastalığına yakalanmış iki işçi, konunun uzmanı doktorlar ve çalışma yürüten İstanbul Ahali ile kottaşlama.org tarafından bir toplantı düzenlendi.
100 lira daha fazla diye
Önce 'silikozis'in ne olduğunun sorulduğu sinevizyon gösteriminden sonra Mehmet Bekir Başak ve Hamza Gültekin isimli işçilere söz verildi. Sık sık öksürdüğü gözlenen Mehmet Bekir Başak, hastalığa yakalandıktan sonra kaderine razı olup köşesine çekilmeyen ve kot taşlama atölyelerine giderek işçileri bilinçlendirmeye çalışan bir işçi. Başak hastalığı yüzünden çalışamaz halde. Aynı şekilde kardeşi de kendisiyle aynı durumda. 7 yıl boyunca Merteks adlı işyerinde daha fazla ücret için çalıştığını anlatan Başak, Arena programının hemen ertesi günü hastaneye gittiğini ve bunun üzerine hasta olduğunu öğrendiğini anlattı.
Tamamen korunmasız şartlarda 2x2.5 metrekarelik yerlerde tozdan yaptığı malı bile göremeyecek şekilde, sigortasız çalıştığını anlatan Başak, bu tür işleri yapan atölyelerin hala çalıştığını, Küçükköy'de Elmabahçesi'nde yoğunlaştığını, çalışan işçileri uyarmaya gittiğinde kapıdan içeri alınmadığını da anlattı.
Başak'tan sonra Hamza Gültekin sözü aldı. 20'li yaşlarda hastalığın pençesindeki Gültekin de sırf 100 lira daha fazla diye kot taşlama işine girdiğini, bu işle uğraşan arkadaşlarının hepsinin hasta olduğunu anlattı.
Hasta olunduğunu bilemeyecek denli hızla öldürüyor
Hasta işçilerden sonra sözü doktor Figen Arslan aldı. Arslan da hastalığın nasıl geliştiğini elindeki bir akciğer resmi eşliğinde anlattı. Arslan işçilerin işe başlamadan önce mutlaka akciğer filmi çektirmelerini istedi. Arslan'dan sonra Prof. Zeki Kılıçaslan söz aldı. Kılıçaslan Türkiye'deki silikozis manzarasını daha geniş çerçevede özetledi. Resmen teşhis koyulmuş 500 silikozis hastası olduğunu söyleyen Kılıçaslan, hastalığını bilmeyenlerle bu sayının 5 binlerde olduğunu belirtti. Çoğunlukla veremle karıştırılan hastalığı, çoğu kişinin bilmediğini, hatta bazılarının askerde öldüğünü anlattı.
Hastalığın resmen teşhis edilmesi için sadece Ankara ve İstanbul'da bulunan meslek hastalıkları hastanesine gidilmesi gerektiğini belirten Kılıçaslan çoğu işçinin hastaneye gidrecek yol parasını bile bulamadığını, zaten hastalık teşhis edilse de sadece sigorta yapılıp aylık 60-80 YTL arası maaş bağlandığını anlattı. Son olarak silikozisin mühendislik sistemiyle; yani ürünün başka odada, işçinin ise kumandayla başka bir odada bulunması ve gelişkin bir maske takması halinde rahatlıkla önlenebilir bir hastalık olduğunu belirtti.
Daha sonra avukat Özlem Ayata da işin hukuki boyutuna değinen konuşma yaptı. Özata Arena programının aslında savcılar için bir ihbar kabul edilmesi gerektiğini ama savcıların soruşturma başlatmadığını, bu yüzden kendilerinin teftiş yapmayan Çalışma Bakanlığı ve gerekli önlemleri almayan patronlar hakkında suç duyurusunda bulunacaklarını belirtti.
Silikozisten notlar:
- Kot taşlama daha 1960'larda Avrupa'da yasaklanan bir iş. Avrupa'da yasaklanmasından sonra Türkiye'ye taşınan kot taşlama sektöründe 10 bin civarında işçinin çalıştığı tahmin ediliyor.
- Sektörde çalışanlar yalnızca Türk işçiler değil; Azerbaycanlı, Tacikistanlı, Türkmenistanlı, Romanyalı, Moldavyalı işçiler de kaçak olarak bu sektörde çalışıyor. Yabancı işçiler pasaportlarına el koyularak çalıştırılıyorlar.
- Arena programından sonra pek çok merdiven altı atölye taşındı ya da kapandı. Kapananların bir kısmı Suriye ve Bangladeş'te işyeri açtı. Açık kalanlar ise iş aldığı süre kadar atölye tutuyor ve sonra kapatıyor. Bu süre 15 gün gibi bir süre olabiliyor, sonraki iş içinse başka atölye kullanılıyor. Programdan sonra kaçak çalıştırılan yabancı işçilerin bir kısmı geri gönderildi.
- Kot taşlama atölyeleri sadece İstanbul'da değil, Çorum, Tokat, Sinop, Bingöl'de de bulunuyor. Yozgat'ta silikoz değirmenleri olduğu belirtiliyor.
- Hiç hastalık belirtisi olmadığı halde çalışan işçilere yapılan kontrollerde yüzde 50 oranında hastalığa rastlanmış.
- Bir kotun birim fiyatı, kot taşlamayla yüzde yüz artıyor. İşçiler bu işle "şato dikenler" bile olduğunu belirtiyor.