Türkiye sarsıcı gelişmelerin yaşanacağı kritik bir sürece girdi. Siyasal ve toplumsal yaşamda beklenmedik olaylarla karşılaşma olasılığı yüksek. Özellikle üç alandaki dinamiklerin hareketi, bu süreci şekillendirmekte başat bir rol oynayacağa benziyor.
(*) Bunlardan birincisi emek ile sermaye arasındaki çatışma. İkincisi, Kürt sorununda yaşanacak gelişmeler. Üçüncüsü ise, Ortadoğu’daki dengelerin farklılaşması.
Tempolu biçimde gelişen güçlü bir dalga halini almamış olsa da işçi sınıfı hareketindeki canlanmanın süreceği görülüyor. Sendikal ihanet tarafından içi boşaltılan 26 Mayıs’ın moral bozucu cılızlığı ve etkisizliğine karşın UPS ve Yeşil Kundura gibi yeni direnişlerin patlak verişi, kimi belediyelerdeki grev hazırlıkları bunun göstergeleridir. Bu süreç düz bir çizgi halinde gelişmiyor elbette. İnişler çıkışlar gösteriyor. Bu arada hem olumlu hem de olumsuz anlamda bir dizi “sürpriz” gelişmeyle de karşılaşabiliriz. Örneğin TEKEL’in ateşi iyice sönümlenip “sembolik” bir hale dönüşebilir, buna karşın yarın bir gün beklenmedik bir fabrika ya da işkolunda hareketin yükselişine ivme katacak sarsıcı yeni bir grev ya da direniş de patlayabilir. 657 sayılı yasada yapılması düşünülen değişikliklerin gündeme gelişiyle birlikte, işçi sınıfının organik bir parçası haline gelmiş olan emekçi memurlar içindeki kaynamaların artışı bu yönde bir belirtidir.
Önümüzdeki günlerde toplumsal yaşamın ritmini ve seyrini belirleyecek asıl ani ve sarsıcı gelişmeler Kürt sorununda yaşanabilir. Devlet, ABD’nin onayı yanında İran ve Güney’deki hainlerle işbirliği halinde PKK’ye karşı kapsamlı bir askeri operasyona girişmek niyetinde. Bunun kendisi için “ölüm-kalım” sorunu haline geldiğini düşünen PKK ise, “inceldiği yerden koparmayı” da göze alan bir karşı atağa kalkmış görünüyor. Dananın kuyruğu henüz tam kopmadı ama son günlerde hem Kürt illerinde hem de Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı kimi metropollerdeki olaylar karşılıklı birer nabız yoklaması özelliğine sahip. PKK sözcüleri, “özerklik ilan etmeye hazırlandıklarını” açıkladılar. Gerillanın Kürdistan‘da yol keserek kimlik kontrollerine başlamasıyla yerleşim birimlerindeki yeni Serhildanların bu niyeti yaşama geçirme doğrultusunda atılan ön adımlar oldukları çok açık. Bunlar birer prova. Bu yöndeki adımların Türkiye cephesinde nasıl azgın bir şoven histeri dalgası doğuracağını kestirmek ise zor olmasa gerek. Kaldı ki PKK sözcüleri de, “savaşın bu kez sadece Kürdistan’la sınırlı kalmayacağının” altını ısrarla çizip duruyorlar. Bu “farklılığın” bileşenlerinden biri olarak, Batı’da Kürtlere yönelik şoven histeri dalgalarını kabartacak eylemler düzenlenmesi olasılığı var ve yapılan açıklamalar, PKK’nin de bu saldırılara bundan böyle sivil milislerle karşı koyup çatışmaları yayarak cevap vermeyi düşündüğünü gösteriyor. Bu yönlü gelişmeler, tahmin edileceği üzere, Türkiye’deki atmosferi, toplumsal ve siyasal gelişmeleri bir anda çok farklılaştırır.
Öte yandan Ortadoğu da hareketli. Filistin‘de, Lübnan‘da, Doğu Akdeniz‘de sıcak çatışmalar yaşanması olasılığı giderek artıyor. Ortadoğu’da asıl dengeler farklılaşıyor. Bölgede şu an, emperyalizmin geleneksel denetim mekanizmaları ve politikalarının eski etki ve geçerliliklerini yitirdiği bir “çözülme evresi" yaşanıyor. Merkezinde İsrail‘in bulunduğu, sağ ve sol kollarını ise Arap dünyasının en büyük devleti, Nasır’dan bu yana Arap milliyetçiliğinin en etkin temsilcisi olarak tanınan Mısır’la parasının gücü yanında İslamcı kimliğiyle de etkisi büyük Suudi Arabistan’ın oluşturduğu mekanizma çözülüyor. Yerine yeni bir sistem ve bunun üzerine kurulabileceği yeni aktörler arayışı var. GOP’un temel hedeflerinden biri olarak gücün parçalanmasını da içerecek şekilde -Irak’ta ve Afganistan’daki gibi gerektiğinde askeri işgale dayalı- zayıf ve tam anlamıyla tabi dominyon yönetimleri oluşturma denemesi tutmadı. ABD içindeki farklı klikler de bu konuda şimdi farklı arayışlar ve yeni stratejiler peşindeler.
AKP, özellikle de Davutoğlu, bu ihtiyacı ve arayışı gördü. Uzun bir süredir de buna oynuyor. Örneğin Davos’taki “one minute” showu, bu kendini pazarlama çabasından kaynaklı planlanmış bir gösteriydi. Son Gazze girişimi de öyle… Daha profesyonel bir yapıya yönelen Türk ordusunun hazır -ve ucuz- bir vurucu güç olarak kullanılması avantajı yanında Arap sokaklarında çürümüş rejimlerden daha fazla sempatiye sahip, ayrıca İran’ı da dengeleme gücü ve imkanları fazla bir Türkiye, hem Obama yönetiminin yeni bölge stratejileri ile örtüşüyor hem de bu hayati bölgede fazlasıyla etkisiz kalan AB nezdinde bir çekim ve ağırlık unsuru oluşturuyor.
Tabii ki bunun Türkiye iç politikasına yansımaları var ve daha da olacak. Son Gazze’ye yardım girişimi sırasında yaşananlar da bunun bir göstergesi. Yalnız meselenin iç politika boyutları, daha çok birer yan ürün ve sonuç özelliğine sahipler. Fakat Ortadoğu çapındaki bölgesel gelişmelerle bunun iç siyasete yansımaları arasındaki ilişkilerin kuruluşunda, süreçleri Türkiye odağından hareketle “içerden dışarıya doğru” yorumlayan tek yanlı yaklaşımlar ve beylik kalıplar hala yaygın. Halbuki, Kürt sorunundakiler de dahil gelişmeler “dışardan içeriye” bir yaklaşımla ele alınmayı gerektiriyor.
İşçi sınıfı ve onun öncülerinin, bu toz duman içerisinde yönlerini kaybetmemeleri yanında beklenmedik kimi gelişmeler karşısında hazırlıksız yakalanmamaları gerekir. Bunun için bütün bu dinamikleri ve bunların birbirleriyle de etkileşim halinde doğurabilecekleri çok çeşitli sonuçları gözönünde tutan geniş bir bakış açısıyla hareket edilmelidir. Kaldı ki, proletaryanın sınıf bilinçli temsilcileri olarak bizim bir de kendi gündemimiz, daha doğrusu gelişmelere göre yelken açan bir kendiliğindenciliğe kapılıp gitmemizi engelleyecek bir politik hattımız-yönelimlerimiz olmak zorundadır. Yalnız bu ‘bağımsızlık”, hayattan kopuk fanus devrimciliğinin anladığı türden “bağımsızlık yanılsaması” ile ondan türeyen bir oyalanma pratiği şeklinde anlaşılmamalı. Hem karşılaşabileceğimiz gelişmeler sırasında şapa oturmamak için kendi dışımızdaki etkenler ve güçlerin hareketinden doğabilecek olasılıklara dair isabetli öngörülerde bulunulmaya çalışılmalıdır ama bu noktada durmayıp, “bu durumda biz neler yapmalıyız”, “bu tablo içinde hangi yön ve dinamiklere nasıl yüklenmeliyiz” sorularını da kendimize sormalı ve hattımızı öyle çizmeliyiz.
Önümüzdeki dönemde süreci şekillendirmekte başat bir rol oynayacaklarını düşündüğümüz bu dinamikler içerisinde, proletaryanın devrimci sosyalist öncüleri olarak bizler elbette öncelikle ve esas olarak birinci dinamiğe, bu bağlamda işçi hareketini geliştirip güçlendirmeye yüklenmeliyiz. Dikkatimizi ve enerjimizi yoğunlaştıracağımız alan ve dinamik bu olmak zorunda.
Mevcut durumda işçi hareketine devrimci bir müdahalenin önceliklerini ise özellikle şu 3 dinamiğe yüklenmek oluşturmalıdır: a) İşçi sınıfı hareketindeki canlanmayı mümkün olduğu kadar yaymak/yaygınlaştırmak için çaba harcamak. Bunun bir ayağını yeni grev ve direnişlerin örgütlenmesi için çaba harcamak oluştururken, diğer ayağını da halen sürmekte olan direnişlerin rutine binerek sönümlenmesine meydan vermeyecek bir yaratıcılık sergileyerek onların inatçılığını diri tutmak oluşturuyor. b) İşsizler ve taşeron işçiler dinamiklerine yüklenmek, bu konuda yeni politika ve taktikler geliştirmenin yanında pratik örnekler yaratmanın peşinde koşmak. c) İşçi hareketinin son dönem kabarışının öne çıkan özelliklerinden birini oluşturan sendika ağalığına karşı taban inisiyatifini geliştirmek doğrultusunda yeni açılımlar ve örnekler yaratmaya yüklenmek.
Bu yönlerde atılacak her adım, işçi sınıfı ve emekçilerin burjuva politikasının karanlık dehlizlerinde eriyip kaybolmalarını önlemenin yanında Kürt ve Türk işçi ve emekçileri arasında onulması zor sonuçlara hatta bir kopuşa yol açacak kanlı boğazlaşmaların önünü alabilmenin de en etkili yolu olacaktır.
(*) Alınteri gazetesinin 6. sayısının başyazısıdır.