Pazar, 19 Aralık 2010 (15 yıl 10 ay önce)
Bir halk
Zincire vurulmuş
Soyulmuş
Susturulmuşsa
Özgürdür hâlâ.
İşsiz bırak
Pasaportunu al
Yemek yediği masayı
Uyuduğu yatağı
Zengindir hâlâ.
Bir halk
Yoksul ve tutsaktır
Dili çalındığı zaman
Dedelerinden kalan
Kayıptır artık.
Ignazio BUTTITA
Sistemin Kürt halkının dilini “anlaşılmaz” “bilinmeyen dil” diye tanımladığı bir süreçte, Ankara’da “KÜRTÇE KONUŞUYORUZ” pankartı ardında bir araya gelen aydınlar, “yok sayma”ya karşı Kürtçe konuşarak tepkilerini gösterdiler.
Çoğunluğunu -etnik köken olarak- Kürt olmayan Aydınların oluşturduğu grup, “İtirazımızı dilimiz üzerinden ifade etmek için bir araya geldik” dedi. Becerebildikleri kadarıyla kısa Kürtçe cümlelerle konuşarak anadilin en temel insan hakkının ötesinde bir hak olduğunu vurguladılar ve dil üzerindeki yasakların kaldırılması gerektiğini vurguladılar. 17 Aralık Cuma günü, saat 12:00′de Kızılay’da İnsan Hakları Anıtı önünde gerçekleşen basın açıklaması eylemine, İnsan Hakları Derneği Ankara Şubesi, Halkevleri, Devrimci 78’liler Federasyonu, TMMOB/Elektrik Müh. Odası Ankara Şubesi, Kaldıraç, EMEP, SDP, Sosyalist Parti, ESP, Kaldıraç ve BDP yöneticileri de katılarak dayanışmada bulundu.
Ahmet TELLİ, Şükrü ERBAŞ, Akif KURTULUŞ, Aydın ŞİMŞEK, Temel DEMİRER, Sibel ÖZBUDUN, Sait ÇETİNOĞLU, İsmail BEŞİKÇİ’ (BEŞİKÇİ’nin konuşma metnini Mahmut KONUK okudu), Abdullah AYDIN, Mehmet ÖZER, Yılmaz DEMİRAL, Nizamettin UĞUR, Oktay ETİMAN, Adnan CAYMAZ, Fatin KANAT, Ramazan PEKTAŞ ve Necmettin SALAZ gibi sanatçı ve aydınların Kürtçe konuşmalarından sonra İHD Ankara Şube Başkanı Gökçe OTLU, Sosyalist Parti Genel Başkan Yardımcısı Mustafa KAHYA, SDP üyesi Hüseyin TAKA, ESP Ankara İl Yöneticisi Burcu ASLAN, Kaldıraç Temsilcisi, BDP Ankara İl Eşbaşkanı Şengül ÇELİK, BDP Ankara İl Eşbaşkanı Mustafa YELKENLİ ve EMEP temsilcisi de birer konuşma yaptılar. Şair Babür PINAR, Don Kişot Çevre Bilimleri Akademisi Başkanı Osman AKKUŞ ve daha pekçok kişi ve kurum temsilcisi de eyleme katılarak destek verdi.
Basın açıklamasında; “Kim, uluslar ve diller eşitliğini tanımaz ve savunmazsa, bütün ulusal baskıya ve eşitsizliğe karşı savaşmazsa, o bir Marksçı değildir; bir demokrat bile değildir. LENİN – Dile analık yapmadığımız sürece şairlik adını hak etmeyiz. RIZA BERAHENİ – Neden ağlıyorsun/ Ağlayacağına/ Elini uzat bana. ANNA AHMADOVA – İktidar sizi nerenizden yaralıyorsa orası kimliğiniz olur. MİLAN KUNDERA – Dil, varlığın evidir. Martin Heidegger” yazılı dövizler taşındı.
***
Aydınların Kürtçe konuşmaları ve Türkçe karşılıkları:
Abdullah AYDIN; “Çawa kû kûlîlk li ser dara xwe xweşik e, birayê min Kurd jî wisa bi zimanê dayika xwe ve xweşik e… Bila bi zimanê dayika xwe bikene, bi zimana dayika xwe bigirî, bi zimanê dayika xwe ve xwe bîne ziman…
Em tiştên qedexe bişkînin. Va welatê de wek Dîcle, wek Firat, wek Çorûh bi hev re bicoşin û dest bidin hev, bi hevre hilweşin zeryayên mirovahiyê re…
Nasıl çiçek dalında güzelse, benim kardeşim Kürt de anadiliyle güzeldir. Anadiliyle gülsün, anadiliyle ağlasın, anadiliyle ile kendini ifade etsin.
Yasakları yıkalım. Bu ülkede Dicle gibi, Fırat gibi, Çoruh gibi birlikte coşalım ve insanlık okyanusuna kol kola, omuz omuza birlikte akalım.”
Adnan CAYMAZ; “Em jî wan jî dizanin! Ziman, qelên gelan e kû nayê hilweşandin. Ji berk û li wê derê; germbûna dayikan, bêhna nanê teze, evîn û xemgînî, heman tiştên derbarê jiyanê heye.
Divê bê zanîn kû; her “zimanê kû nayê zanîn” di rastiya xwe de deng û basên ya gelên Anatoliya ye. Li himberê çandeke yek reng kû ji me tê xwastin; Êrmenî, Kurd, Suryanî, Laz, Çerkez û gelên din kû li ser vê axê jiyane û hîn jî dijîn, bi biratiya zimanê van gelan ve wê xwe bide jiyandin.
Em jî wan jî dizanin!
Kurdî ne “zimaneke nayê zanîn” e. TRT 6 kû bi televizyonê dewletê ye û heman demê de Kurdî weşan dike, di zanîngehê me kû perwerdeyên xwe li ser “Ziman û Wêjeyê Kurdî” ye, emê wana çawa binav bikin?
Her çiqas em fam nekin jî, kilamên kû dilê me dişewitîne, bi Kurdî ye… Kaxizên fermî ya dadgehê kû zimanê Kurdî wek “zimanekî nayê zanîn” bin av kiriye, ew kaxiz belgeyeke asîmîlasyon e, durûtî ye û îkarê ye.
Ez dikim zimanê zikmakî ya gelan biparêzim; bila ev jî bibe rik; ji kesên kû nirxên çandî tunê dikin û tune dihesibînin, bibe rik ji kesên kû dewlet dikin dewletê nijadperestî, kesên kû dewlet dikin dewletê olekî, kesên kû dewlet dikin dewletê birdoziyekî.
Ji ber kû wateya parastina zimanê zikmakî ya gelekî, wateya parastina zimanê dayika xwe ye… Ji bo radestiyê vê mafê, ne hewceye em bibin rewşembir an jî hunermend… Ji bo vê yekê şert û mercên mirovbûn têrê dike…
Biz biliyoruz onlar da biliyorlar! Dil bir halkın yıkılmaz kalesidir. Çünkü onda; anne sıcaklığı, taze ekmek kokusu, sevda ve hüzün, yani yaşama dair ne varsa o vardır.
Bilinmelidir ki; her “bilinmeyen dil” aslında tüm Anadolu halklarının çağıldayan sesidir. Dayatılan tek tip kültüre karşı, bu topraklarda yaşamış ve yaşayan Ermenilerin, Kürtlerin, Süryanilerin, Lazların, Çerkezlerin ve daha birçok halkın dili, binlerce yıllık kardeşliğiyle yaşamaya devam edecek.
Biz biliyoruz onlar da biliyorlar!
Kürtçe “bilinmeyen bir dil” değildir. Kürtçe yayın yapan devletin televizyonu TRT Şeş’i, üniversitelerimizde açılan Kürt dili ve Edebiyatı bölümlerini nasıl anlamlandıracağız.
Anlamasak da içimizi yakan türkülerin birçoğunun yakıldığı dil Kürtçedir. Kürtçeyi “bilinmeyen bir dil” olarak kayıt altına alan mahkeme zaptı, inkâr ve asimilasyon ikiyüzlülüğünün belgesidir.
Tüm kültürel değerleri yok edip hiçe sayan, devleti herhangi bir dinin, ırkın veya ideolojinin devleti haline getirenlere inat, halkların anadilini savunmaya devam edeceğim.
Çünkü bir halkın anadilini kullanma özgürlüğünü savunmak demek kendi anadilini savunmak demektir. Bu hakkı teslim etmek için ne aydın ne de sanatçı olmak gerekir. Bunun için insan olmak yeterlidir.”
Ahmet TELLİ; “Bêsilav û bêkelam em bigerin li kuçeyan
belkî bi me re ronî bibin hemû varoş
li dûv hefs dimînin, seqemên bizingar
dostên ku em navê wan nizanin dimînin bi tenê
em wan dixin dilê xwe, wan germ dikin
em ê nebin qardiyan ji umrê xwe re her êvar.”
Selamsız saygısız yürüyelim sokakları
Belki bizimle ışıklanır bütün varoşlar
Geriye mapushaneler kalır, paslı soğuklar
Adını bilmediğimiz dostlar kalır yalnız
Yüreğimize alırız onları, ısıtırız
Gardiyan olamayız kendi ömrümüze her akşam.”
Akif KURTULUŞ; “Ez zimane zikmaki me.
Ben anadilim.”
Aydın ŞİMŞEK; “Ji bo kû gelê Kurd bişînin mişextiya tunebûnê, zimanê gelê Kurd înkar dikin… Lê tunebûnê birayê gelên Tirkiye yê ya bastan gelê Kurd, tunebûna me ye jî… Wijdana min her tim cem gelê Kurd û cem zimanê wî ye…
Kürt halkının dili inkar edilerek, Kürt halkı hiçliğe sürgün edilmek isteniyor. Türkiye halklarının kadim kardeş halkı Kürtlerin hiçliği bizim de hiçliğimizdir. Vicdanım her zaman Kürt halkının ve onun dilinin yanında olacaktır.”
Yılmaz DEMİRAL; “Ez ê li vir gotarekê pêşkêş bikim; wê çawa be ez jî nizanim, lewre ez ê “bi zimanekî ku nayê zanîn” bipeyvim…
Her wisa nizanim dema ku ez li vir bi zimanekî ku nayê zanîn napeyvim:
Ma qey ji ber vê ye
Tim li ser aştiyê
Tim li ser azadiyê
Tim li ser Diyarbekir û Wanê
Tim li ser Lîcê û Farqînê difikirim;
Ma qey ji ber vê ye ku li ser zimanê min tim navên wekî Bêrîvan, Baran, Rojbîn, Dîlan hene…
Lê baş e ku ez ê li vir bi zimanekî ku nayê zanîn nepeyvim;
Her wiha baş e ku tu kes wê guh nede van peyvan!
Burada bir konuşma yapmayacağım; çünkü nasıl yapılır bilmiyorum “bilinmeyen bir dil”de konuşma…
Ayrıca yine bilmiyorum ki, burada bir bilinmeyen dilde konuşmazken:
Bu yüzden mi yoksa
Hep barışı
Hep özgürlüğü,
Hep Diyarbekir’i, Van’ı,
Hep Lice’yi, Silvan’ı düşünüyorum;
Bu yüzden mi yoksa, hep dilimde Berivan, Baran, Rojbin, Dilan…
Ama neyse ki ben burada, olmayan bir dilden bir konuşma yapmayacağım;
Ve ne iyi ki hiç kimse bu konuşmayı dinlemeyecek!”
Sibel ÖZBUDUN; “Dibên ku dengkirina-qezîkirina bi zaimanê dê-daikê heqi ke-mafi ke.
Na, ez tev li vê dîtînê-gotinê nabim.
Zimanê dayikê li gotinê pir pêş va ye- dûr e.
We qet bîstye ku bibên nefes-heva girtin heq e- maf e.
Nîkaşkirina mafê-heqê zimanê dayikê gora pîvanên min suçe, şerma-fêhêtîya meribûnê ye.
Anadilde konuşmanın bir “hak” olduğu söyleniyor.
Hayır, ben buna katılmıyorum.
Anadil, bunun çok daha ötesi.
Nefes almanın bir “hak” olduğunun söylendiğini hiç duydunuz mu? Anadilin tartışılması bile bir suç, bir insanlık ayıbıdır…”
Oktay ETİMAN; “Di vê welatê de kedkaran re, jinan re, endamên ol û mezhebên cûda re, Kurda re û hin civakên kû ne Tirk in ji wan re, di demeke dirêj pê de, zordestiyên cûda cûda pêk tê. Kedkarên kû mafên wan ji destê wan tê girtin, tevî hin komên civat kû di heman rewşê de ne, ji bo kû van zordestiyan ji olê rakin, heya naha tekoşîneke demdirêji dimeşînin. Kurdên ku di nav va civatan da cih digirin jî bir armanceki serkeftî rabûne ser pî û berxwe didin. Heke Kurd zimanê xwe ya zikmakî nikaribin biaxivin, ev qedexeyê dervahî mirovahiye ye. Daxwaza Kurdan ku ji bo van tiştan ji olê rabin, ber dîrok û ber wijdana mirovahiyê de daxwazeke meşrû ye. Gorî min divê Kurd jî weke gelên din dikarin bi awayekî azad, bi zimanê xwe ve biaxivin.
Bu ülkede emekçilere, kadınlara, farklı din ve mezhep mensuplarına, Kürtlere ve Türk olmayan bazı başka topluluklara uzun zamandan beri değişik biçimlerde baskılar yapılmaktadır. Hakları gasp edilmiş emekçiler ve diğer toplum kesimleri bu baskıları ortadan kaldırmak amacıyla öteden beri mücadele etmektedirler. Bu toplum kesimleri arasında yer alan Kürtler de kendilerine yönelik baskıları aşabilmek için ayağa kalkıp direnmişlerdir. Kürtler doğdukları andan itibaren duymaya başladıkları dili herhangi bir kısıtlama olmaksızın kullanamıyorlarsa bu insanlıkdışı dil yasağı uygulamasının kaldırılması talebi tarih ve insanlığın ortak vicdanı açısından kesinlikle meşrudur. Kürtlerin de kendi dillerini dünyanın başka bölgelerinde yaşamakta olan öteki halklar gibi özgürce konuşabilmeleri gerektiği kanaatindeyim.”
Şükrü ERBAŞ; “GULFIROŞ
Ez jı xew rabûm, gulfıroşek di,
Pır gelek şa bûm, gul bı dıl dıdi
Gul bı dıl dıdi.
Hebû me yek dıl, tev jan û kul bû
Ne bûme bawer, gul bı dıl dıdi
Gul bı dıl dıdi.
Bazar me kır go, ser bı ser nadım
E gulperest bi can u dıl dıdi
Can u dıl dıdi.
Mın go, ki dıdi, can û dıl bı gul?
Go ev bazar e, dıl bı kul dıdi
Dıl bı kul dıdi.
Mın can û dıl dan, dıl kırye qerin
Go ho Cegerxwin, dıl bı gul dıdi
Dıl bı gul dıdi.
GÜL SATICISI
Bir gül satıcısı gördüm uyandığımda
Çok sevindim, gülü kalbe değişeceğine
Gülü kalbe değişeceğine.
Bir kalbimiz vardı, hastalık ve yara dolu
İnanamadım önce, gülü kalbe değişeceğine
Gülü kalbe değişeceğine.
Pazarlık ettik, “takas etmem” dedi;
“Güle tapan canını da verir üstüne
Canını da verir üstüne.”
Sordum: “Can ve kalbini kim değişir bu güle?”
“Pazarlık bu” dedi. “Yaralı ya kalbin
Yaralı ya kalbin.”
Canımı da kalbimi de verdim, kalp seslendi:
“Hey, Ciğerhun bir güle değişti kalbini
Bir güle değişti kalbini.”
İsmail BEŞİKÇİ; “Nirxandina “zimanê zikmakî, li der dora têgiya mafên mirovan e” ne rasteqîn e… Ji ber kû mafên mirovan, di tekoşîna pêvajoya mirov û gelan de derketiye olê, lê belê zimanê zikmakî, girêdayî ya hebûna mirovan e. Mirov, bi zimanê dayikê xwe ve heye. Civakeke bê ziman tune ye, em nikarin tiştekî bi vî awayî bifikirin.
Asîmîlasyon û zordestî ya kû li ser zimanê zikmakî ve tê meşandin, ew li ser nasnamê mirov û civak re êriş e. Armanca va êrişê, xulamkirina mirov û civak e… Ji ber vê yekê jî, tekoşîna himberê van êrişan, ji bo mirov û ji bo civakan pêvajoyên xwezayî ye.
Anadili insan hakları kavramı çerçevesinde değerlendirmek doğru değildir. İnsan hakları, insanların, halkların mücadele sürecinde kazandıkları haklardır. Anadil ise varoluş halidir. İnsan anadiliyle birlikte var olur. Dilsiz bir toplum düşünülemez.
Anadile baskı, asimilasyon çabaları insanın, toplumun kimliğine karşı yapılan saldırıdır. Bu saldırı insanı, toplumu köleleştirmeye yönelik bir saldırıdır. Bu saldırılara karşı mücadele etmek, insanlar için, toplumlar için doğal süreçlerdir.”
Temel DEMİRER; “Demik berê, pir kevn da ez li dadgeha ewlekarîyê ya Diyarbekirê de dahatim darizandin. (Esas No:1997/ 297)
Qeziya, gotina ku min li wê derê got, çend sal borîn, îro li vira bi dengikî bilind carik din dibêm ku: Heta ku Kurman xa li Diyarbekirê bê “Me”, “lê”, “lê belê”, “ema”, “belam”, “feqet” , “tenê” bênin ziman, heta ku xa azad hîsbikin-werqilînin ez jî kurmancim.
Qedera wan, qedera, hatina min e jî. Qet neskinin, ku pêwîste min jî bi sizakin-ceza kin….
Çok eskilerde, Diyarbakır I. No’lu DGM’de (Esas No:1997/ 297) yargılanırken dediğim şeyi; yıllar sonra, bugün, burada, bir kez daha yüksek sesle tekrarlıyorum:
Kürtler, Diyarbakır’da kendini “Ama”sız, “Fakat”sız, “Ancak”sız özgür hissedene değin ben de Kürt’üm.
Onların kaderi benim de kaderim, geleceğim; hadi gerekiyorsa bunun için beni de cezalandırın…”
Mehmet ÖZER; “Ez wek şoreşger û rewşembireke di nav gelê Tirk de dibêjim kû; li himberê hemû zorbazên li ser rûyê erdê re, neberamberiyan û neheqîyan re disekinim… û zimanê xwe ya himberderketinê, bi zimanê gelê Kurd ve ava dikim… Û bê rawest gelê Kurd û rizgariya zimanê wî diparêzim û dibim zimanê wî… Fermana mijo û dilê min ew tişt e…
Ez xortê Kurd im…
Türk halkından devrimci bir aydın olarak yeryüzünün tüm zorbalarına, eşitsizliklerine, haksızlıklarına karşı itiraz dilimi Kürt halkının diliyle kuracak ve usanmadan Kürt halkını ve onun dilinin özgürlüğünü savunacak ve dili olmayı sürdüreceğim. Aklım ve yüreğim bunu buyuruyor.
Ben Kürt genciyim…”
***
BDP Ankara İl Eşbaşkanları Mustafa YELKENLİ ile Şengül ÇELİK aydınlardan sonra yaptıkları konuşmalarda, aydınların bu onurlu tutum ve dayanışmalarına teşekkür ettiler.
27 Nisan 2007’de yayımlanan askeri muhtırada, “Ne mutlu Türk’üm diyene, demeyenler düşmanımızdır ve hep öyle kalacaktır” diyen ordu, bu kez aydınların KÜRTÇE KONUŞUYORUZ eyleminden 3 saat sonra, saat: 15:05’de yayınladığı bildiriyle Kürtçe’yi düşman ilan ederek Anadilde özgürlük isteyenlere karşı bir anlamda muhtıra verdi.
[Kaynak: Yılmaz Kızılırmak sitesi]