İlk sentetik canlı "doğdu"

Laboratuvarda üretilen yapay bir genomun, bir bakteri hücresine aktarılmasıyla ilk yapay hücreye ulaşıldı

GÜNCEL
Pazartesi, 10 Ocak 2011 (15 yıl 10 ay önce)

Canlıların doğadaki en büyük amaçlarından biri de soylarının devamlılığını sağlayarak kendi kalıtım materyallerini ileriki nesillere aktarmaktır. Bu şekilde genetik özellikleri de yok olmaktan kurtarmış oluyorlar. Bunu da DNA’larında bulunan genleri aktararak yapıyorlar.

DNA’yı ilk olarak keşfedip bilim dünyasına tanıtan Watson ve Crick’ten sonra bilim insanları için yepyeni bir dünyanın kapıları da aralanmış oldu. DNA’yı oluşturan genlerin yapısının çözülmesi ve bazı genlerin işlevlerinin belirlenmesiyle birlikte gen mühendisliğinde başdöndürücü bir gelişim süreci de başlamıştır. Böylelikle küçük mikroorganizmaların genleri değiştirilerek, bu genlerin ürettiği ürünler çevrenin temizlenmesinden, biyoplastik ve biyoyakıt üretilmesine kadar pekçok alanda kullanılmaya başlanmıştır.

Canlıların kalıtsal materyali olan DNA üzerindeki bu değişimler, sadece tek bir geninin değiştirilmesiyle yapılıyorken (DNA birçok genin bir araya gelmesiyle oluşmuştur), özellikle insan genomunun açıklanmasıyla birlikte yeni bir evreye girilmiş, canlıdaki bütün bir genomun, tasarlanmış (yapay) başka bir genomla değiştirilmesinin hedeflendiği sentetik biyoloji alanındaki çalışmalar hız kazanmıştır. Böylece yapay kromozomların -yapay genomun- kontrol ettiği kendi kendine çoğalabilen yapay bir organizma, başka bir deyişle sentetik bir yaşam oluşturulması amaçlanmıştır. Yani bilim kurgu filmlerinde izlemeye alışık olduğumuz laboratuvardaki özel ortamlarda ya da test tüplerinde oluşturulan canlılar, aslında uzun zamandır bilim insanlarının çalışmalarının en önemli amaçlarından birini oluşturmakta.

Sonrasında bu yönde başarılı adımlar atılmış, örneğin bir bakterinin genomu başka bir bakterininkiyle değiştirilmiş, böylece yapay bir genomun da benzer yöntemlerle bir bakteriye aktarılabilmesinin önü açılmıştır. Ve çok geçmeden tamamen laboratuvarda üretilen yapay bir genom, bir bakteri hücresine aktarılarak, kendi kendine çoğalabilen ilk yapay hücre elde edilmiştir. Peki bundan sonra ne olacak?

Bilimsel gelişmelerin neye hizmet edeceği, onun hangi sınıfın elinde olduğuna bağlıdır. Eğer öncelikli hedefi kar etmek olan burjuvaziye hizmet ediyorsa, elbetteki her gelişme de onun istekleri doğrultusunda kullanılacaktır. Tıpkı enerji üretmek amacıyla geliştirilen atom enerjisinin atom bombasına çevrilerek yüzbinlerce insanın katledilmesinde kullanılması gibi.

Buradan bakarak yukarıdaki soruyu iki şekilde cevaplandırabiliriz:

Şu anda içinde yaşadığımız kapitalist sistemde, bu gelişme elbetteki güçlü ve zengin olanın amaçlarına hizmet edecektir. Yani bir ülkeyi işgal etmek isteyen emperyalist bir devlet tarafından biyolojik silah yapımında kullanılacak, ya da bir grevi bastırmada kısa süreli etki gösteren bir silah olarak (mesela kısa süreli körlük yapan, uyuşturan ya da düşünmeyi engelleyen) tasarlanabilecektir. Ya da yapay mikroorganizmayla bir hastalık oluşturulacak, bunun tedavisi için piyasaya sürülen ilaçlardan ilaç tekelleri miyarlarca dolar kazanacaktır. Sadece ilaç tekelleri değil, savaş araçları geliştiren tekeller, bilişim teknolojisini elinde bulunduran tekeller vb. de paylarına düşeni alacaktır.

Eğer insanın insanı sömürmediği ve kar amacının olmadığı sosyalizmde olsaydık, bu gelişme sadece ve sadece insanların yaşam kalitesini artırmak için kullanılırdı. Sözgelimi, hastalıkları tedavi edecek yeni ilaçlar üretilir, hastalığa yakalanma riskini ortadan kaldıran aşılar yapılırdı. Ya da bu gelişmeyle DNA üzerindeki hasarlı genler çıkarılıp yerine yenileri konularak hastalıklara daha ortaya çıkmadan önce müdahale edilirdi.

Tüm bu örnekleri genişletmek mümkün. Ama çok önemli olan bir nokta daha var ki o da, sosyalizmde tüm bu gelişmeler herkese, eşit ve parasız bir hizmet olarak sunulurdu. Yani paran yok diye ölüme terk edilmezdin… Ya da hastanelerde rehin kalmazdın…