10 dakika uyuya kalmışız, niye uyandırmıyorsun diye beni yataktan attı, gözüme yumruk attı
Kadına yönelik şiddet deyince hepimizin aklına esas olarak, kaba dayak ve cinsel şiddet gelir. Oysa konu sadece fiziksel şiddetle de sınırlı değildir. Dahası, kimselere söylenemediği durumlarda uzun yıllar içte taşınarak ciddi psikolojik yaralara yol açmaktadır. Kişinin bunu kendi kendine aşması çoğu durumda zordur; toplumsal ve siyasal bir bilinç açıklığı ve yardım eliyle olanaklıdır.
4. Dünya Kadın Konferansı Eylem Platformu ve Pekin Deklarasyonu’nda kadına yönelik şiddet biçimleri olarak şunlar sıralanmıştır:
• Dayak dâhil aile içinde meydana gelen fiziksel, cinsel ve psikolojik şiddet evdeki kız çocuklarının cinsel istismarı, çeyizle bağlantılı şiddet, evlilikte tecavüz, kadının cinsel organına zarar verme ve diğer geleneksel uygulamalar, nikâh dışı şiddet ve istismarla bağlantılı şiddet;
• Tecavüz, cinsel taciz, işyerinde, eğitim kurumlarında ve başka yerlerde sarkıntılık ve cinsel zorlama dâhil toplum içinde meydana gelen fiziksel, cinsel ve psikolojik şiddet, kadınların alınıp satılması ve fahişeliğe zorlanması;
• Nerede olursa olsun, devletin yürüttüğü ve göz yumduğu fiziksel, cinsel ve psikolojik şiddet.
• Kadınlara yönelik şiddetin diğer türleri arasında, silahlı çatışma durumlarında kadınların insan haklarının ihlal edilmesi, özellikle cinayet, sistematik tecavüz, cinsel kölelik ve gebeliğe zorlama vardır.
• Kadınlara yönelik şiddet hareketleri, aynı zamanda zorla kısırlaştırma ve düşüğe zorlama, kontraseptiflerin zorla/baskıyla uygulanması (gebeliği önlemek amacıyla kullanılan ilaç -nba) kız bebeklerin öldürülmesi ve doğum öncesi cinsiyet seçimini de kapsamaktadır (ICPD 1994; T.C. Başkanlık 1996). (1)
Türkiye’de kadına yönelik fiziksel şiddetin birçok nedeni bulunmaktadır. Özellikle toplum tarafından ataerkil zihniyetin kadına yüklediği görevlerin yerine getirilmemesi -iyi yemek yapmamak, ev işlerini aksatmak, çocuklara ya da evin yaşlılarına bakmamak, erkeğin sözünden çıkmak, izinsiz bir yerlere gitmek- şiddet uygulama nedeni olabilmektedir. İnanması güç ama asıl sorun, kadınların çoğunun kendisine uygulanan şiddeti hak ettiklerini, erkeklerin ise kadınlara şiddet uygulama haklarının bulunduğunu düşünmesi kısacası kadına yönelik fiziksel şiddetin her iki taraf açsından da meşru görülmesidir.
Aile içi şiddet konusunda kadın ve erkeklerin anlatımları, şiddet nedenlerinin görülmesi açısından önem taşımaktadır; (2)
“Yav mecbur kalabilir yani mecbur kalabilir, şöyle kalır yani hanımı eğer onun dediğini yapmıyorsa, efendime affedersin kötü yoldaysa; aldığını, hanımına verdiğini hep sağa sola harcıyorsa, adam getirdiği yani o erkek görmüyorsa, o erkek de mağdurdur yani, öyle değil mi?” (56 yaşında, evli, beş çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)
“…Eşim ilk çocuklarıydı. İlk gelin de bendim. Çocuk istemeye başladılar, yapın artık falan diye. Zaman geçtikçe tabi çocuk olmuyo. Daha sonra işte biz doktora başvurduk. Doktor hastaneye yönlendirdi. Birkaç hastanede tedavi gördük. Olmadı. …’da bi doktorumuz vardı. O da en son işte çocuğun olamayacağını söyledi […] Eşimden kaynaklandığı için, eşim ve eşimin ailesi bunu hiçbir şekilde kabul etmedi […] Benim bu karşı çıkışlarımı hiçbir zaman kabullenmediler… şiddet uyguladılar, hani döversek kabullenir. Çünkü şey diyolardı, ‘biz büyük bir aileyiz, tanınmış bir aileyiz. Biz bunu akrabalarımıza anlatamayız, oğlumuzdan diyemeyiz…’ Ben de hani bir gerçek varsa sonuçta er ya da geç ortaya çıkacak yani bunu saklamanın hiçbir mantıklı bir düşüncesinin olmadığını düşündüm ve hep karşı çıktım. Benim zaten karşı çıkışlarım her seferinde tabi dayakla sonuçlandı. Eşimden çok dayak yedim hakikaten. Kayınpederimden dayak yedim. Tabii en sonda kayınvalidemden şiddet görmek, çünkü bir kadının, beni en iyi anlaması gereken sonuçta bir kadın, ama anlamadı. İşte ondan şiddet görmek tahammül sınırımı hakikaten çok aştı.” (26 yaşında, boşanma davası süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadın)
“Akrabam değildi düğünde görmüş beni, kaçırdı beni işte, ailem geri almak istedi beni, bu vermedi beni kıskanç, getirirdi ağaca bağlardı döverdi, ağaca bağlar döverdi, az bir şey görse döver beni, şiddet dayak şiddet.” (34 yaşında, evli, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadın)
“…Ama şu oldu mesela kırmızı ojelerime taktı ben bunları silersem kavga etmeyiz diye hiç düşünmedim. […] Bundan dolayı mesela tokayı kıstırdı burnuma saçımdan aldı saçımı niye öyle toplamışım diye mesela burnumu kesmişti burnum kanamıştı yani durup dururken.” (20 yaşında, evli, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadın)
“Ben, evliliğim 23 yıl sürdü, 23 yıldan sonra zaten bu dönemde hep şiddet görüyodum yani cinsel yönden de böyle. İstemediğim zaman, nasıl istemediğim derken; mesela kumar oynuyodu, e parayı kaybettiği zaman gelip beni dövüyodu bu dayaktan sonra da mesela beraber olmak istiyodu itiraz ettiğim zaman yine dayak yiyodum […] Ters tepki verdiğim zaman mesela istemediğimi söylediğim zaman, hani bi de cinsellik de sonuçta bir paylaşımdır yani karşılıklı olması lazım. En ufak şeyde yani döverdi beni. Hem döverdi hem de amacını gerçekleştirirdi.” (46 yaşında, evli/eşinden ayrı yaşıyor, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadın)
“En son nisan ayında gözüme yumruk attı. Sabah beşte gidiyo işe. 10 dakika uyuya kalmışız, niye uyandırmıyorsun diye beni yataktan attı, gözüme yumruk attı. Tekme de attı eşim benim gözüme önceden…” (34 yaşında, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadın)
“…yani paran varsa erkeği de boşuyorsun, gidiyosun yaşıyosun da… şu yaşadığımız dünyadaki ekonominin bize yüklediği ağırlıklar üzerinde eziliyoruz. Kimimiz karısını dövüyo, kimimiz de susuyo ve yirmi dört saat çalışıyo.” (Odak grup katılımcısı, 25-30 yaş, en fazla beş yıllık evli, lise üstü eğitimli erkek)
Mor Çatı Kadın Sığınma Vakfı’na başvuran dört birin üzerindeki kadının yüzde 45,8’inin balayı döneminin sonunda, yüzde 1,3’ünün ilk çocuklarına hamileyken, yüzde 9,9’nun doğumdan sonra şiddeti yaşadıkları saptanmıştır. Kadınların ilk yıllarda eşlerinin değişeceğine inandıkları daha sonra da çevre baskısı, ekonomik nedenler, korku, meslek sahibi olmama gibi gerekçeler yüzünden eşlerini terk edemedikleri ancak şiddet çocuklarını da kapsadığında yardım aramaya karar verdikleri belirlenmiştir (Gümüşoğlu 1998). Aile Araştırma Kurumu ve Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı’nın araştırmasına göre dayak “terbiye” olarak algılanmaktadır. (3)
2008 yılında yapılan bir araştırmaya göre ülke genelinde kadınların yüzde 39′u yaşamının herhangi bir döneminde aile içi fiziksel şiddete maruz kaldığını belirtmiştir. Başka bir ifade ile her 10 kadından 4′ü eşi veya birlikte olduğu kişi(ler) tarafından yaşamının herhangi bir döneminde fiziksel şiddete maruz kalmıştır. Türkiye’de aile içi fiziksel şiddetin yaşanması açısından bölgeler arasında ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Batı Marmara bölgesinde yaşayan kadınlar arasında fiziksel şiddet yaşama oranı yüzde 25′ken, Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde bu oran yüzde 53′tür.
1) Melike DİŞSİZ, Nevin HOTUN ŞAHİN, “Evrensel Bir Kadın Sağlığı Sorunu: Kadına Yönelik Şiddet”
2) Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması, Ankara, Ocak 2009
3) Melike DİŞSİZ, Nevin HOTUN ŞAHİN, “Evrensel Bir Kadın Sağlığı Sorunu: Kadına Yönelik Şiddet”- Gümüşoğlu F (1998) Sayılarla Kadına Yönelik Şiddet. Geleceğim Elimde: Kadın İncelemeleri Dizisi. 1. Basım, Mor Çatı