Yaşar Ayaşlı’nın 12 Eylül döneminde işkencede direniş pratiği lekelidir! O dönem tutsak düşen TİKB MK üyeleri içinde bir tek onun, Adana polisinde kabule dayalı ifadesi vardır!
“Adressiz Sorgular” bir geleneği simgeler. İşkencede devrimci direnişin istisnai bir durum olmaktan çıkarak örgüt çapında genelleşmiş temel bir değer ve pratik düzlemine yükseltilmesini ifade eder.
TİKB, Türkiye devrimci hareketi içinde bu görkemli geleneği yaratan örgüttür. 12 Eylül’de tutsak düşen kadro ve militanlarının ezici bir çoğunluğu poliste ifade vermemişlerdir. Polis tarafından bilinen kimliklerini dahi kabullenmemişler, üzerlerinde çıkan sahte kimliklerde ısrar etmişler, “ifade vermekten kaçınma” tutanağı dahil hiçbir belge ve tutanağı imzalamamışlardır.
Türkiye sol ve devrimci hareketinin tarihinde TİKB’den önce de poliste direnen devrimciler kuşkusuz olmuştur. Fakat bunlar örgütleri içinde bile azınlıkta kalan, hatta istisnai oluşturan bireysel direnişlerdir. TDH’nin tarihindeki bu öncü direnişlerden en bilineni ve en derin iz bırakanı İbrahim Kaypakkaya’nın 1972 yılındaki soylu direnişidir. Zaten TİKB’nin işkencede devrimci direnişi bir üst düzleme sıçratırken beslendiği esin kaynaklarından biri Kaypakkaya’nın direnişidir, diğeri ise dünya komünist hareketinin tarihindeki direniş örnekleri ve Nazi faşizmine karşı direnişin kahramanlarıdır. Büyük komünist direnişçi Julius Fuçik ile Vietnamlı yurtsever ve komünistlerin Saygon zindanlarındaki yiğit direnişlerini anlatan kitapların bu kültür ve değerin şekillenmesinde özel yerleri vardır. Bunlar, 1970’li yılların ilk yarısından başlayarak kadro ve militanlar tarafından mutlaka okunan başucu kitapları haline gelmişlerdi. Bu anlamda, temelleri TİKB öncesi grup döneminde atılan bu yönelimin gelişmesinde o dönemki grup liderinin teşvik ve yönlendirmelerinin payını anmamak gerçeğe saygısızlık ve haksızlık olur.
Sonuç olarak, TİKB’nin genelleşmiş bir örgütsel değer düzlemine sıçrattığı işkencede devrimci direniş geleneği, başlangıcı TİKB öncesinin grup dönemine kadar uzanan bir tarihsel süreç içinde, birbirlerinin deneyiminden esinlenip öğrenerek onu adım adım geliştirip bir ‘sanat’ düzeyine yükselten yüzlerce militanın direngenliği ve emeği sayesinde yaratılmış kolektif bir değerdir. Dolayısıyla onun tek bir “sahibi” ya da “yaratıcısı” yoktur. Böyle bir iddiayla ortaya çıkmak, adi bir gasp girişimi olmakla kalmaz, tek başına megalomaniyle de açıklanamayacak bir psikolojik bozukluk anlamına gelir. Kendisini yıllardır, bulduğu -daha doğrusu yarattığı- her fırsatta “Adressiz Sorgular”ın “sahibi” ve “yetkili tek temsilcisi” olarak pazarlamaya çalışan Yaşar Ayaşlı, bu hastalıklı ruh halinin tipik örneğidir.
Bu geleneğin yaratılmasında da Yaşar Ayaşlı’nın herhangi bir rolünün ve katkısının olmadığı elbetteki iddia edilemez. Ama aynı şekilde, Yaşar Ayaşlı’nın bu konuda özel bir rolü ve katkısının olduğu da iddia edilemez. Asıl olarak hukuki bir formalitenin gereğini yerine getirmek üzere, o kolektif direnişler toplamından seçilen örneklerin derlendiği kitabın onun ismiyle yayınlanması dışında Yaşar Ayaşlı, bu geleneğin yaratılma sürecindeki somut rolü ve katkısı bakımından sonlarda gelir. Onun yakalandığı 1985 yılına gelindiğinde, “TİKB’lilerin işkencede çözülmeyecekleri”, artık polis tarafından bile kabullenilen bir gerçek haline çoktan gelmiştir. “Belki bunu çözebiliriz” umuduyla yüklenilen yoldaşların taş gibi durdukları ilk seansların arkasından, TİKB timlerindeki işkencecilerin, “Anlaşıldı, bu da Fatih’in öğrencilerinden…” diyerek havlu atmaları artık “olağanlaşmıştır”.
1985 operasyonunda İstanbul polisinde Yaşar Ayaşlı’nın bizzat kendisi de yaşamıştır bu ‘ayrıcalığı’. Bakmayın siz, sorgunun İstanbul ayağına ilişkin olarak “Adressiz Sorgular”da çizdiği tablodaki abartılara. 1987 yılında Metris’te aynı havalandırmada ilk kez yan yana geldiğimizde, onların operasyonu üzerine yaptığımız değerlendirme konuşması sırasında kendisi şunları söylemiştir : “Daha çok ilk gün yüklendiler. 2-3 kez askıya alındım, soğuk su, falaka, elektrik denendi. Ama özellikle askıda ve soğuk su işkencesi sırasında çabucak morardığımı görünce -o zamanlar bir kalp rahatsızlığı vardı- ‘elimizde kalmasın’ diye bıraktılar. Zaten herkes yakalanmıştı, alacakları pek bir şey de yoktu…”.
İşkencenin ‘ağırı’ olur ama ‘hafifi’ olmaz, ‘yoğunu’ olur ama ‘azı’ olmaz!.. Tonu, türü, ağırlığı, yoğunluğu… ne olursa olsun işkence aşağılık bir insanlık suçudur ve ona karşı her direniş değerlidir! Konuya bunun dışında ölçülerle yaklaşmak, tam da Yaşar Ayaşlı ve bütün sermayeleri bir zamanlar işkencede direnmiş olmaktan ibaret olan zavallıların durumuna düşmek olur. Onun için, burada Yaşar Ayaşlı’ya 1985 İstanbul pratiğini hatırlatmak zorunda kalışımızın nedeni, bu tür ucuz kıyaslamalar yapmak değildir. Kendisini Adressiz Sorgular geleneğinin “yaratıcısı” ve “tek sahibi” olarak pazarlamaya çalışan bir düşkünlüğün, nelere ihtiyaç duyduğunun, karşımızdakinin nasıl alelade bir hırsız olduğunun görülmesidir.
Fakat bundan daha önemlisi, Yaşar Ayaşlı’nın 12 Eylül döneminde işkencede direniş pratiği lekelidir! O dönem tutsak düşen TİKB MK üyeleri içinde bir tek onun, Adana polisinde, kabule dayalı ifadesi vardır! MK’nın diğer üyeleri, poliste ifade vermediklerine dair tutulan tutanakların altına bile imza atmamışlarken o, üstelik bu örgütün eylem anlayışında asla yeri olmayan adi bir gasp eylemindeki sorumluluğunu kabul eden bir ifadenin altına imzayı basmıştır.
Bu gerçeği bana, 1987 yılında Metris’teki ilk karşılaşmamız sırasında kendisi itiraf etti. Bu itirafı da dürüstlüğünden yapmadı; sanırım, dosya üzerindeki gizlilik kalktığında benim bu konuyu babam aracılığıyla nasılsa öğreneceğimi düşündüğü için yaptı. [Yoksa Yaşar Ayaşlı, en küçük bir kusurunu ve insani zaafını bile kimseyle kolay kolay paylaşmaz, kendi deyimiyle “zaaflarını ve açıklarını belli edecek kadar enayi değildir”, “birilerinin onu kullanmasından” korkar, çünkü kendisi bu tiynettedir ve herkesi de kendisi gibi zanneder…]
Zaten o itiraf gününden sonra bu konuyu bir daha ağzına bile almadı. Bırakalım başka yoldaşlara da itiraf etmeyi, benimle bile bir daha hiç konuşmadı. Çünkü, polisle artık nasıl bir pazarlık yaptıysa ya o ifade muhtemelen dava dosyasına konulmadı ya da kimse Yaşar Ayaşlı ve benzerleri gibi bu tür şeylerin özel meraklısı olmadığı için o belge avukatların da dikkatini çekmedi. [Yaşar Ayaşlı’nın 2 yıl kadar önce babamların büroya giderek özellikle Adana davasının dosyasını istediğini duyduğum zaman, onun “bir şeyler yazmaya hazırlandığını” duymuştum ve asıl olarak o ifadenin dosyada olup olmadığını anlamanın peşinde olduğunu tahmin etmiştim.]
İtirafına göre o ifadeyi, aynı operasyonda yakalandıkları ve İstanbul’dan başlayarak kötü bir biçimde çözülen C.Ç’nin daha da ileri giderek “Adil gibi itirafçılaşmasının önüne geçmek amacıyla” imzalamıştı. Polisle bu temelde bir pazarlık yapmıştı. Onlar C.Ç ve diğerlerine yüklenmeyi kesecekler, bunun karşılığında ise “büyük Yaşar”dan ifade almış olma zevkini tatmış olacaklardı?! Zaten Adana polisinin kendilerini daha İstanbul polisinden teslim alırlarken, “Aslanım, biz bunlara benzemeyiz. Onlar gibi yumuşak davranmayız. Biz Adana polisiyiz! Adamın ciğerini söker, ifadesini mutlaka alırız” diye tehdit ettiğini yine kendi anlatmıştı.
O zaman verdiği bilgilere inanılacak olursa, “önüne getirilen metin 7-8 sayfalık bir şeydi, zaten ilk 2 sayfasını nerede doğdun, kimlik bilgileri, kaç kardeşsiniz, nerelerde okudun, ülke içinde ve dışında nereleri gördün, herhangi bir siyasi parti veya derneğe üye misin gibi bildiğimiz genel geçer bilgiler oluşturuyordu. Ondan sonra da ‘öğretmen işi’yle sınırlı bir kabullenme vardı. Bu işi bütün ayrıntılarıyla zaten C. dökülmüştü, o sadece bunları kabul etmiş, ek bir bilgi vermemişti…”
“Öğretmen işi” olarak tanımladığı eylem tam bir rezaletti. Parasız kalınca “kamulaştırma” adına Adana’da emekli bir öğretmenin evini basmışlar, adamın karısının ve kızının kafasına silah dayayarak güya altın ve nakit para dolu özel kasanın yerini söyletmeye zorlamışlar, kadınlar ayılmış-bayılmış, zira evde öyle bir kasa, ailenin de öyle bir zenginliği yokmuş. Sonra da kadınların kollarındaki bilezikleri gasbedip evden çıkılmış…
Bu itirafları duyduğum zaman, başımdan aşağı kaynar sular döküldü. Poliste ifade vermiş olmasından da önce, gariban bir öğretmenin evinin bu şekilde soyulmaya kalkışılmasını aklım ve vicdanım almamıştı. Ayrıca bu örgütün tarihinde -sonrasında da- böyle adi hırsızlık ve gasp anlayışının yeri ve örneği yoktu. “Böyle bir şeyi nasıl yaparsınız? Sen buna nasıl izin verirsin?..” diye tepki gösterdiğimde, kabahat oldu mu samur kürk bile olsa üstüne almamak için işi ağız kalabalığına boğmasıyla ünlü Yaşar Ayaşlı, “suçu” yine önce hemen o dönem Adana’da sorumlu konumda olan A. K. ve C.’nin üzerine attı: “Beni onlar yanılttılar. Hem uzun zamandır doğru dürüst başka istihbarat getirmediler, hem de bu öğretmenin MHP’li olduğunu ve tefecilik yaptığını, evindeki kasanın bu yüzden altın ve döviz dolu olduğunu iddia ettiler. Bunun üzerine ben de ikna oldum..”.
Meselenin ifade boyutuna ilişkin olarak ise, öz olarak şunları söylediğimi net hatırlıyorum: Bu davranışının TİKB olarak yarattığımız geleneğe ve bu konudaki anlayışımıza gölge düşürdüğünü, ayrıca kendisine yakışmadığını, bilmem kimin hainleşmesinin önüne geçmek için böyle bir şeyin yapılamayacağını, bunun çocukça bir düşünce, daha doğrusu mazeret olduğunu, uzun süre gözaltında kalanlarda kendini gösteren bir tür yorgunluğun, “ne olacaksa olsun da bir an önce cezaevine gidelim” düşüncesinin onu bu yanlışa sürüklediğini düşündüğümü, ayrıca nedeni ne olursa olsun, kabulle de sınırlı kalsa sonuçta poliste bir ifadenin altına imza atmış olmanın bizim ölçülerimize sığmadığını ama kendi adıma ona “çözülmüş” gözüyle de bakmayacağımı, kendisini sadece bu tökezlemesiyle değerlendirip yargılamayacağımı ve sadece bu konuda değil başka konularda da, sadece onu değil başkalarını da bu ‘bütünlük’ yaklaşımıyla değerlendirdiğimi iyi bildiğini hatırlattım.
Sonrasında ise onun da koyu ve katı bir suskunluğa gömüldüğü bu konuyu, yarasını kanatmamak için ben de unutup içime gömdüm. Ta ki 2009 sonlarında, onun “Teori ve Politika” dergisinin eski bir sayısında, 12 Mart dönemine ilişkin bir dosya kapsamında kaleme aldığı bir yazıda, Mahir Çayan gibi yiğit bir devrimciye bu konuda omuz atmaya yeltendiğini görünceye kadar, Oya dahil hiç kimseye bu konudan söz etmedim.
Yayın döneminin son demlerinde iyice melezleşip, işi magazine ve tasfiyeci döküntülere kürsü olmaya vuran dergideki o yazısında Yaşar Ayaşlı, güya “’71 devrimciliğinin başka bir portresi”ni çizmeye soyunmuştu. Yazı, “’71 devrimci hareketini, olgunlaşmamış erken bir çıkış yapmakla” eleştirmenin dışında, “o hareketin en büyük yanlışını, Latin Amerika ya da Çin’den devrim modelleri almak yerine, bu topraklara uygun bir devrim stratejisi geliştirilmemiş olmasında” gören Sultan Galiyevci bir yaklaşımla kaleme alınmıştı. Atilla İlhan, ölümüne kadar, “devrimin ve sosyalizmin her ülkede kendi milli yolundan yürümesi gerektiğini” savunan bu “milliyetçi sosyalizm” anlayışının bayraktarlığını yapmıştı. Kısacası yazı, Yaşar Ayaşlı’nın kafasının da, üslubunun da, yöntemlerinin de yıllardır hiç değişmeden kaldığını gösteren dışı keskin, içi boş bir ceviz kabuğuydu.
Fakat ’71 hareketinin önderlerinden Mahir’in adının geçtiği bir yerde, şimdi kitabına da damgasını vuran şantajcılara özgü bir sinsilikle bir parantez açıyor ve “bugünkü genç kuşaklar, Mahir’in yaralı ele geçtiği Maltepe çatışmasından sonra savcılıkta 30 sayfalık ifadesi olduğu gerçeğini bilmezler” şeklinde bir dipnot düşüyordu. Okumayı o noktada kestim, midem bulandı. Mahir bu muydu ya da ’71 hareketi ve onun önderlerini değerlendirme iddiasındaki bir yazıda bunu araya sokuşturmanın ne alemi vardı?..
Konu başlı başına bir Mahir anlatımı, yani bir biyografi çalışması olsa, onun o yiğit yaşamı ve devrimci bütünlüğü içinde esası değil tabii ki ama kusurlarından birini oluşturan bu ayrıntıyı da belirtmek elbette gerekirdi. Her şey bir yana bu, genç kuşaklara, kimseyi fetişleştirip tanrılaştırmamaları gerektiğini hatırlatmak, öncü tutumların ve anlamlı yaşamların sahibi büyük devrimcilerin bile bir dizi kusur ve zayıf yönlere sahip sahici insanlar olduklarını görmelerini sağlamak için yapılmalıydı. Ama tutup da ilgili-ilgisiz her yerde araya sokuşturup, onları bu kez de sanki sırf bu kusur ve lekelerden ibaretlermiş gibi resmetmeye kalkmak da dürüstlük ve devrimci bir yaklaşım değildi. Ayrıca kişileri ve süreçleri genellikle keyfe göre seçilen kimi yönler, an’lar, kesitsel olgular ve enstantanelerle sınırlı, orada dondurarak ele alıp değerlendirmek ne Marksizmin devrimci yöntemine sığardı ne de insanlığa... [**]
İşin bu yönleri de bir yana, o yazıda da kendini gösteren ruh hali ve yöntemde asıl iğrenç olan nokta, bunu söyleyenin kim olduğuydu. Mahir gibi bir devrimciye bile böyle geçerken omuz atmayı düşünecek kadar alçalan bu insan, önce bir durup kendine bakmalıydı.
Mahir Çayan, farklı örgütlere mensup olmalarının dışında aralarında ciddi bir siyasal rekabet de olan Deniz’leri kurtarabilmek için sonunun ölümle biteceği neredeyse kesin bir hamleyi yapmakta tereddüt etmemiş yüreklilik ve kararlılıkta bir dava adamıyken, ona aklınca böyle laf sokuşturmaya yeltenen kişi, ilk uzun ve ciddi deneyiminden sonra “ben bir daha cezaevi yatamam” diyerek ortalıktan sıvışmış bir kavga kaçağıydı.
Mahir’in savcılıkta 30 sayfalık ifade verdiğini “büyük ifşaat” havalarında araya sokuşturmayı marifet zanneden bu zavallının kendisi de 1985’te Adana’da polisle yaptığı pazarlık sonucu hazırlanıp önüne konulan ifadenin altına imzayı basmıştı. Üstelik bunu da o günden bugüne dünya alemden saklamıştı. Ve hala hiçbir utanma ve arlanma duymadan, “işkencede direnişin kitabını yazmış adam” pozlarında ortalıkta boy gösterip onun bunun geçmişini kurcalamayı iş edinmişti.
Yüzsüzlüğün ve karaktersizliğin bu kadarını tanımlayacak kelime bulmakta zorlanıyorum! [Yaşar Ayaşlı kendisini “biricikleştirebilmek” amacıyla kaleme aldığı “tarih anlatımında” beni lekelemeye yönelik senaryo denemelerinden birinde de, “ilgili ilgisiz herkesin davası Adana’ya taşınırken benim ve Oya’nın dosyasının neden İstanbul’da kaldığı” sorusunu ortaya atıyor. Bunu “babamın koruyucu elinin sürekli arkamızda olmasına” bağlıyor. İnsan, Adil Özbek’in spekülasyonlarına rahmet okutan bu alçakça iftirayı neresinden tutacağını şaşırıyor.
Sadece TİKB’lileri değil, davasına girdiği kadın-erkek tüm devrimcileri kendi evladı olarak gören babamın “koruyucu elini” kimden esirgediği ya da o dönemde Adana’da zulüm ve sıkıyönetim varken bizim İstanbul’da demokrasi koşullarında mı yaşadığımız ve yargılandığımızı sormanın hiç alemi yok! Adil Ayaşlı’nın sorusunun yanıtı, kendi rezil pratiğinde saklı çünkü: Adana’da adi bir gasp eyleminin azmettiricisi olduğuma dair altına imzayı bastığım bir ifadem yoktu ki, beni de Adana davasına bağlasınlar!.. Ayrıca, Adana'da faaliyet yürüttüğüme dair benim hakkımda başkaları tarafından önceden verilmiş bir ifade de yoktu!.. Evimin orada çıkması dışında beni Adana davasına bağlayabilecekleri herhangi bir eylem, iddia ve suçlama yoktu. Buna karşın İstanbul’da yürüttüğüm faaliyetlere dair hakkımda verilmiş bir dizi ifade dışında onlarca basın davası vardı. “Örgüt deposu” olarak tanımlanan bir dükkanı benim tuttuğuma dair hakkımda önceden yapılmış bir teşhis vardı. Bütün bunlar da bir yana, 1984 koşullarında babam kimlerle, neyin karşılığında, ne pazarlığı yapmış olabilir ki, aylarca mahkemelerde de gerçek kimliğimi kabul etmeye yanaşmadığım İstanbul’da bırakılmamı sağlayabilmiş olsun?!
Yaşar Ayaşlı, sen gerçekten, bir zamanlarki kankan Adil Özbek’i de aşmışsın! Sana başka ne diyeyim?..]
Burada doğal olarak, “o zaman ‘Adressiz Sorgular’ gibi devrimci bir geleneğin derleyeni olma onurunu neden ve nasıl böyle birine verdiniz” sorusu gelecektir akıllara. Tümüyle haklı bir sorudur. Bunun bütün sorumlusu benim!
Benim dışımda, o zamanki yoldaşların hiçbiri bilmiyorlardı bu gerçeği. Özellikle de o zamanki MK üyelerinden, kariyer hırsı ve şöhret tutkusu konusunda Yaşar ile yarışan Remzi Küçükertan öğrenmiş olsaydı zaten, muhtemelen davul çalar ve bu onurun Yaşar’a tanınmaması için elinden geleni yapardı. Tahminim Kenan Güngör de onu desteklemekte tereddüt etmezdi.
Benim hareket noktam ise şuydu: Tıpkı “Yargılayan Savunma” gibi “Adressiz Sorgular” da, yaratılmasında herkesin emeğinin olduğu genel ve ortak bir değerimizdi. Her ikisi de onun özsel değerlerinden biri olarak TİKB gerçeğinin birer parçasıydılar. Bu anlamda, onların kamuoyuna ve tarihe taşınması sırasında hukuki zorunluluklar nedeniyle şu ya da bu bireyin isminin kullanılması bir formaliteden ibaretti. Örneğin faşizmin mahkemelerini, burjuvazinin ve kapitalizmin yargılandığı devrimci direniş kürsülerine çeviren pratiği yansıtmak amacıyla yayınlanan “Yargılayan Savunma” kitabının derleyeni de, TİKB’nin üyesi dahi olmayan ama TİKB öncesi grup döneminden başlayarak neredeyse bütün TİKB’lilerin savunmasında emeği olan avukatımız İbrahim Açan olmuştu.
Her iki kitabın yayını fikri de Bursa'da bizlerden çıktı. Antep'tekiler dahil ulaşılabilen bütün cezaevlerine haber göndererek, poliste direnmiş yoldaşlardan deneyimlerini yazılı hale getirmelerini istedik.Yaşar Ayaşlı o sıralar Antep'te Remzi Küçükertan'la didişip durmakla meşguldu. Böyle bir kitabı yayınlamak için yanıp tutuşan Yurt Yayınevi'nin sahibi Ünsal Öztürk'ün ısrarlarının da zoruyla kitaba son halini Antep'te beraber verdik. Bu arada Yasar Ayaşlı, TİKB olarak işkencede devrimci direniş konusuna yaklaşımımızın genel çerçevesini ortaya koyan etkileyici bir önsöz kaleme aldı.
Kaldı ki, o kitapları okuyacak olan kuşaklar aptal değillerdi ya! O kitapların kişisel ürünler olmayıp elbirliğiyle yaratılan kolektif bir değeri yansıtan belgeler oldukları gerçeğini aklı başında herkes kolayca görebilirdi.
Adressiz Sorgular’ın derleyeni olma onurunun Yaşar Ayaşlı’ya verilmesini diğerlerine galiba ben önerdim. Örgütün o güne kadarki gelişim sürecinde, özellikle teori alanı gibi çoğunluğun yetersiz ve uzak kaldığı bir konuda harcadığı çaba ve ortaya koyduğu ürünlerle onu farklı bir emeğin sahibi olarak görüyordum. Bu anlamda Yaşar Ayaşlı o zamanlar benim gözümde ‘eşitler arasında birinci’ydi. Bunu da her fırsatta dile getiriyordum. Öyle ki, Remzi Küçükertan, o zamanlar beraber kaldığımız Antep özel tipteki odamıza gelen her ziyaretçinin, özellikle de ailelerin yanında her fırsatta lafı oraya getirip “bakmayın siz o kitabın Yaşar’ın imzasıyla yayınlanmış olmasına, o hepimizin malı…” alt çizmesini yapmayı “alışkanlık” haline getirmişti. Yaşar buna ifrit oluyordu. Bir açık görüşte Remzi, kendi ablası ve yakınları dışında bizimkilerin, Sezai’nin ailesinin ve bizleri ziyarete gelmis Kawa'dan iki Kürt devrimcinin bulunduğu bir topluluk önünde aynı mevzuyu tekrar açınca, söze karışıp bu yaklaşımı ailelere de anlatmış ve sözümü, “… sonuç olarak bu ortak değeri temsil onurunu içimizden birinin taşıması gerekiyordu. Örgüte hizmetleri bakımından aramızda ‘eşitler arasında birinci’ konumundaki Yaşar yoldaşı buna layık gördük, bunu en fazla o hakediyordu” diyerek bağlamıştım. Yaşar Ayaşlı benim bu tutumumdan o kadar etkilenmiş ki, görüşün bitmesini bile bekleyemedi, önemli bir şey konuşmak istiyormuş gibi beni koridora çağırdı ve orada kucaklayarak, “sağ ol, içerde çok delikanlı bir tavır koydun, beni neredeyse ağlatacaktın…” diyerek ifade etti duygularını.
O gün öyle düşünüyordum ama bugün, Adressiz Sorgular’ı en fazla Yaşar Ayaşlı’nın kirlettiğini düşünüyorum! O, kendisine tanınan bu tarihsel onuru adam gibi taşımayı beceremedi!.. Neoliberal temellerde yeni bir tasfiyecilik dalgasının kabardığı 1996 sonrasının gerileme ve çözülüş yıllarında, TİKB’nin de kendini koruyamadığı ideolojik ve toplumsal doku bozulmasının sonucu saflara ‘geçerken uğrayan’ yarı emekçi-yarı lümpen semt devrimcisi taraftarlarımızın çoğu, Uğur’ların, Lale’lerin, Tahsin’lerin, Ali Çamyar’ların, Tuncay’ların, Cafer’lerin o yıllara kadar kesintisiz sürdürdükleri işkencede devrimci direniş geleneğimizde de bir sulanma ve zayıflamaya yol açtılar. Çözülenlerin oranında bir artış oldu. Ama bu gerileme ve sulanma bile, o geleneğe, Yaşar Ayaşlı ve benzerlerinin verdikleri zararı vermedi! Adressiz Sorgular’ın derleyeni olmasının kendisine kazandırdığı imaj ve şöhreti, süfli bir kariyerizme malzeme yaptı! Çürümesini ve tükenmişliğini o kitabın itibarı arkasına saklanarak gizlemeye çalıştı! Akrebin son hamlesini oluşturan “kişisel resmi tarih” yazımıyla da hepsinin üzerine tüy dikti!
[**] Yaşar Ayaşlı ve onun gibi tükenmişliğin dibine vurmuş olan Mahmut Gürsel Kuş gibi ‘yancı’ları, kendilerini başkalarından “farklı” ve “yukarda” gösterebilmek için herkesi çirkefe bulamayı yöntem olarak seçmişlerdir. Üstelik tasfiyecilik çukurunun o kadar derinindedirler ki, birilerinin hizasına gelebilmek için bile hedefledikleri kişiyi çekebilecekleri en düşük seviyeye çekmek için yırtınmak zorundadırlar. “Alçağın bile bir yüksekliği vardır…” denir ya, bunlarda gerçekten o da yoktur. Bu alçakların eteğine bile erişemeyecekleri yüksekliklerden biri de Oya Açan’dır.
Bu tükenmişlerin her ikisi de 20-25 sene önce havlu atıp mücadeleden kaçmışlardır. Oya Açan ise hala kavganın içindedir. Yaşadığı ağır sağlık sorunlarına rağmen bütün vaktini, enerjisini, yeteneklerini ve potansiyellerini devrim ve sosyalizm mücadelesine akıtmayı sürdürmektedir.
Bu kaçaklardan Yaşar Ayaşlı, hayatında üçüncü bir kez daha cezaevine düşmeyi gözü yemediği için ortalıktan sıvışmıştır. Her tahliyesinin arkasından mücadeleyi kaldığı yerden, üstelik ağırlaşmış yeni sorumluluklar yüklenerek sürdüren Oyan Açan ise, 3 kez girip çıktıktan sonra şimdi kendisini 4. kez cezaevine götürecek bir davadan aranmaktadır.
19 Aralık Katliamı sırasında Ümraniye direnişçileri arasında bulunan ve o cezaevini en son terk eden 7-8 kişiden biri olan Oyan Açan, F tiplerine karşı ölüm orucu direnişinde TİKB adına ölüme yatan önder komünistlerden biridir. Tam 205 gün boyunca sürdürdüğü direniş sonunda ölümün tam kıyısındayken -24 kiloya düşmüş olarak- diğer yüzlerce direnişçi gibi Adli Tıp raporuyla tahliye edilmiştir. Hala o eylemden kalan sağlık sorunları yaşamakta ama kavgasını da sürdürmektedir.
Oya Açan'ın yanında artık bir nokta bile oluşturamayacak kadar küçük kalan bu düşkünlerin onun hakkında yıllardır çiğneye çiğneye çürüttükleri tek sakız, onun 1983 operasyonu sırasında Adana’da birlikte kaldığımız evi vermiş olmasıdır. O operasyonda Oya, işkencede bu sınırlar içinde çözülmüştür. Bunun lamı-cimi yoktur!.. Ama aşağılık kompleksi içinde kıvranıp duran bu tür zavallılar, kendileri gibi Oya’yı da geçmişteki o karede dondurmuşlardır. Yaptığı o yanlışın acısını çok derinden yaşayıp kendisiyle devrimci bir tarzda hesaplaştığı o süreçten sonra sürekli ‘yükselen ve büyüyen’ bir grafik çizen Oyan Açan hala ve tamamen ondan ibaretmiş gibi ikide bir onun geçmişteki bu tökezlemesini gündemleştirerek hasta ruhlarını tatmin etmektedirler.
Kendisi de 1985’de Adana’da farklı bir çözülmeyi yaşayan ama bu pisliğini (de) saklama çabasındaki Yaşar Ayaşlı, “kişisel resmi tarihinde” bu alçaklığı bir adım daha ileri götürmeye kalkışmış: “’83 operasyonunda Oya’nın Gayrettepe’de beni Adana’daki evi vermeye ikna etmeye çalıştığını, babamın Antep’te bir ziyaret sırasında bunu ağzından kaçırır gibi olduğunu ama benim hemen müdahale ederek konuyu değiştirdiğimi” iddia edecek kadar Adil Özbek’leşmiştir.
Kadrolu polis köpeği haline geldikten sonra Adil Özbek alçağı da, bu tür yorum ve akıl yürütmelerle TİKB hakkında benzer spekülasyonlar üretmeyi iş edinmişti. Bu işi yapması için polis, ele geçirdiği bütün örgüt belgelerini ve OÇ'leri ona götürüyor, satır aralarından hareketle yorum yapmasını istiyordu. Öyle ki OÇ’nin 1982 Şubat ya da Mart’ında çıkan sayısında, kuruluş vesilesiyle kaleme aldığımız bir yazıda, “ufkumuzu sadece günün temel görevi olan faşizme karşı mücadele ile sınırlamayıp parti hedefi başta olmak üzere tarihsel hedef ve amaçlarımızı gözden kaçırmamalıyız” uyarısında bulunan bir başyazıyı okuyunca, “bunlar galiba parti kurmaya hazırlanıyorlar, herhalde kongre yapacaklar” sonucu çıkarmış, bunun üzerine TİKB timi 6 ay boyunca fazla mesai yapmıştı. Görülen o ki, şimdi Yaşar Ayaşlı sinekten aklınca yağ çıkarma işine soyunmuş...
’83 operasyonunun nasıl yaşandığına daha sonra geleceğim. Ama o operasyonda hem ben, hem Oya, hem de bizlerden günler sonra yakalanan dönemin temel kadrolarının hepsi, Yaşar’ın sorumsuzluğu ve bu işlerdeki beceriksizliği yanında asıl kendini ve karısını korumayı ön planda tutan korkaklığı yüzünden tutsak düştük. Ben 26 Aralık akşamı yakalandım. Yaşar’ın yüzüstü ortada bıraktığı Oya 3 Ocak’ta ele geçmiş, diğer yoldaşlar ise izleyen günlerde…
Oya ile beni şubede sadece bana kimliğimi kabul ettirmek için yüzleştirdiler. Bir gece üst katta, sorgu odalarının bulunduğu koridorda beni duvara yaslayarak önce Oya’yı, sona da Oya ile aynı gün gözaltına alınan akrabalarımızı sırayla karşıma getirerek bana benim onları, onlara da onların beni tanıyıp tanımadıklarını sordular. Ben hepsini tanıdığımı reddettim, Oya dahil onlar da beni “Selim” olarak tanıdıklarını söylediler. Oya ile yapılan yüzleşmemiz sırasında Adana’nın lafı bile geçmedi. Oya da sadece “beni tanıdığını ve eşi olduğumu” söylemenin dışında başka tek bir sözcük bile etmedi.
Bu yüzleştirmelerin hepsi ayrıntılarıyla Adressiz Sorgular’daki anlatımımda var. Yani yıllar sonra ‘kül yutmaz polis’ ayaklarına yatıp, yeni iftira senaryoları üretmeye soyunan ruh hastasının bilmediği şeyler değil bunlar. Ama dediğim gibi, kendileri çukurun da dibinde olanlar, “yüksek” görünebilmek için böyle alçaklıklara başvurmak mecburiyetini duyuyorlar.
Ayrıca Oya Açan, bunların resmetmeye çalıştıkları boyutlarda çözülmüş olsaydı eğer, en başta o Yaşar Ayaşlı korkağı o operasyonda ele geçerdi. İsmail Cüneyt’in katledildiğini, benim ele geçtiğimi operasyonun başlamasından tam bir hafta sonra nihayet farkına varan Yaşar efendi, Oya’yı İstanbul’a çağırıp benimle ilgilenmesi için babama haber vermesini istedikten bir hafta sonrasına randevu koyup onu yüzüstü ortada bırakıyor. Oya, bu randevudan 3-4 gün önce yakalanıyor. Yani, gösterilmeye çalışıldığı ölçüde çözülmüş olsaydı şayet, önce Yaşar'ı verirdi herhalde. Sadece o randevuyu da değil, İstanbul ve Adana’da bildiği bir sürü evi ve ilişkiyi verirdi. Bunların hiçbiri yok! Onu takip ederek evlerini belirledikleri akrabalarımızın hepsiyle onu aynı hücreye koyuyorlar ve onlardan özellikle çok kahrımızı çekmiş birinin, “size ve arkadaşlarınıza bunca yıl kapımızı açtık, karşılığı bu mu olacaktı? Siz bu yolu kendiniz seçtiniz, bari bizi yakmayın…” içeriğindeki ağlamalarına ruhsal olarak dayanamadığı için tutup Adana’daki evimizi veriyor. Yaptığı bu!..
Oya Açan'a hala bu hatasını hatırlatarak kendilerini tatmin eden ruh hastası Gregor Samsa’ların yürekleri yetiyorsa eğer, onun 19 Aralık katliam saldırısını karşılayışındaki yiğitlik ve sağlamlığı yansıtan “limon çiçeği”nin öyküsüyle gazeteci Nuriye Akman’ın ÖO Direnişi hakkında kendisiyle yaptığı röportajın yer aldığı “Yüzleşme” kitabındaki fotoğraflarına baksınlar yeter!.. Sonra dönüp aynada bir de kendilerine baksınlar…
(Yarın: Hızlı geri çekilmeci...)