Siz hangi yüzle “saman sarısı saçlı yiğit Selma…” ya da “kırmızı başlıklı fiyakalı Paktaş bildirileri…” edebiyatı yapabiliyorsunuz?..
TİKB’nin tarihinde her şeyi yapan, yazan, yaratan “biricik” Yaşar Ayaşlı’nın yazdıklarına inanacak olursanız, o aynı zamanda yeraltı savaşımının ustası bir büyük savaşçı! Bu işin sadece “teorisini” yapmakla kalmamış, bu konuda gördüğü hatalar, boşluklar, zaaflar, zayıflıklar konusunda diğer MK üyelerini bile her seferinde uyarıp yönlendiren pratik bir önderlik sergilemiş! Bütün örgüt bu konuda da onun rahleyi tedrisatından geçmiş! Fatih, İsmail, Sezai, Selim… herkes onun uyarılarından ve eleştirilerinden nasibini almış!
Yaşar Ayaşlı’yı biraz olsun tanımış, onu günlük yaşam pratiği içinde birazcık gözlemiş olanlar bile bu konudaki böbürlenmelerini müstehzi bir gülümseme eşliğinde okumuş olmalılar. Günlük yaşamda bile beceriksizliği, dağınıklığı ve sakarlığıyla ünlü, bu yüzden de çok sık esprilere konu olan birinin böyle bir iddiayla ortaya çıkmış olması gerçekten trajikomik bir görünüm çünkü. Bir faninin illa her konuda “en büyük” olmasının şart olmadığını keşke birileri ona söyleseydi!
O zaman ona, “madem öyle Selma Aybal yoldaş kimin (kimlerin) gevşek ve sorumsuz tutumları yüzünden ele geçti?”, “’83 operasyonu kimin yüzünden o kadar büyüyüp genişledi?”, “’85 operasyonunda hepinizi aylarca takip ettiği anlaşılan polis nasıl oldu da İstanbul’dan girip Adana’dan çıktı?” sorularını sorma mecburiyeti doğmazdı.
Yaşar Ayaşlı bu konuda da “hem kel, hem fodul”!.. ’83 operasyonuna ilişkin olarak bir de beni töhmet altında bırakmaya yelteniyor!.. “Kendi işgüzarlığım yüzünden yakalandığımı” iddia ediyor. Metris’teki ilk karşılaşmamızda da zeytinyağı gibi üste çıkmak için sarılmaya kalkıştığı ama sonra yutmak zorunda kaldığı yalanları bugün kitabında tekrar ısıtıp piyasaya sürmeye kalkışmasa, onu daha fazla utandırmamak için bu konuyu (da) bugün açmazdım bile. O operasyonda beni tuzağa düşüren insana bile yapmadım bunu. Ama o operasyonda benim ve benden sonraki yakalananların ağır sorumluluğunu taşıyan Yaşar Ayaşlı, “tarih” yazarken hiç utanıp sıkılmadan kalkar bir de kabahati benim üzerime yıkmaya yeltenirse, o zaman bu yüzsüze “orada biraz dur”..” derim.
****
Adil Özbek’in yakalandığı haberini bir sabah erken saatlerde Oya getirdi. Oya o sıralar hem Neyir fabrikasında işçi olarak çalışıyordu, hem de iki örgüt evini birden idare ediyordu. Haftanın 3-4 günü bir evde, 2-3 günü diğerinde görünüyordu. Adil Özbek onun ev sahibesi olarak göründüğü bu ikinci evde kalıyordu.
Evin erkeği olarak görünen işçi bir yoldaşla birlikte üçü, bir gece önce Bahçelievler-Siyavuşpaşa bölgesinde OÇ dağıtımına çıkmışlar. Sokağa çıkma yasağının başlamasına az bir süre kala, Adil ile farklı sokakları üstlenen üçüncü yoldaş, dağıtım bitiminde buluşacakları eve yalnız gelmiş ve hainin muhtemelen yakalandığı haberini vermiş. Sabah 05’e kadar sokağa çıkma yasağının kalkmasını beklemişler, sonra Küçükköy taraflarındaki eve gidip orayı boşaltmışlar, evden çıkardıkları OÇ’ler ve belgeleri alarak Oya bizim Fatih’teki evimize gelmiş.
Olayı öğrenince hemen Kozyatağı’na gittim. İsmail ve Sezai ile durumu değerlendirdik. Adil’in çözülme olasılığı yüksekti. Çünkü iyi bir ruh hali içinde değildi. Onu zaten bu yüzden Adana’dan İstanbul’a çekmiştik. Dolayısıyla Adana’nın acilen uyarılması gerekiyordu. Tesadüfen ertesi gün Adana ile iller arası periyodik randevu vardı (Aynı tesadüf 1983 operasyonunda da oldu). Hemen bir not hazırlayıp bir yoldaşı kurye olarak Adana’ya gönderdik. Gönderdiğimiz notta, “Adil’in yakalandığını, uzun yıllar Adana’da kaldığı için hemen her yeri bildiğinin farkında olduğumuzu, bu yüzden işlerinin zor olacağını, fakat öncelikle baskının bir an önce boşaltılmasını, kendilerinin de (Yaşar, Mahmut Gürsel Kuş ve Nurten) bir süreliğine Mersin taraflarına kaymalarının iyi olacağını”, yazdığımızı hala net hatırlıyorum. Çünkü bu konu daha sonra MK’da tartışıldı ve gösterdiği gevşeklikten ötürü Yaşar Ayaşlı’yı hepimiz çok sert bir biçimde eleştirdik.
Yoldaşı yolladıktan sonra İsmail’e, her ihtimale karşı gidip Yeniköy’deki evi de boşaltmamızın iyi olacağını söyledim. Bu ev Aktan İnce için tutulmuştu. Bir onun, bir yanına verdiğimiz kadın yoldaşın, bir de MK adına benim bildiğim bir evdi. Ancak Aktan örgütle bağlarını kesip evi terk edince, biz de, “elimizin altında dursun” düşüncesiyle boşaltmakta acele etmemiştik. Adil Özbek’in o evi çıkarma olasılığı görünürde çok ama çok zayıf bir olasılıktı aslında. Hele avucunun içi gibi bildiği Adana ile kıyaslanacak olursa imkansızdı. Çünkü onu, ayaklarının ucundan başka bir yere kesinlikle bakmaması uyarısında bulunup epey dolaştırdıktan sonra o eve götürmüş ve çıkarmıştık. Haini o eve götürmemizin nedeni ise, Adana’da beraber çalıştıkları Yaşar Ayaşlı hakkında gönderdiği ağır suçlamalarla dolu raporu üzerine onunla MK adına konuşmaktı. Sezai ile ikimiz yapmıştık bu konuşmayı.
İsmail'le o sıralar elimizin altında bulunan ‘emektar’ Anadol’a atlayıp Yeniköy’e gittik. Arabayı evin üst taraflarındaki bir sokak arasına bıraktık. O evde belge falan yoktu aslında. Sadece evi tutan kadın yoldaşla onun yalnız kalmaması için yanına getirmesine izin verdiğimiz annesi kalıyorlardı. Onlara da “5 dakika içinde hazırlanmalarını” söyledik ve evi terk ettiklerinden emin olmak için bekledik. Bu arada evi son bir kez daha kolaçan edip evde kalanların kimliklerini belli edecek bir el yazısı örneği dahi kalmayacak şekilde gözümüze çarpan her şeyi topladık. Ardından biz de çıktık ve üst tarafa doğru yürüdük.
Bu olaydan 7-8 ay sonra, evin sahibesi olarak görünen kadın yoldaş, üst katlarında oturan ilerici bir çiftle Mısır Çarşısı’nda karşılaşıyor. Ve onlardan öğreniyor ki, biz sokağın köşesini dönmüşüz, evi polis basmış!.. Adil alçağı, artık nasıl yapmışsa evin yerini kafasına yazmış ve çıkarmış. Biz arabayı üst sokağa değil de alt sokaklardan birine bırakmış olsaydık polisle burun buruna gelecekmişiz meğer.
12 Eylül döneminde ve sonrasında –‘90 yıllarda- biz böyle çok ev boşalttık, burun farkıyla çok geri çekildik. Polisin takiple düşürdüğünden kuşkulandığımız evleri zamanında boşaltmakla kalmayıp, o evleri hala kullandığımızı zannederek etrafında pusuya yatan polisi biz gözleyerek TİKB timlerindeki tipleri, kullandıkları arabaları biz tespit ettik… (Burada bana ’94 operasyonunu hatırlatmaya kalkışacak olanlar olursa, ona dair şu kadarını söyleyeyim: O operasyonda en son düşen ev benim ev; benim oradaki hatam, onun o kadar ilkesiz işler yapmayacağına güvenerek Kenan Güngör ile olan randevularım sonrası, uyguladığım güvenlik önlemlerini sınırlı tutmam, yoksa adamlar “hazır olgunlaşmışken onu da düşürüp düğmeye öyle basalım” diye yaklaşık bir ay bekletiyorlar operasyonu…)
Peki, yazdığı “tarih” anlatımında TİKB’de yeraltını da kendisiyle başlatıp, kendisiyle bitiren (ondan önce ve ondan sonra sanki yeraltı yokmuş ve olmamış gibi kitabına koyduğu isim bile bu megalomaniyi yansıtıyor) “büyük yeraltı savaşçısı” (ve yardakçısı) ne yapıyor(lar) o sıra Adana’da?..
Yakışık alıp almayacağı konusunda biraz tereddüt ettikten sonra, “bunların halini anlatmak açısından cuk oturuyor” düşüncesiyle kullanmaya karar verdiğim ünlü bir benzetmeyi burada yineleyeceğim: Şebek, yükselmeye çabaladıkça kıçını daha fazla açtığının farkında olmazmış!.. Mahmut Gürsel Kuş şebeği de, “abi”siyle giriştiği şöhret yarışında ona çelmeyi takıp kendini parlatmak için kaleme aldığı kendi “resmi tarihinde” aynı konuma düşüyor. Uyarıldıkları halde nasıl gevşek ve sorumsuz davrandıklarını, Selma’nın yaralı ele geçmesinde nasıl büyük veballerinin olduğunu bakın nasıl itiraf ediyor:
“...Beni o ilk akşam, Adil alçağının eski evine, yani Selma ve Terzi Mustafa'nın kaldığı ve Adana'daki en temel üssümüz olan eve götürecektin. Gerekçemiz, 'evin yeni tutulmuş olması', yıllık kiranın peşin olarak verilmesiydi. Bu evde bir iki ay kalacak, sonra boşaltıp yeni ev tutacaktık. Çünkü 'Adil'e fazla güvenilemezdi'. Anılarında 'Stalin Memet'e yakalanma riski olmayan yerlerde tutmasını söylemek aklıma gelmedi' derken, bu evi hemen taşımak gerektiği de ne yazık ki aklına, aklımıza gelmemişti. Bunun faturasını da daha sonra gerçekten çok ağır ödeyecektik.
(...)
Ben ise, ilişkilerle tanışıp onları devraldıktan sonra, içerden 'taş' gibi çıkmış olmanın da gazıyla, Paktaş'a ilk bildiriyi döşemeye başlayacaktım. Sanki bu bildirileri fabrikaya dağıtırsak 8000 kişinin çalıştığı Paktaş 'alev alacak, ayaklanacak!' ruh hali içerisindeydim. Tam o sıralar, şehirlerarası randevuya gittiğimde, yolladığınız notu alıp okuduğumda 'Adil yakalandı, evi boşaltın' uyarısıyla karşılaştım. Selma yanımdaydı... Adil'i daha önceden hiç tanımamanın huzursuzluğu içerisinde Selma'ya sordum. Selma 'konuşmaz yoldaş' diyordu. O zaman evdeki çok önemli evrakları hemen Terzi Mustafa'ya vererek boşaltacak ve biz de Paktaş bildirisini basıp yanımıza alarak silahlarla birlikte evi öyle terk edecektik. Yanlış, yanlışı doğuruyordu işte...
(...)
Selma ile ilgili anılarda yazdıkların güzeldi, ama biraz daha 'güzelleme' yapmak gerekiyordu. Çünkü Selma, dönem itibarıyla, bence zaten fazlasını kendi hak etmişti. Ölümünde payımızın olması bu gerçeği hiç değiştirmemeliydi...
Notu aldıktan sanırım iki gün sonrasıydı. Bildirileri biz de basmış, kurutmuş, evi silahlarla birlikte sabahleyin artık tek etme hazırlığına girişmiştik.. Terzi Mustafa o akşam hızla ve telaş içerisinde eve daldı. Makineli tüfek gibi konuşmaya başladı. 'Yoldaş silahları hızla toplayıp götürelim, yoldaş randevuda bekliyor' diyordu. Neye uğradığımı şaşırmıştım... Demek Adil alçağı çözülmüştü! Kaşla-göz arasında silahları paketledik ve evden çıktık. Selma'yı bilerek yanımıza almamıştım. Çünkü 'Adana'yı bilmiyor, kaybederiz kuşkusuyla, Terzi Mustafa'yı bana yardım etmesi için yanıma almış, seninle buluşma noktasına yaklaşınca, O'na Selma'yı evden alarak hızla evi terk etmelerini söylemiş, yarın şurada görüşürüz diyerek O'ndan ayrılıp sana silahlarla birlikte gelmiştim. Devletle, dakikalar ve saniyelerle yarıştığımız nerden bileyim! Bunu en iyi sen biliyordun ve o gün seninle de randevumuz yoktu, olması da mümkün değildi. Zaten sen Adana'ya Adil'in çözülmesiyle birlikte, pürtelaş içerisinde habersiz geliyordun (MGK, bunu yanlış hatırlıyor, Ayaşlı o zaman zaten Adana'daydı, ona haberi ileten notu ... yoldaş götürmüştü-nba).
Anılarında bunları unuttuğu gibi, 'dakika ve saniyeleri de' bence unutmuştun...”
Başka söze daha gerek var mı?.. Başladığını öğrendikleri bir operasyonu bile bu kadar gevşek ve sorumsuzca karşılayan adamlar, bugün karşımıza geçmiş “yeraltı savaşında ne kadar usta olduklarını anlatan tarih anlatımları” kaleme alıyorlar !!! Alsınlar bu etiket, bu paye de onların olsun!.. Ama bu konuda da önce şu sorunun yanıtını versinler: Siz hala hangi yüzle konuşuyor, vicdan azabından dut yemiş bülbüle dönmüş olmanız gereken bir konuda bile nasıl hala bu kadar rahat “saman sarısı saçlı yiğit Selma…” ya da “kırmızı başlıklı fiyakalı Paktaş bildirileri…” edebiyatı yapabiliyorsunuz?..
****
Yaşar Ayaşlı aynı pişkin yüzsüzlüğü ’83 Operasyonu konusunda da sergiliyor.
O operasyonun nereden kaynaklanıp nasıl başladığı, özellikle de İsmail Cüneyt’in nasıl pusuya düşürüldüğü hala net değil. Yalnız polis ilk olarak o zamanlar örgütün baskı ve teknik işlerini yapan kadroyu ele geçiriyor ve çözüyor. İsmail onun işyerinde sağ ele geçiriliyor. Beni yakalatan da o.
Operasyonu, Milliyet gazetesinde çıkan küçük bir haberden öğrendim. 24 Aralık 1983 tarihli Milliyet’in iç sayfalarından birinde, İstanbul’da Beşiktaş Valide Sultan Çeşmesi’ne falan bomba koyduğu iddia edilen İslamcı bir grubun ele geçirildiğine dair bir haberin içinde “bir militan ölü ele geçti” arabaşlığı dikkatimi çekti. 5-6 cümleden oluşan habere göre, “İslamcılara yönelik operasyon sırasında polis TİKB’ye ait bir evi belirlemiş, yapılan operasyon sırasında direnen bir militan Uzi marka silahıyla birlikte ölü olarak ele geçirilmişti”. Haberi 25 Aralık gecesi Adana’daki evimizde yatmaya hazırlanırken gördüm. İki gündür gazeteleri okuyamamıştım çünkü.
Allak-bullak oldum. Aklıma direkt İsmail geldi. Bu ancak o olabilirdi. Çünkü Uzi onun kaldığı Kozyatağı’ndaki evdeydi. İkincisi, haberde tek kişiden söz ediliyordu. Öteki ev basılmış olsa Yaşar ve Nurten olurdu. Bir taraftan yoğun bir acı yaşarken, diğer taraftan bu operasyonun nereden çıkmış, ne zaman başlamış olabileceğini ve en önemlisi boyutlarını düşünüyordum. Bir Pazar gecesiydi. Ertesi gün İstanbul’da acil durumlar için koyduğumuz iller arası periyodik randevu vardı. Onu kaçırmamalıydım. Bu sayede, vakit kaybetmeden güvenli bir yoldan bağlantı kurmuş olurdum. Güvendiğim ikinci yöntem, baskı işlerini yapan kadroyu işyerinden telefonla yoklama imkanıydı.
Başka bir zaman ve başka birileriyle ilgili bir durum olsa normalde harekete geçmez, yoldaşların benimle bağ kurmalarını beklerdim. Bu bir yeraltı kuralıydı ve yıllardır böyle davranmıştık. Ancak şimdi durum farklıydı. Muhtemelen İsmail gitmişti ve hızlı davranıp geri çekilmeyi örgütlemek gerekiyordu. Gerçi Yaşar Ayaşlı İstanbul’daydı ama daha önceki operasyonlar sırasında da görüp yaşadığımız gibi bu işlerde aşırı gevşek ve beceriksizdi. Bu yüzden ona bırakılamazdı bu iş.
Kaldı ki, onun burnunun dibinde başlamış bu operasyondan haber olup olmadığından bile kuşkuluydum. 10-15 gün önce MK toplantısı yapmıştık İstanbul’da. Hem toplantı sırasında gözlediklerim hem de Adana’ya dönmeden önceki son geceyi ve günün sabahını birlikte geçirdiğimiz İsmail’in anlattıkları iç açıcı değildi. Karısıyla birlikte Koşuyolu taraflarında tuttukları eve kapanmış, doğru dürüst hiçbir işin ucundan tuttuğu yokmuş. İsmail, “ben ayağına kadar gidip bilgi vermesem, 'neler oluyor, öldünüz mü kaldınız mı' diye merak ettiği, arayıp sorduğu bile yok” diye yakınıyordu. Bir de gittiği zaman kapının yüzüne küfreder gibi açılması, bir “hoş geldin” bile denilmemesi, Yaşar’ın, anlattıklarını dinlerken sergilediği kayıtsızlık yüzünden içinden o eve gitmek de gelmediğini söylüyordu. Öne düşüp geri çekilmeyi yönetmek şurada dursun, Yaşar’ın operasyondan haberdar olup olmadığından bile kuşku duymamın nedeni buydu.
“Bir an önce İstanbul’a gidip geri çekilmeyi örgütlemeliyim!..” Daha haberi okur okumaz zihnimde uyanan bu fikir, vakit ilerledikçe güçlenip beni teslim aldı. O zamanlar Adana’dan İstanbul’a son otobüsler gece 23’te kalkardı. Acele etmeliydim.
Oya kaygılıydı. “Aceleci davranma, yoldaşların birinden biri dışarda nasıl olsa, gerekenleri o yapar…” diyerek beni ikna etmeye çalışıyordu ama ona, “ya dışarda kalan Yaşar’sa..” diyemiyordum. Ertesi gün periyodik randevu olduğunu, o da olmazsa hiçbir yere direkt gitmeden durumu uzaktan telefonla kontrol imkanımın olduğunu da söyleyemiyordum. Sadece, “içini ferah tut, doğrudan eve gitmeyeceğim, dolaylı yollar var, onları kullanarak ihtiyatlı hareket edeceğim” diyerek rahatlatmaya çalıştım.
İstanbul'la periyodik randevu, her Pazartesi öğleden sonra saat 14.30'da (yedeği 15.00), Bağdat Caddesi üzerinde, Erenköy Camii'nin karşısında, o zamanlar İl Tarım Müdürlüğü olan binanın önündeki otobüs durağındaydı. Randevu yerine erken gitmiştim, Erenköy Camii'nin avlusunda oturup durağı gözleyerek vaktin gelmesini bekledim. Bu arada, Bağdat Caddesi üzerinde telefon tesisat çalışmaları yapılıyormuş, caddenin camiden yana (deniz tarafındaki) kaldırımları boydan boya kazılıydı.
Randevu saatinde durağa gittim ama ne ilkine ne de yedeğine gelen giden olmadı. Oralarda biraz daha oyalandıktan sonra güvendiğim ikinci yöntemi kullanarak bizimkilerle bağ kurmak için Kızıltoprak Postanesi'ne yürüdüm.
Aşama Yayınları'na telefon ettiğimizde, her zaman önce sekreter çıkardı karşımıza. O gün de genç bir çocuk açtı, C.'nu aradığımı söyleyince, “bi dakka..” deyip telefonu aradığım kişiye verdi. Baktım çok rahat, bizimkileri görüp görmediğimi sorunca “gördüm... gördüm...” deyip geçiştirdi. “Herhalde patronu yanında” diye düşünüp kendisini görmek istediğimi söyledim, randevulaştık ve o randevuda da yakalandım. Meğer C., günler önce yakalanmış ve benimle olan konuşmayı polis gözetiminde yapıyormuş.
Yıllar sonra Metris'te karşılaştığımızda konu '83 operasyonuna gelince Yaşar Ayaşlı, bugün kitabında da tekrarladığı iddiayla girdi lafa: “Ne işin vardı da öyle alelacele kalktın geldin?.. Kendi ayağınla girdin kapana...”. Sesinde ve yüzünde yılışık bir ifade vardı. Onun beceriksizliğini bildiğim için geri çekilmeye yardımcı olmak düşüncesiyle ve periyodik randevuya güvenerek geldiğimi, onu kaçırmamak için acele ettiğimi belirttikten sonra, “peki sen periyodik randevuya neden gelmedin” sorusunu yönelttim. Bu, ilk yalanı “geldim!..” diye söyledi. Nereye ve kaçta geldiğini sorunca, bir yıl önce kullanıp çoktandır değiştirdigimiz eski bir yeri – Seç Turizm'in E-5 üzerindeki indirme istasyonunu- söyledi. “Biz orayı değiştireli kaç zaman oldu, senin haberin yok mu” diye sıkıştırınca bu kez, “ne olur ne olmaz düşüncesiyle oraya Nurten'i gönderdim, ben Erenköy'dekine geldim ama orası mıydı burası mıydı tereddütü yaşadığım için belki biraz gecikmiş olabilirim” diye ikinci yalanını söyledi. “Peki caddede dikkatini çeken bir durum var mıydı” diye sorunca “yooo” dedi. O zaman ben de yüzüne açıkça, “belli ki sen oraya gelmemişsin. Yoksa caddenin boydan boya kazılı olduğunu görmemen mümkün değildi” diyerek caddenin o günkü halini anlattım. Kıpkırmızı kesildi, “gık” bile diyemedi!..
Sonra operasyonun genel değerlendirmesine geçtik. Gözaltında kaybedilme olasılığının önüne geçmek için aileme haber verilmesi işini ayarladıktan sonra Oya'yı neden Adana'ya geri göndermediğini ya da İstanbul'da güvenli bir eve yerleştirmeyip “sen nasıl olsa kalacak bir yer bulursun” diyerek ortada bıraktığını, o sıra İstanbul'da dayandığımız Halıcıoğlu tarafındaki temel kadroları neden geri çekmediğini, operasyonun derinleşerek sürdüğü açık ve ortadayken benim ve Oya'nın yakalanışından sonra olsun neden daha seri hareket edip onlara ulaşmadığını ve bari onların yakalanmalarını olsun niye önleyemediğini sordum.
Ağız kalabalığına başvurmanın dışında verecek cevabı yoktu bu sorulara. Veremedi de zaten. Konuyu kapatmadan önce, bir operasyon yediğimizden bile benim yakalanmamdan bir gün sonra haberdar olmasından başlayarak (güya beni uyarmak için bizim Adana'daki komşuyu arayıp da evde bulamadığında ben 24 saattir işkencedeydim) tüm o süreç boyunca sergilediği gevşeklik ve kayıtsızlıkların altını tek tek bir kez daha çizdim. Sonra da, “şimdi anladın mı benim neden alelacele yola çıktığımı” sorusuyla bağladım sözümü.
(Yarın: '84 Ölüm Orucu ve Fatih)