Keça kurdan

Pazartesi, 31 Ekim 2011 (15 yıl 1 hafta önce)

İç dünyasında olup biteni en küçük kıvrımına dek yüzüne, ille de gözlerine yansıtmak gençliğe mahsustur. Genç insanda, yürek dili ile beden dili özdeş olur. Henüz yaşamın pekçok kiri-pası ile hasbıhal olmadığı için, hiçbir şeyle hesaplı-temkinli bir ilişkileniş içine girmez genç insan… Tüm ilişkilerini dolayımsızca kurar, hiçbir şeyi eğip bükmeden, her şeyi olduğu gibi yansıtarak… Tüm duyguları, idealleri ile kurduğu ilişki, bütün berraklığıyla -hem de en keskin biçimiyle- karşısındakine akıverir. Olgunluk çağlarının o kılı kırk yaran hesapçılığı, hassas dengeciliği... gençliğin bahar kıyılarına ulaşmamıştır henüz. Tüm engellere, sınırlama çabalarına karşı tutkuyla bağlandığı özgürlük duygusunun sınırsız gücüyle meydan okur…

Fakat kirli savaşın kucağında büyüyen Kürt gençlerinde bunlardan fazlası vardır. Bu gerçeği, gözleriniz gözlerine dokunduğu anda anlayıverirsiniz. O gözler o kadar şeffaftır ki, kendilerinde toplanan tüm anlamlar anında yüreğinize akar, içinde kayboluverirsiniz. Onlar, hem genç olmanın tüm hallerini en saf haliyle taşırlar üzerlerinde ama hem de savaş denilen o korkunç acılar-kayıplar-yoksunluklar yığınının tüm izlerini, örselenmişliklerini ve tüm bunlardan süzülen “olgunluğunu” …

Hejar, o gençlerden biri… Hem sapına kadar genç; ama hem de akıl alamayacak kadar olgun! Gözlerine baktığınızda pekçok duyguyu aynı anda yaşatacak büyülü bir aynaya baktığınızı hissedersiniz. Onu, gençliğin bitimsiz enerjisiyle bir ceylan gibi sekerken de görebilirsiniz; gözlerinde uçurtmalar uçuran bir çocuk olarak da… Ama en fazla, tarihin tüm ağır yükünü omuzlamış bir hayat emekçisi olarak görürsünüz…

20'sinde bir Kürt kızı
Hejar, daha 20’sinde bir Kürt kızı… Bu yaşına kadar çocuk olmuş, genç olmuş, anne-baba olmuş, abla-kardeş olmuş … bir keça Kurdan! Hayatın tüm evrelerini; hayatın tüm rolleriyle birlikte ömrünün ilk 14 yılına, hatta daha öncesine sığdırmış pekçok hikaye, anlamlar toplamı!

Onunla ilk karşılaştığımız günlerde, önce, tüm öfkesini, sevinç ve hüzünlerini, gündelik hayat içerisindeki tüm tepkilerini anında yansıttığı zeytin karası gözleriyle; bir de aynı anda pekçok duyguyu bir arada yaşadığı izlenimi veren vücut diliyle dikkatimi çekmişti. Bir gün o küçücük gövdesinin-kollarının gücünü aşan hız ve enerjiyle iş yaparken (temizlik) gördüğümde ise gerçek anlamda şaşırmıştım. Hejar, çevresi ile sürekli ilişkide olan bir genç olduğu için yüzümdeki şaşkın ifade gözünden kaçmadı tabii. Cıvıl cıvıl bir ses ve kendisine has o kırık Tükçesiyle:

Heval ben alışkınım! Daha 10 küsur yaşlarındayken çalışmaya başladığım konfeksiyonda çok ağır kolileri kaldırmam gerekiyordu. Ustabaşı zorlandığımı görünce, ‘kol kaslarının güçlenmesi için her sabah 30 tane şınav çek’ demişti. Ben de ne yapayım çalışmak zorundayım, her sabah kalkar kalkmaz onlarca şınav çekiyordum. O yüzden benim kollarım çok güçlüdür

deyivermişti sanki tüm bunlar su içmek kadar doğalmış gibi… Bu birkaç cümle, onun hayatına dönük çarpıcı bir özet sunuyordu. Dinleyenin içini acıtan, kanatan, öfkesini bileyen çarpıcı bir özet!.. Bu cümleler benim için özelde Hejar’ın, genelde ise milyonlarca Kürt gencinin hayatlarına dair çarpıcı bir spot anlamı kazandı. Zaten bildiğim, ama yeniden, hem de tüm yoğunluğuyla ta yüreğimde hissettiğim bir özet!..

Hejar’ın gencecik ömrünün ağır hikayesi, kirli savaşın sınırsız acılarla birlikte kentlerin varoşlarına fırlatıp attığı sayısız Kürt gencinin, sayısız hikayesinin toplamıdır adeta. İşçi sınıfının yeni bölükleri içerisinde belli başlı sektörlerde istihdam olanağı bulabilen bu gençlerin (konfeksiyon, hizmet, inşaat… gibi enformel sektörler) en fazla haşır neşir oldukları duygular; kaybetmek, yoksun kalmak, hasret çekmektir sanırım! Bir de pekçok isteğin ertelenmesi, geleceğe havale edilmesidir. Hatta bazıları için en doğal istemler istem bile olamamıştır, gündemlerine hiç girmemiştir. Bu durum onların hayatlarında o denli sıradanlaşmış ki, çok büyük acı ve kayıpların bile onlarda “doğallaşmış” bir karşılığı vardır. Bu “doğallaşmışlık” hali, her şeyi sineye çekmekle özdeşleşen bir teslimiyet değildir ama! Tersine, tüm bu acıların, kaybetmelerin hesabını sorma bilincini keskinleştiren bir bileydir adeta. Hejar’ın bakışlarında toplanan tüm o anlamlar da, bunlardan damıtılıp, geleceğe uzanan anlamlardır. Geleceği, Kürt halkının geleceğini kuracak anlamlar… O gelecek bu gençlerin yüreklerinde, bilinçlerinde birikmiş; mayasını, savaşın vahşetinden süzülen acılardan alan tüm o anlamlarla kurulacak!… Cellatların neden en fazla onlardan korktuğu da o birikmiş anlamlarda saklıdır. Onlar, kendilerinden çalınmış çocukluklarını, gençliklerini, geleceklerini almakta kararlı birer ateş topudur çünkü. Kaybedecek hiçbir şeyi olmayanların kesif öfkesi ile tutuşmuş ateş topları…

'Kirli savaş' mağduru çocuklardan biri...
Hejar, henüz 2 yaşındayken babasından koparılmış. ‘90’ların başına denk gelen bu süreç, Kürt emekçilerinin özgürlük mücadelesinin yalımlarıyla kitlesel bir biçimde buluştukları, kitlesel kırımlardan-infazlardan, işkence ve tutuklamalardan geçirildikleri, köylerinin yakılıp-yıkılıp-boşaltıldığı koyu bir vahşetle tarihteki yerini almıştır. Hejar’ın babası da özgürlük isteğinin vahşetle bastırılmaya çalışıldığı bu dönemde zindana tıkılır. Hejar onu tanıyamaz doğal olarak; görüşten görüşe gördüğü herhangi biri olmaktan fazla bir anlam taşımaz kendisi için. 10 yaşlarındayken babası tahliye edilir fakat yine bir arada kalamazlar; kısa bir süre sonra da yeniden tutuklanır. Babası halen mapustur, Hejar gibi… Ve Hejar babasını ancak şimdi, mapus mektuplarından tanımakta, “heval” olmanın yanı sıra, özel bir duyguyla bağlanmakta. Ondan mektup aldığında gerçek anlamda çocuklara mahsus bir bayram havasına girmekte; oynayıp, zıplayıp, “şımarmakta”…
Sadece babasını vermez zindana… Tüm Kürt halkının siyasal bilinç kazandığı, şu ya da bu şekilde kavgaya dahil olduğu bu yıllarda, annesi de zindana atılır. O zamana kadar kardeşlerine fiilen bakan Hejar, annesinin de tutuklanmasıyla birlikte bu rollerin gerçek sahibi olmak zorunda kalır. Hayat onun önüne, bir çocuğun kaldırmasının mümkün olamayacağı pekçok tasa, kaygı ve sorumluluk koyuverir.

Hejar zindandaki anne ve babasının en çok güvendiğidir, evin en büyüğü olmasa da tüm kardeşleri ona emanet edilir. Bu güveni, daha çocukken, kişiliğindeki sağlam çizgileri hissettirerek kazanmıştır. “Kardeşlerin sana emanet” cümlesindeki tüm beklentilerin karşılığını fazlasıyla verir Hejar. O çok sevdiği Mardin’de gerek siyasi gerekse ekonomik olarak yaşama koşulları kalmadığı için İstanbul’a göçerler. Hejar henüz 15-16 yaşlarındadır. Yüklendiği büyük sorumlulukların altında ezilmeden, yılmadan sürdürür yürüyüşünü. O küçücük bedeni konfeksiyon atölyelerinin öğütücü ortamlarında bitmez tükenmez bir enerjiyle iner kalkar… Çalışır, çalışır, çalışır… “Çalışmak zorundadır” Hejar, “kardeşlerinin ihtiyaçlarını -hem de çocuk özlemlerinin en azından bazılarından mahrum kalmayacakları şekilde- karşılamak zorundadır”. Bu yüzden durmadan, dinlenmeden çalışır; mesailere kalır, hani zamanı uzatabilse, başka işlerde de çalışır! İşten eve gittiğinde kardeşlerinin yemek, temizlik ihtiyaçlarını karşılar; yani hayat onun için hızlı bir emek maratonudur.

Yoksulluğun köleleştirici kırbacı

Müthiş kıvrak bir zekası var Hejar’ın… Gördüğü işi anında kavrar, büyük bir beceriyle kotarır. Bunu büyük bir gururla anlatır kendisi. İlle de teknik işlere, makinelere meraklıdır. Çalıştığı tüm işlerde bu yüksek kavrayışı, becerisi, tükenmek bilmez enerjisi, işiyle kurduğu dürüst-temiz ilişki ve arkadaşları arasında sevilip sayılmasıyla dikkat çeker. Kolay kolay kaybedilmek istenmeyecek bir işçidir yani. Her şeye boyun eğmeyecek bir duruşa sahip olmasına rağmen bu böyledir. Zorunluluklar hiçbir zaman Hejar’ı edilgenliğe-teslimiyete sürüklememiş ki! Yoksulluğun, aç kalma korkusunun köleleştirici kırbacı, kumaşı özgürlük ateşinin renkleriyle dokunmuş bu “çocuğun” hayatla kurduğu onurlu ilişkiyi eğip bükecek etkide bulunmamış. Patronları da onu böyle kabul etmiş, çalışmak için getirdiği koşulları genellikle kabul etmek durumunda kalmış. Koşulları ne midir? Mesela kardeşlerinin bakımı için zamanı daha rahat kullanmak ister, mesela ücretlerinin ordan burdan kısılmamasını, mesailerinin tam verilmesini ister; ihtiyaç duyduğunda avans alabilmelidir sözgelimi...

Hejar, İstanbul’da moda tasarım işleri yapan bir atölyede zekası, hayal gücü ve diğer yetenekleriyle işin belli bölümlerini tasarlayan bir işçi olarak çalışmaya başlar zamanla. Sözün kısası Hejar genç bir Kürt işçidir! Hem Kürt olmanın bütün tarihsel acılarını omuzlarında taşıyan ama hem de hiç kopmak istemediği toprağından yaşam koşulları ve siyasal baskı nedeniyle kopup İstanbul cehenneminde işçileşen, sezgileriyle de olsa emeğinin değerini-anlamını bilen bir Kürt proleteridir. Ev-iş-kardeşleri arasında mekik dokuyarak geçen o günlerde Hejar, hayatla hep başıdik bir ilişki kurmayı öğrenir. Bu durum onun görüntüsüne bile yansımıştır; duruşunda, onurlu ve mağrur bir ifade vardır.

O çevresiyle hep sorun çözmek üzerinden ilişki kurmuş, bu durum onda içselleşmiş temel bir özelliğe dönüşmüştür. İnsan kendisi ergenken, kardeşinin ergenlik sorunlarıyla ilgilenir, hatta ona psikolojik destek vermek için saatlerce internet tararsa işte böyle olur! Ya da özellikle gençler ve çocuklar yediklerinde mutlu olacakları kurabiyeler, tatlılar yapmak için internetten tarifler toplarsa işte böyle Hejar gibi duyarlı olur. İnsan daha çocukken kendisi özlem duymayıp, kardeşlerinin özlemlerini istemlerini anlamaya ve büyük bir gönüllülükle yerine getirmeye çalışırsa, işte böyle bedenen küçük, ruhen kocaman olur.

O hem çocuk hem 'yaşlı'...
Hejar, yaşadığı her sorun üzerinde durmadan düşünüp sonuçlar çıkaracak kadar ciddiye almış hayatı. İç dünyasındaki tüm dalgalanmaları dinleyip adını koyacak kadar iyi tanıyor hayatı, kendisini… Pekçok özlemini geleceğe ertelemiş olanların o hissedilir ilgisizliğiyle ilişkileniyor pekçok konuyla... Bu durum onun için o kadar doğal ki, insanların kimi konulardaki özlemleri, beklentileri anlaşılmaz geliyor kendisine. “En çok hangi özelliğini sevmiyorsun Hejar” sorusuna: “Pekçok! Ama en fazla bir özelliğimi sevmiyorum. Benim için birçok sıkıntı o kadar doğallaşmış ki, başka insanların bunlar için üzülmelerini ya da benim için çok basit olan kimi şeyleri anlamamalarını anlayamıyorum bazen. Bu da karşımdakini anlamamı zorlaştırabiliyor, sağlıklı bir ilişki kurmamı ketliyor!”. Bu durumla, savaşın insan doğası üzerinde yarattığı/yaratabileceği etkiler arasında paralellikler kurarak devam ediyor sözlerine: “Kimi duyguların, duyarlılıkların (mızın) körelmesinden, yitip gitmesinden korkuyorum” diyor kendisine has üslubuyla. Bunlar üzerinde düşünmenin, böyle bir tehlikenin varlığının farkında olmanın/olabilmenin bile nasıl bir erdem olduğunun farkında olmayan doğal bir içtenlikle…

Hejar, savaşın insan piskolojisi, doğası üzerindeki etkilerini dolaysızca tarif eden bir genç, bir çocuk, bir “yaşlı”! Kimi günler onu kahkaha atarken, aniden durgulaşıvermiş halde görürdüm. Durgunlaşıp, iç dünyasının derinliklerinde kaybolmuş halde… Ya da çok neşeliyken aniden öfkelenmiş halde… Bir sohbetimizde, davranışlar arasındaki bu ani geçişlerin nedenlerini o kadar vurucu bir şekilde anlattı ki, diyecek söz bırakmadı:

Heval, biz o kadar çok duyguyla, o kadar erken tanıştık ki, hayatlarımızda o kadar çok travma oldu ki, herhangi bir davranış, olay o yaşadıklarımızdan bir şeyler hatırlatmaya görsün… Çok mutluyken bile, aniden dünyanın tüm acılarını çekmiş/çekiyormuş gibi bir farklılaşma yaşayabiliriz. Yaşadıklarım, kaybettiklerim ya da yoksun kaldığım her şeyin farkındayım, bunun anlamını biliyorum ve bu beni müthiş öfkelendiriyor. Biliyor musun önceleri tüm öfkemle tam bir Kürt milliyetçisiydim. Her yerde Kürtçe konuşurdum; Türkçe’yi duymaya bile tahammül edemezdim. Sonra siyasal bilincimin gelişmesiyle, çalıştığım yerlerde kurduğum ilişkilerle bu durumu aştım, aşabildim!

Tüm bu yaşanmışlıklardan sonra Hejar ve onun gibilerin, kendi deyimiyle: “Mücadele dışında hiçbir şey benim için anlamlı değil” sözünde toplaşan anlamların uzağında bir varlıklarının, benliklerinin olamayacağı açık… Onda/onun gibilerde bu sözler, gençliğin romantizmiyle söylenmiyor; katı bir gerçeğin net kavranışının içten ifadesi oluyorlar.

Feodal baskı eksik olur mu?
Hejar, feodal baskıyı da iliklerine kadar yaşamış bir genç. Bu yüzden de feodal geleneklerden, erkek egemen anlayıştan samimi bir şekilde nefret ediyor, tiksiniyor. Hayatına getirilmek istenen tüm kısıtlamalara karşı da net bir tutum almasını bilmiş.

Kürt toplumu yıllardır süren mücadele ile birlikte başdöndürücü bir dönüşüm yaşasa da, feodal kültürün pekçok özelliğiyle aşılması; dinin, töre ve geleneklerin -özellikle kadını boğan etkilerinin tümüyle temizlenebilmesi-, daha ileri bir toplumsal dönüşüm ve devrimle mümkün olabilecek. Kürt kadını on yıllara yayılan mücadele içerinde boynuna dolanmış o çok halkalı kölelik zincirini pek çok yerinden kırsa da, toplumun dokularına nüfuz etmiş birçok tortunun tümüyle temizlendiğini söylemek mümkün değildir.

Hejar bu gerçeğin farkındadır, tam da bu nedenle özel bir duyarlılığa sahiptir. Kardeşleriyle birlikte İstanbul’a taşındıklarında akrabalarının sıkı bir denetim kurma çabalarına boyun eğmez, tüm bu girişimleri net tavrı ve hayattaki sağlam duruşu ile geri püskürtür. Bu duruşu, onların da kendisini olduğu gibi kabul etmelerini sağlar.

Fakat onun o geleneklerle tanışıklığı bundan ibaret değildir. O adıbatasıca töre ondan ablasını alır -hem de en acıtıcı, kahredici biçimde! Hejar’ın ablası tam düğün gecesi “sahipsiz” töre kurşunlarıyla katledilir! Bu olay tüm aileyi olduğu gibi, Hejar’ı da derinden sarsar, yüreğinde-bilincinde silinmez izler bırakır. Ve elbette feodal gericiliğe, töreye, erkek egemen kültüre karşı daha ileri bir bilinçsel sıçrama yaratarak...

Bu olayda da Hejar, kendi acısını yaşayamadan, ailesini toparlamak için didinir. Derin bir hüzün ve biraz da dalgınlıkla mırıldanıyor:

O kadar güçlü annem bile akıl almaz bir şekilde kendisini bıraktı, adeta bir çocuğa dönüştü. Olayın yarattığı travma tüm kardeşlerimi zaten sarsmıştı, annem de böyle olunca aile tarumar olacaktı. Onları toparlamak da doğal olarak bana düştü. Olayın yaşandığı gece orada bulunmamam hepsinden daha soğukkanlı olmamı sağlıyordu ve ailemi toparlamaya çalıştım…

Hejar da pekçok Kürt kadını gibi “Serok”una çok bağlı. Bu bağlılığında, onun, Kürt kadınının özgürleşmesi için feodal değerlere, önyargılara, bir bütün olarak erkek egemen kültüre karşı özel bir mücadele başlatmış olmasının rolü büyük. Hejar, Kürt kadınının özgürleşme yürüyüşünde nasıl bir yol aldığını biliyor, bunun anlamının-değerinin farkında ve sıkıca sahipleniyor. Ama henüz almaları gereken çok yol olduğunu da biliyor. Bu farkındalığını “Serok”unun Kürt kadınları için söylediği bir sözü bilgece bir havada tekrarlayarak dile getiriyor: “Kürdistan her açıdan tamamen özgürleşmedikçe, Kürt kadını dağdan inmez” diyor! Dağın ondaki karşılığı: Özgürlük, mücadele, toplumsal dönüşüm…

Kapitalizm konusunda ne düşündüğünü sorduğumda ise, “Onca kazanımımızın kapitalizm tarafından kirletilip, yozlaştırılmasına izin vermeyeceğiz” diyor. “Nasıl”ını soramıyorum; Onun o net ve samimi sözleri karşısında ne desem bilemiyorum. Sadece Kürt sermayesinden, Kürdistan’dan nasıl bir emek cehennemi yaratılmak istendiğinden… bahsediyorum kısaca. Kaygılarımı anladığını hissederek lafı fazla uzatmıyorum.

Mardin Sanayi Bölgesi’nde işçilik…
Hejar sadece İstanbul’da çalışmıyor, Kürdistan’ın her tarafından pıtrak gibi fışkıran organize sanayi bölgelerinden birinde de çalışıyor. Hem de ulusal onurunun, doğal işçi refleksleriyle gelişen eylemler içerisinde, sınıfsal bilinçle buluşmasında belli bir yol alarak… Onun kendi topraklarında çalışırken içinde yer aldığı irili ufaklı sınıfsal tepkilerin beslenme kaynağı asıl olarak ulusal onurudur; “Biz bu topraklarda yaşadığımız onca acı, onca kayıptan sonra, hem de bizzat Kürt olan patronların yokluk ve sıkıntılarımızı da bilmekten kaynaklı olarak bizi iliklerimize kadar sömürmesine izin vermeyiz heval” diyor; can-ı gönülden, inanarak…

Hejar İstanbul’daki 2 yıla yakın işçilikten sonra, annesinin hapisten çıkmasıyla birlikte kardeşlerini de alarak tekrar Mardin’e döner. Yoksul hayatlarının tek gelir kaynağı olan emek gücünü, bu sefer de Kızıltepe ile Mardin arasına kurulan devasa büyüklükteki sanayi bölgesinde satar. Bu sanayi bölgesi, irili ufaklı sayısız fabrikadan oluşuyormuş. Hejar gibi hiçbir mülkü, hiçbir gelir kaynağı olmayan yüzlerce Kürt emekçisi, ille de genci bu fabrikalarda, Çin koşullarında çalışırlarmış. Hejar da o dönemde Çin-Kürt sermaye ortaklığı ile kurulmuş bir kilit fabrikasında işe girer. Fabrikada yüze yakın işçi çalışır; bu işçilerin otuz kadarı Çin’den getirilmiştir. Çinli işçiler fabrikanın hemen yanına yapılmış büyük yatakhanede barınırlarmış. Hejar ve diğer Kürt işçiler ise şehrin dışında kalan fabrikalara, servislerle taşınırlarmış.

Kürdistan’da son yıllarda sayıları giderek artan bu genç proletarya bölüklerinin ezici bir kısmı, kirli savaşta her şeylerini kaybeden eski yoksul köylülerin çocuklarından oluşuyormuş. Patronlar onların çok düşük ücretlerle de olsa çalışma dışında bir seçeneklerinin olmadığını bilmenin pervasızlığıyla kar oranlarını yükseltmek için sayısız yöntem denemesinde bulunurlarmış. Henüz çok genç olup, sınıf temelli örgütlenme deneyiminden yoksun bu işçilerin emek gücünü -karın tokluğuna çalıştırarak- sömürmek için emek süreçleri üzerinde sürekli sürekli yeni denemelere, uygulamalara giderlermiş.

Hejar, fabrikada işiyle kurduğu disiplinli ilişki, ellerinin hızı ve kıvraklığı, makinelerin bütünü üzerinde gözleme dayalı bilgisi/hakimiyeti, arkadaşlarıyla kurduğu ilişkilerdeki yönlendiriciliği ve iş ortamındaki doğal öncüleşme özellikleriyle patronların dikkatini de hızla çeker. O, bu özellikleriyle hem tehlikeli görülür ama hem de kazanılırsa yeni oluşmakta olan 'bu' işçi sınıfının içerden denetimi ve yönlendirilmesinde kullanabilecekleri bir “araç” olarak yaklaşılır.

Kürt özgürlük mücadelesinin sayısız birikimini çocuk omuzlarına yüklenmiş olan Hejar, hayatın pekçok engeline karşı savaşarak oluşturduğu sağlam karakteriyle; henüz sezgi düzeyinde de olsa sınıfının da çıkarlarından yana tavır alır.

Çin sermayesinin bile kendi ülkesindeki vahşi emek sömürü koşullarını bırakıp Küirdistan’da deneme amaçlı olduğu anlaşılan böylesi bir yatırım yapmaya girişmiş olduğunu öğrendiğimde, kelimenin gerçek anlamı ile şaşakaldım, “Demek ki Kürdistan’dan, Çin’den bile daha beter bir emek cehennemi yaratmak istiyorlar” diye düşündüm. Hem de yeni yeni palazlanıp, birçoğu da AKP’ye yakın olan Kürt sermayesi eliyle!.. Hejar, “Bunca acıdan sonra Kürt halkı böylesi bir köleliğe kolay kolay rıza göstermez” diyor kendine has kavramlar, mimik ve vücut diliyle. Söylediklerine tüm benliğiyle inandığını o kadar somut hissettiriyor ki, insan; “Tamam, işte bu olduktan sonra!” diye düşünmekten kendini alamıyor ve 21. yüzyılın Kürt toplumuna dair sayısız olasılık üzerinde düşünürken; Hejar’ın bu inancının temizliğine, saflığına umut bağlamak istiyor…

Hejar’ın güvenle sarfettiği o sözlerin kendisi açısından nasıl bir temele, gerçeğe dayandığını yaşadığı bir deneyimi anlattığında daha somut bir şekilde kavrıyorum. Çalıştığı kilit fabrikasında, Türkiye’deki ücretlerin çok altında ücretlerle, sigortasız ve her türlü haktan mahrum bir şekilde çalışıyorlarmış. İş, yüksek bir hız gerektiriyormuş. Önceleri günlük ücret sistemi ile çalışırlarken; sonra parçabaşı usulüne geçmek istemiş patron. İşçiler arasında rekabeti kışkırtmak, verimliliği arttırmak için girişilen bu sistemde, yarışı hızlandırmak için bir sayı belirlemiş, “bu kadar yapan şu kadar alır” gibi. Hejar ve arkadaşları denileni yaparlar ve konulan limitin üzerinde iş çıkarırlar.

Önceleri patronun rekabeti körükleme amacının farkına varmaksızın yüksek bir tempoyla çalışırlar. Sonra, patronun çalışma temposu yükseldikçe ücretleri aşağıya çekmeye çalışması karşısında isyan ederler; çünkü çalışma tempoları artmış olmasına rağmen alacakları ücret eskisinden daha düşüktür. Hejar bu rakamı duyduğunda durumun belirgin adaletsizliğine karşı tavır koymadan duramaz; arkadaşlarını da örgütleyerek iş bırakma eylemine giderler. “Kesilen miktar verilemez ve parça başına ödenen ücret yükseltilmezse çalışmayacaklarını” söylerler. Bir de iş üzerinde kendilerinin de denetiminin olmasını, parçaların kendileri tarafından da sayılıp not edilmesini… Tamamen sezgisel bir sınıf refleksiyle gelişen bu fiili eylem, Hejar’ın hedefe çakılmasına olduğu kadar, patron tarafından kazanılma çabalarına da vesile olur; çünkü doğal öncülük özellikleri bu “eylemde” daha fazla açığa çıkar. Eylem sırasında Hejar’la bireysel görüşmeler yapılmak istenir; buna her defasında tavır koyar ve görüşmelerin bir grup arkadaşıyla birlikte olması gerektiğini dayatır, kabul ettirir. Sonuçta birkaç görüşmeden sonra patronun belli tavizlerde bulunmasıyla birlikte işçiler de kendi aralarında ayrışır. “Önce erkekler döküldü heval; kadınlar her yerde olduğu gibi orada da daha net durdular” diyor. Sonuçta patron işçilerin istedikleri rakamları olmasa da kendilerinin telaffuz ettikleri rakamın üstünde bir ücret vermeyi kabul ederler, fakat Hejar’ı da işten çıkarırlar. Arkadaşları ona sahip çıkar ama sonucu değiştiremezler. Artık Hejar arkadaşlarını görmek için bile sanayi bölgesine giremez; tüm site patronlarının da bilgisine sunulduğu anlaşılan bir güvenlik engeliyl karşılaşır her denemesinde.

Bu arada kapitalist olarak daha deneyimli olan Çinli patron Hejar’ı “kazanmaktan” vazgeçmez; hatta evine bile gider. Çinli onu ve yetenekleriyle öne çıkan birkaç genç işçiyi gelecekte yapacağı yatırımlar için yetiştirmek ister. Patronun bu uğraşından sonra Hejar, işe dönmek için belirli koşullar ileri sürer; koşulları büyük oranda kabul edilince döner. Fakat Kürt patron kendi topraklarını, insanlarını tanıdığı için Hejar’ın kolay kolay 'yola getirilemeyeceğini' de bilir ve dönüşünü engeller.

Nereye kadar!..
Hejar Kürt patronun semirmek için nasıl bir gözüdönmüşlükle hareket ettiğini anlatırken o kocaman gözlerini öfkeden iyice açarak hızlı hızlı konuşuyor: “Kapitalizm girecek/giriyor; ama onların istediği nitelikte işçi bulamayacaklar, kendi topraklarımızda buna izin vermeyeceğiz”. Hejar’a, “Peki o yoksulluk, işsizlik koşullarında insanlar yoğun bir sömürü de olsa çalışmaya razı olmaz mı; hatta sömürünün bile farkına varamama ihtimalleri olmaz mı?” desem de, o halkına, bu topraklarda kök salmış değerlere fazlasıyla güveniyor: “Belki ilk zamanlar öyle olabilir; ama nereye kadar” diyor. Evet nereye kadar!.. Kapitalizmin, Kürt halkının yaşamın asgari gereklerini karşılamadaki yoksunluğunu; yılların yoksullukla-yoklukla örülü alev nefesinin yarattığı yıpranmalarını nasıl kullanacağı, bu gerçeği bir emek cehennemi yaratmaya nasıl tahvil edeceğini/edebileceğini aklı almıyor. Bunlar şimdilik ona çok uzak…

Onun hayalini kurduğu ülkede bu gerçeklerin yeri yok, aslında nasıl bir ülke düşlediğinin de somut-ayrıntılı bir karşılığı yok. Sadece kendilerinden göz göre göre çalınmış olanların geri alınmasında berrak; bu ülkenin bütünsel sureti, emek açısından nasıl bir ülke olacağı üzerinde fazlaca düşünmemiş doğal olarak. Doğal olarak diyorum; çünkü o ve aslında tüm bir halk henüz en doğal hakları olan 'anadilde eğitim' gibi basit bir demokratik hakkı bile kullanamıyorlar. Ama onlar tüm birikimleri ve deneyimleri, tüm acıları ve özlemleriyle bu ülkenin emek açısından da cennete dönüştürülmesinin esas dinamikleri olmanın adayları; yeter ki bu bilinçle daha içerden buluşabilsinler…