Güvencesizler Forumu, "gelinen noktada nasıl bir mücadele ekseni” sorusuna yanıt arayışı; somut talepleri formüle eden tartışmalarla ufuk açıcı nitelikteydi
SES Şişli Şubesi'yle Güvencesizler Hareketi’nin düzenlediği, ”Sağlıkta dönüşüm programı” konulu panel-forum yapıldı. Şişli Etfal Hastanesi Konferans Salonu’nda saat 10.00’da başlayan etkinliğin sabah oturumu, “sağlıkta dönüşüm” paneline ayrıldı. Saat 12.00′ye kadar süren panel, sağlık emekçilerinin 21 Aralık grev duyurusu için yapılan eyleme katılmak için ara verildi.
Etkinlik, Şişli SES ve Güvencesizler Hareketi temsilcilerinin açılış konuşmaları ile başladı. Güvencesizler Hareketi adına Dr. Alattin Kesim, geçtiğimiz günlerde Kazakistan’da petrol işçileri grevine yapılan saldırıyı kınayarak, saldırıda yaşamını yitiren on işçi şahsında salonu işçi sınıfı davasında şehit düşen kardeşlerimizin anısı önünde saygı duruşuna davet etti.
Panelin sabah oturumunda TTB adına, Osman Öztürk; “Sağlıkta Dönüşüm Programı” ana başlığı altında, “Kimin ve hangi ihtiyacın ürünü? Hangi aşamalardan geçti, nereye varılmak isteniyor? Sağlık çalışanları nasıl güvencesizleştirilecek?” alt başlıklarında sunum yaptı.
Öztürk sunumunda özet olarak şunları vurguladı:
“Sağlık Bakanlığı, 663 sayılı KHK ile, sağlık hizmetlerini toplum için değil yerli ve uluslararası sermayeye daha çok para aktarmak üzere yeniden yapılandırılmıştır. Bundan sonra Sağlık Bakanlığı, sağlık hizmeti sunumuyla ilgili görevlerini merkezdeki ana hizmet birimleriyle yürütmeyecek. Bu görevler teknik kurullara, yan kuruluşlara devredildi. İlaç ve tıbbi cihazlarla ilgili görevleri de. Her ilde, o ildeki bütün hastanelerin bağlanacağı Kamu Hastane Birlikleri’nin üstünde bir Kamu Hastane Birlikleri Kurumu, bir de Aile Sağlığı Merkezleri ve Toplum Sağlığı Merkezleri’nin bağlı olacağı Halk Sağlığı Kurumu kuruldu. Her iki kurum bağlı kuruluş haline getirildi. Bütçede gelir ve giderleri ayrıca gösterilecek.İzmir Tabib Odası’ndan Zeki Gül, başta sağlık emekçileri olmak üzere, kamu emekçilerinin geçmişten günümüze kadarki mücadele deneyimlerini, slaytlar halinde paylaştı. Zeki Gül, en kitlesel ve sonuç alıcı eylemlerde taban çalışmasının önemine vurgu yaptı. Taban çalışmaları sırasında devlet eliyle kurulmuş sendikaların zaman zaman bu eylem ve grevlerde aktif yer aldığını belirtti. “Hatta 2005 yılında sağlık ocaklarının kapatılmasına karşı İzmir’de yapılan kitlesel eylemin ardından, dönemin liberal diye nitelenecek partileri sağlık ocaklarına sahip çıkılması gerektiğini belirten eylem ve açıklamalar yapmak zorunda kaldılar. Hatta özelleştirmelerin mimarı Anavatan Partisi, yapacağı açıklamanın içeriğini KESK’e bağlı sendikalara danışarak hazırladı” dedi. Çalışmalarda artık dilin ve kavramların da değişmesi gerektiğini belirten Zeki Gül, “AKP mesela özelleştirme safhasını çok geçti. Onlar artık ticarileştirme safhasındalar. Eylem ve etkinlikler de buna göre değişmelidir” dedi.
Kararnameyle 2005 yılından bu yana 209 sayılı Yasa’da yapılan düzenlemeler sonucu kamu hizmeti olarak verilmesi hayati önem taşıyan; sağlık, sağlık eğitimi ve denetim dahil, bütün hizmetler ticarileştirilmektedir. Bu kapsamda; muayene, teşhis, tedavi, laboratuar, tetkik ve tahlil işlerinden; aşı, ilaç, serum, insan kanı ve kan ürünleri imaline; yabancı hastalara ticari amaçla sağlık hizmeti verilmesinden; özel sektörün yanı sıra kamu sağlık kuruluşlarına kredi notu verilmesi ve akredite edilmesine; sağlık alanında verilecek kurs, eğitim, araştırma, yayın hizmetlerinden; uzmanlık belgesi verilmesi, sertifikasyon ve sınav hizmetlerine kadar her şey Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlar tarafından, parayla ve para odaklı yapılacaktır. Kısacası bu kurumlar, kamu hizmeti olan sağlık hizmetini, üreten kuruluşlar olarak değil tıpkı özel şirketler gibi kâr elde etmek için sağlık hizmeti verecek.
Tüm bu düzenlemelerde görev alacak bakanlığın atadığı yönetici kadrolar dahil, tüm sağlık emekçileri, performansa göre değerlendirilip bu değerlendirmeler sonucunda birden fazla performans düşüklüğü halinde iş akidleri dahil, her türlü hakları ortadan kalkacaktır. Güvencesiz çalışanlar sağlık haklarından yararlanamayacağı gibi, sağlık çalışanları da güvencesizleştirilecek.
663 Sayılı KHK ile devlet hastanelerinin yönetim şekli de özel şirket yönetimine dönüştürülmüştür. Sağlık çalışanlarının disiplin ve sicil amirlerinin sağlık mesleğine mensup olması gerekmiyor! Disiplin ve sicil işlemleri, genel sekreter ve hastane yöneticisi tarafından yapılacak. Hatta öyle ki bu yöneticiler gerek gördüklerinde, sağlık çalışanına, görev yaptığı yerde ikamet etmek zorunluluğu getirebilecektir.
Artıdeğer sömürüsüyle oluşan devasa sermaye birikimi, nitelikli emek ihtiyacını ortaya çıkardı. Dönemin nitelikli işgücü ihtiyacı sonunda özellikle işçilerin uluslararası ölçekte örgütlenmelerinin önüne geçmek için bir eğitim formatı geliştirdiler. Kamusal kavramının buradan sorgulanması gerekiyor. Kamusal eğitim, sağlık vb. taleplerin günümüze kadar yansımasının en önemli nedeni Ekim Devrimi'yle ortaya çıkan işçi sınıfı ve emekçilerin kapitalizm karşıtı dünya arayışına, kapitalist sınırlar içinde yanıt olma ihtiyacıdır. Bu özellikle Keynesçi politikaların özü ve özetinde somutlanabilir. İşçi sınıfının Sovyetler’de kurdukları düzene karşı, adına kamu dedikleri asli ihtiyaçların devlet tarafından karşılanması, Sovyetler Birliği'nin dağıtılmasıyla sona erdi.Son konuşmacı Nevra Akdemir ise emekçilerin kazanılmış haklarına yönelik yoğun bir saldırı olduğunu söyledi. Emekçilerin iş güvencesini ortadan kaldırıp; sağlık, barınma, eğitim haklarına göz dikildiğini belirtti. Nevra Akdemir konuşmasına, sağlık emekçilerinin yapacağı eylem dolaysıyla ikinci bölümde devam edeceğini söyleyerek, salondaki katılımcıları eyleme çağırdı.
Geçmişte gerek alternatif bir düzenin ayaklar üzerine durmasında, gerekse de kapitalist tekelleşmenin ihtiyaçları kapsamında birtakım alanlar sermaye tarafından direkt ticarileştirilmiyordu. Bu yüzden bugün sağlık ve diğer birçok alanda gerçekleştirilen ticarileştirme saldırısına karşı çıkarken, alternatif dünün kamusal diye kodlanan uygulamalarının savunusu olmamalıdır. Dün kamusal dedikleri şeyin savunusu antikapitalist bir tutum değildir. Örneğin, hizmet sektörü doğrudan artıdeğer üreten, bizim anladığımız tarzda bir alan değildi. Yani bir doktor hastayı tedavi ediyor, ilaç yazıyor, hemşire ona yardımcı oluyor, vs vs. Bu bizim anladığımız anlamda fabrikada bir işçinin yarattığı artıdeğer gibi değildi. Biz buna 'durağan emek' diyoruz. Aslında bu süreç doğası gereği çok da değişmez. Ancak şimdi bu emek tamamen ticari bir alanın denetimine giriyor. Yani durağan emek sonucu oluşan hizmeti fiyatlandırarak pazara sunmuş oluyorlar. Kapitalizm geçmişte bunu yapmıyor muydu? Evet yapıyordu. Bizim ödediğimiz vergilerden yapıyordu. Ancak şimdi doğrudan yapıyor. Dolaysıyla orada çalışan, doğrudan bir değer üretmeyen ama, durağan bir emek sahibi emekçiler, çalışma alanları, ilişkiler buna göre şekilleniyor. Biz tabii ki okumalarımızı şurdan yapmak zorundayız: Bir emeğin kullanım değeri üzerinde yapmalıyız. Şimdi gelen ise piyasa karşılığı, değişim değeri üzerine kuruluyor.
İnsanlar gün içinde sürekli üretim yaparlar, bunların hepsi kullanım değeridir. Yemek yapmakla, temizlik yapmak arasında görünürlük-görünmezlik farkı vardır sadece. Fakat her ikisinde de bir kullanım değeri üretimi sözkonusudur, her ikisi de yararlılık açısından ortak bir özelliğe sahiptir. Temizlikçiler ortaya bir şey koymazlar, varolanı alırlar. Bu da bir meta halidir. Somut ürün görmeyince 'yaptığımız işler meta üretimi değildir' diyemezsiniz. Üretken ve üretken olmayan emek ayrımı proletarya için değil, sermaye açısından geçerli kavramlardır. Bir marketin kasa ve buz deposunda çalışan işçiyi ele alalım. Kasiyer buz deposuna geçip, gövde halinde gelen eti doğradığında sermaye açısından somut bir iş yapmış. Çünkü görünen bir şeyi pazara sunmak üzere hazır hale getirmiştir. Fakat tekrar kasaya geçtiğinde o işçinin yaptığı işin niteliği patron açısından değişir! Çünkü gerçekleştirdiği hizmetin görünür-somut karşılığı yoktur. Oysa bizim açımızdan böyle değildir. Eskiden sol içerisinde de (‘70’lerde) sadece mavi yakalılar, yani somut meta üretenler proleter olarak görünürdü. Oysa kafa ve kol emeği sürekli olarak iç içe geçen, birbirini tamamlayan emek türleridir. Kitapla-matbaa arasındaki ilişkide, CD ile onun üretimi arasındaki ilişkide olduğu gibi. Kısacası bu ayrın (mavi-beyaz yakalı ayrımı) sermayenin sınıfı bölmekte kullandığı bir ayrımdır.Gaye Yılmaz’ın ev içi görünmez emeğe ilişkin bu yorumu salonda bulunan sosyalist feministlerce “tüm feministler bunu savunmuyor, liberal feministlerin savunusundur bu. O açıdan da hepsinin eşitlenmesini doğru bulmuyoruz. Sosyalist feministler, tüm ücretlendirmelerin ortadan kaldırılmasını savunurken, ev işlerinin yeni bir temelde bölüşülmesini savunan bir yaklaşıma sahiptir. Ancak yine de karşılıksız ev içi emeğin sermayenin artıdeğer sömürüsüne katkısının üzerinden de atlanamaz” yaklaşımıyla karşılandı.
Bizler kullanım değerleri üretimine odaklanan bir okuma yapmalıyız. Ben buradan baktığımda feminist hareketçe dillendirilen ev içi görünmez emeğin ücretlendirilmesi talebini doğru bulmuyorum. Çünkü o zaman piyasa ilişkileri dışında kalan, metalaşmamış tek alanı da metalaşmaya açmayı savunmuş oluruz. Oysa ki bizler ücret sistemine karşı mücadele etmeli, onun yerine kullanım değerlerinin üretimini esas alan bir sistemi savunmalıyız. Ev içi emeği görünür kılmalıyız; ama bunu ücretlendirilmesiyle değil, ev işlerinin eşit bir şekilde paylaşılmasını savunarak yapmalıyız. Kapitalist piyasa ilişkileri dışında bir yaklaşıma sahip olmalıyız, doğru olan da bu olur sanırım. Eğer biz tüm emeklerin kullanım değerlerini öne çıkarmak istiyorsak, bu düzlem içerisinden hareket etmeliyiz.
En büyük güvencesizler kadınlardır. Bugün cinsiyetçi işbölümüne karşı mücadele, güvencesizliğe karşı mücadelenin eksenini oluşturmalı. Buna karşı mücadele edilmezse, güvencesizliğe karşı sağlıklı bir mücadele yürütülemez. Tüm sektörler hızla kadınlaşıyor. Toplumsal muhafazakarlaşmayla birlikte sermaye kadına 2 saat dışarıda çalış, sonra da git ev işlerini yap diyor. TÜSİAD yaygın bir kreş ağının oluşturulmasını istiyor. Çünkü kadın emeğini daha aktif biçimlerde üretime katmak istiyor. Kısacası ev içi görünmez emek bu açıdan da önümüzdeki dönemde ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkacak.- Diğer bir tartışma konusu da neoliberal saldırganlığa karşı nasıl bir mücadele hattının izlenmesi gerektiğiydi. Salondaki genel eğilim, savunma değil saldırı pozisyonuna geçilmesi gerektiği yönündeydi. Bu eğilim Gaye Yılmaz’ın deyimi ile, “Biz açılan kara delikleri kapatmaya değil, büyütmeye odaklanmalıyız!” sözlerinde özet bir ifade kazandı. Konu ile ilgili şunlar ifade edildi:
Hükümete oy veren yüzde 55’in çoğunluğu, sağlık ve eğitim politikalarını başarılı buldukları için oy verdi. Geçmiş sistemin bozukluğu bunda bir etmendi. Hükümetin yeni söylemleri bu açıdan hemen sahiplenildi. Uygulamada neylele karşılaşacaklarını şimdi görecekler. Bizler de yeniyi reddederken eski uygulamaların savunusunu yapacak bir pozisyona düşmemeye özen göstermeliyiz. Burada biz yaratılan toplumsal rızayı bozacak, kendi yaklaşımlarımızı benimseterek bozacak bir pozisyonda olmalıyız. Savunmacı değil, saldırıyı esas alan bir içerikle konuşmalıyız. Biz en ayrıcalıksız ve en güvencesizlerin pozisyonunu daha ileriye nasıl çekebiliriz noktasından hareket etmedikçe dönüşüm olmaz.Bir belediye işçisi:
Belediyelerdeki taşeronlaşma bu sürecin en vahşi, en ahlaksız biçimleri ile karşımıza çıkıyor. Taşeronun, taşeronunun, taşeronu var! Mesela Kürt işçiler bu sistemle geçici olarak çiçek dikiminde çalıştırılıyor. Sendikalarsa taşeron işçiye sahip çıkmıyor. Oysa ki bugün esas gövdeyi bunlar oluşturuyor. Geçen gün bir taşeron işçi iş kazası ile öldü, her yere haber verdim, kimse duyarlı davranmadı!Bir sağlık emekçisi:
Son Kamu Hastaneleri Birliği yasası büyük bir dönüşüm yaratacak. Ama buna karşı protestoculuğu aşan bir mücadele çizgimiz yok. 21 Aralık grevi bir adım; ama sonrası? Sendikalar kendi çıkarları dışına çıkmadıkça, varolan çizgilerinde kaldıkça bu çember kırılamaz. ‘Mesleki sorunlarımıza sahip çıkalım, sağlık politikalarına girmeyelim’ yaklaşımları var. Oysa ki tersini yapmalıyız! Bir eylem takvimi belirleyelim, bugün buradan bu yönde bir çağrı yapmalıyız. Bakın Kayseri’deki hastanenin başına bir vergi memurunu koydular! Bu bir çıkış noktası olabilir. Katkı-katılım payı meselelerine de sahip çıktığımızda, mesleki sınırları aşan etkili bir mücadele geliştirebiliriz.Gaye Yılmaz sözlerini şöyle tamamladı: