Çarşamba, 15 Şubat 2012 (14 yıl 8 ay önce)
Röportaj talebimizi kabul ettiğiniz için teşekkür ederiz. Şuradan başlayalım, Haydarpaşa Garı 30 ay gibi bir süreyle çalışmayacak. Aradaki yollarda bakım var. Son durumu kısaca aktarırsak?
İlk açıklamada 30 ay denmişti. Tepkiler nedeniyle 24'e düşürüldü; Gebze -Köseköy hattı, İstanbul'dan Ankara'ya, yani aradaki birçok yere ulaşımı sağlayan hat tamir nedeniyle kapandı. Şimdi daha iyi anlaşılması açısından, istanbuldan ankaraya, istanbuldan karsa tren çalışmayacak diyelim. Yük trenleri de belli bi bölgeden sonra çalışmayacak. Haydarpaşa'yla alakalı olarak da Sirkeci havzası bir şekilde trensiz kalacak. Uzun süreden beri Haydarpaşa Limanı genel konteynır taşımacılığı daha çok karayolu üzerinden yapıldığı için şimdilik orayla ilgili bir telaffuz yok ama Büyükşehir Belediyesi 1/10000 ölçekli projesinde, zannediyoruz ki Haydarpaşa Limanı da bu süreç içinde kapanacak.
Haydarpaşa Garı bir değer, artık “Elveda Haydarpaşa!” mı diyoruz?
Gar deyince, Haydarpaşa gar binası yüzyıllık bir tarihi eser, ancak Haydarpaşa 150 yıllık bir demiryolu üssü. Liman İstanbul'un orta yerine neden yapılmış? Taşımacılık için yapılmış. Gemilerle yük gelecek limanlara, orada indirilecek, oradan Anadolu'ya dağıtılacak. Haydarpaşa'dan Anadolu'dan 127 milyon kişinin bir şekilde yolcu olduğu ve ulaşım için treni kullandığı da gerçek. İstanbul'un ortasındaki yolcu taşımacılığının da üssü. Adam, “Haydarpaşa'yı otel yapacağım, tarihi binaya, Haydarpaşa Camii'ne ve arkadaki tarihi yerlere dokunmayacağım” diyor ama baktığınız zaman, 1 Şubat'tan beri çalışanların yüzde 60'ını, 2 sene sonra da tamamını işten atıyor. O yüzyıllık Haydarpaşa, iş alanı olarak bitiyor. Yolculuk ve ucuz ulaşım alanı olarak bitiyor.
Görünen o ki, bu "Haydarpaşaya hoşgeldiniz" yazısından, işçilerin çalıştığı alana kadar kapanacak.
Alan çok geniş. İlk projede, 2004'lerde falan bir serbest bölge konusu çıkarıldı. Demiryolunun sınırı olan ambar, Et Balık Kurumu, Tepe Nautilus önü ve Selimiye'nin altından Harem'e kadar olan bölüm komple demiryoluna ait. Şimdi bu alanın komple toplumdan soyutlanması söz konusu. Bugün İstanbul'da yaşayan halk için ya da halkın yüzde 98'i için Kadıköy'ün merkezindeki bir otel ya da karşıdaki Park Otel ya da Hilton bir anlam ifade etmiyor. Yani insanların kullanımında değil. Ya da manzarasının güzel olması çok önemli değil. Geceliği bin dolar olan o suit odalar halkın çok ilgisini çekmiyor. Fakat işte Anadolu'dan, mesela Kayseri'den 20 liraya Haydarpaşa'ya gelen birinin, o garın kapısından çıkıp da ilk önce denizi, onu yaşaması... Halk için anlam ifade eden o. Bu alana ne yapılacağı, bizim için olmadığından dolayı bize çok anlam ifade etmiyor. Belki inşaat zamanında birazcık istihdam konusu olabilir ama daha sonrası için hepimize kapalı bir bölge olacak.
Peki o bölgede çalışan emekçiler, BTS üyeleri ne yapmayı düşünüyorlar? Nasıl bir eylem takvimi konuldu, neler yapıldı ya da iş oluruna mı kaldı?
Üzülerek “oluruna kaldı” diyeceğim. Haydarpaşa'da işçi mozaiği çok değişken. Memur mozaiği de değişken. Memur var, işçi, geçici işçi ve taşeron işçiler var. Ayrıca memur için söylüyorum, etken güç olan bu grubun yüzde 30'u bizim üyemizdir. Yüzde 30'u hükümet yanlısı bir sendikanın üyesidir, diğer yüzde 30'u da orta bir sendika üyesidir. Geriye kalan da sendikasızdır. Bir bütün olarak karar verecek bir grup yok. İşçiler arasında Türk-İş'e bağlı Demiryol-İş Sendikası örgütlüdür. Kendisinin 2 gün sonraki durumuna duyarsız olan arkadaşlar var, bu da sendikaların yetersizliği. Bizim açımızdan da 2004'ten beri bir mücadele içindeyiz. O zamandan beri hazırlanan taslaklarda demiryolunun Haydarpaşa'dan çıkarılması, hızlı tren yapılması, trenlerin dışardan gitmesi gibi birçok değişiklik önerileri vardı. Uzun süreden bu yana verdiğimiz bir uğraş ve şu anda yenildik. İşyerlerimizi korumak açısından yenildik. Sistemin son dönemdeki yapısında maalesef işçi de duyarlı değil.
Anladığım kadarıyla BTS ve Haydarpaşa, küçük bir Türkiye işçi minyatürü gibi? Ve bir yenilme hali var. Biz bu yenilmeyi nereye bağlayabiliriz ki bize bir sınıf açısından bir ders çıkarabilelim?
Kesinlikle. Bireycilik ve bireysel kurtuluş arayışı, '80 sonrası kuşakta çok ön plana çıktı. Kitaplardan falan okuruz. Bir fabrika kapanacağı zaman işçilerin mücadele etmeleri, verdikleri tepkilerle bugünkü çok farklı. Şeker fabrikaları özelleştirilirken bunu insanlara anlattık. Şeker fabrikasında çalışan işçinin işsiz kalması elbette önemli ama size ait olması da var. İşçinin aslında içinde çalıştığı fabrika kendisinin ya da kendisinden önceki kuşağın ödediği primlerle yapılmıştır. Yani senin benim derken o devletçi mantıktan öte bir şey. Burada çalışan işçiler için demiryolu nasıl olacak? Anadolu'dan gelen insanlar nasıl gelecek? Taşımacılık, ki birçoğumuz için çok önemli. Aldığımız ekmeğe kadar etki eden bir unsur. Taşımacılık çok mu pahalı olacak? Biz istanbul gibi, güzel bir şehrin dışına mı atılacağız. Doğallığında atılıyoruz. Haydarpaşa değil de Gebze'de çalışan bir arkadaş, doğallığında istanbul'un dışına atılmış oluyor. Bunu algılayamıyoruz.
Peki bu durumun sebeplerinden biri de, sendikaların kendilerine dönük saldırılara karşı bile duyarsızlığı, sendikal duyarsızlık olabilir mi?
Güçler dengesi var. '90'lara doğru memur hareketi kurulmaya başladı ve büyüdükçe büyüdü. Hiçbir ayrım olmadan memurlar tek çatı altında toplanmaya başladılar. Ve bir rahatsızlık fikri sokuldu saflara; "solcular bu işi örgütlüyorlar bunlar terör örgütü yandaşları” diye ve hareket ikiye bölündü. Bölünen hareket içinde, örgütlenme işçilikten çıktı "vatan sevgisi" üzerinden şekillenmeye başladı.
Sendikanın öznesi olan, grev hakkını savunan KESK, yüzde 20'yle sınırlı kalıyor. Kalanın grev hakkıyla ilgili bir söylemi bile yok. Bu sarı sendikanın ötesinde de bir şey. Sistemin kendi kurup yönettiği, bürokratlarını kendisinin belirlediği bir sendika. işçinin karşısında bir cephe vardır? Nedir, işverendir, işveren temsilcisidir. Kamu emekçisiyse kamu bürokratlarıdır. KESK'in karşısındaki sorun, diğerleri de var. Grev hakkı için uğraşmanın karşısında grev yapmaman için, senin yapmadığın işleri yapmak için uğraşan bir yüzde 60-70'lik kesim var. Aynısı DİSK için de geçerli. Hükümetlerin yasalarıyla, konum ve yetki rüşvetleriyle bazı sendikalar büyüyor bazılarınınsa alanları daraltılıyor.
Son örnek, DİSK'in yeni hazırlanan yetki yasasıyla beraber sıfır alanı var. Hak-İş'in 2, Türk-İş'in 13 yetki alanı var. Önce devlet üzerinden büyütülüp geliştirilen bir Türk-İş var, peşisıra gelişmiş olan diğerlerini de yok etmek için bugünkÜ gibi yasa ve benzeri şeylerle yol arıyorlar. DİSK istediği kadar örgütlü olsun -ki aynı sıkıntı KES için de geçerli-, bütün alanlarda yetkisizleştikten sonra büro sendikacılığı dışında bir şey yapamayacaksın. Grev hakkını verse dahi bir şey yapamazsın. Türk-İş'in grev hakkı var ama benim bildiğim 92'den beri grevi yok. 20 yıl bu! İşçinin sorgulaması gerek: “20 senedir çalışıyorum, demek ki bana her istediğimi verdi bu işverenler ki konfederasyonum ve sendikam bir kere bile grev kararı almadı. TEKEL olayı bir 4/C saldırısıydı. Orada KESK, DİSK çıkıp genel grev çağrısı yaparken Türk-İş'ten böyle bir şey gelmedi. Kendi konfederasyonu grev çağrısı yapsaydı o 4/C'liler dönebilirdi. Daha sonra biliyorsunuz o işçi arkadaşlar, devletin TEKEL'i özelleştirmesini, kendi işlerini bir yana bırakmak zorunda kaldılar. Kendi sendikalarının önünde çadır kurup eylem yapmaya başladılar. Böyle oluşmuş sendikal yapılar, işçinin gerçekten ihtiyacı olduğu anda başka bir yapıya dönüşüyor.
DİSK'e dönersek?
Beşiktaş, Maltepe, İzmir gibi birçok belediyede DİSK yetkili. DİSK'in hiçbir alanda yetkili olmamasının sebebi şöyle; belediyede yetkili olabiliyor, ama bütündeki belediyelerden sayım yapıyorlar. İşkolu ve bölge üzerinden işçi sınıfının örgütlenmesi benim favorilerimdendir. Anadolu yakasındaki işçi sınıfının işkolu ayrımına bakmadan örgütlenmesinin çok önemli bir güç oluşturacağını düşünüyorum.
Yani konfederasyonlar şeklinde örgütlenmiş sendikal yapı işçi sınıfının daha çok bölünmesine neden oluyor?
Ben mesela konuşurken hep BTS derim, Demiryolu. Havaalanı da var ama o hep atıl kalır. Sorunlarımız aynı, genel sosyal sorunlarımız da aynı. Hepimiz toplusözleşme, grevli toplusözleşme istiyoruz, fazla mesai yapmak istemiyoruz. Neyimiz farklı, sendikamızın ismi farklı. Sınıfı birleştirmeye çalışırken, konfederasyon mantığıyla alttaki bütün işkollarını niye birbirinden ayırıyoruz? Aslında bu bize dayatılmış. İşkolundan ziyade bölgesel bir sınıf örgütlenmesine girersek eğer, benim şahsi görüşümdür, daha ön acıcı olacağını düşünüyorum.
Yasal engeli var bunun...
Tabii ki var. Biz sendika olarak ulaştırma işkolu dışındaki kamu emekçilerini üye yapamıyoruz. Taşeron sisteminin kölelik olduğunu ve karşı olduğumuzu belirtsek de, varolan taşeron sistemi yüzünden o işçileri kendi sendikamız içinde yasal olarak örgütleyemiyoruz. Memur sendikaları 90'larda niye kuruldu? Memurlar işçi sendikalarına üye olamadıkları için kuruldu. Memurların işçi sendikalarına üye olmalarının önü açılmış olsaydı -hoş o zaman KESK'in bu tarihi olmayacaktı; ama en azından işçi sendikaları içinde de ciddi anlamda bir hareketlenme olacaktı. Kolektif bir sınıf mücadelesini hedefe koyan tüm sendikacıların buna yönelmesi gerekiyor. Geçen sene Kadıköy Belediyesi'nde DİSK Genel-İş bir grev kararı aldı. E gişelerde çalışanlar üyeleri değil, temizlikte çalışanlar üyeleri değil, bürolarda çalışanlar üyeleri değil, DİSK Genel-İş'in işçilerinin hepsi kapının önünde grevde. Ama vezneler çalışıyor, temizlik hizmetleri çalışıyor, bütün işler yürüyor.
Bu yasada KESK'i ilgilendiren neler var?
KESK'in 4688 ile ilgili kaygıları var. Bir de asıl toplusözleşmeyle ilgili sıkıntımız var. Grevsiz bir toplusözleşme hakkı hak değildir zaten. Yani şöyle düşünün, siz gidiyorsunuz teklifinizi götürüyorsunuz karşı taraftaki patron vekili reddediyor. Kesinlikle ortayı bulamıyorsunuz hep böyle oluyor. Ondan sonra hakem heyeti atanıyor, atanan hakem heyeti tırnak içinde bağımsız. Oturuyor ve senin adına karar veriyor. Sen o kararı yine beğenmezsen yapacağın bir şey yok. Orada bitiyor süreç. Bu nasıl bir toplusözleşme!
Sadece ilkinde fikrini söylüyorsun. İşçi yanlısı bir fikir olduğu için kesinlikle kabul görmüyor. Bağımsız akademik heyeti de sen belirlemiyorsun, bakanlıklar belirliyor. Ondan sonra yapacağın her eylem "yasadışı" oluyor. KESK de, “Şu anda en önemli şey grev” diyor. Bir de şöyle bir şey var: Devletin kendi kolluk kuvvetleri haricinde, subay, polis, asker gibi, tahsil eden maliye memur zihniyetini ortadan kaldırıyor. Diğer taraftakiler, işte özelleştirmelerle, sözleşmelerle, havayolu, demiyolu gibi birçok kurumda, sağlıkta, yasalarla yontuluyor.
BTS özelinde hukuksal süreç devam edecek. Şimdiye kadarki yol çalışmalarında hep yolun tek tarafı kapatılır. Yani yol çalışmaya devam eder. Gebze-Köseköy hattında da biz başından beri yolun açık kalmasını savunduk. Çünkü, yolu tamamen kapatarak yolculara tren hattı unutturulmak isteniyor; ikincisi de, çalışanlar üretim alanlarından uzaklaştırılarak dağıtılmak isteniyor. Bizim, “yol tek tarafı kapanıp diğer yön çalışabilir” dememize itiraz edip reddeden TCDD Genel Müdürlüğü şöyle bir açıklamada bulundu. “Derince Liman'la-Köseköy arasındaki bölümü, uluslararası anlaşmalar nedeniyle, TÜPRAŞ'ın taşımacılığı için açık tutmak zorundayız. O yüzden o bölgede tek yol çalışacağız, tek yolu açık tutacağız”. Yani bir bölgede uluslararası yük taşımacılığını baz alarak yolu tek yönde kapatıp tek yönde çalıştırabilen anlayış, onbinlerce üniversite öğrencisinin, onbinlerce köylünün, çiftçinin, memurun ulaşım hakkını gözünü kırpmadan atıyor. Anahat yolcu trenlerinden insanlar soğutulduktan sonra banliyö trenlerinden de soğutulacak.
Ulaşım hakkının varlığını koruyabilmesi için yolcuların uluslararası anlaşma mı yapması gerekiyor?
Gebze'yle Halkalı arası da uzun zamandır Marmaray kapsamında bir alan. Iİk etapta “Marmaray inşaatı 1,5 sene sonra başlayacak” denildi. 3 ay sonra, “Mayıs ayında Gebze-Pendik arasını kapatıp Marmaray inşaatını başlatacağız” dediler. Bu projenin bu şekilde başlamasıyla insanlar, anahat yolcu trenlerinden, yani Ankara'ya, Van'a, Kars'a giden yolcu trenlerinden soğutulduktan sonra banliyö trenlerinden de soğutulacaklar. Ondan sonra marmaray diye karşımıza bambaşka bir şey çıkacak.
'İstanbul için en ideal raylı sistem çözümü nedir' diye düşündüğünde insanın şu aklına gelir: "İstanbul'a toplu bir tüp sistemi yapılsın raylı sistemin uzantılarını metroyla birleşsin". Biz de bunu diyoruz dedik. Hükümet, “yapıyorum oldu” dedi ve projeyi koydu. Yalnız bizim sorunumuz bu projenin uzantısında. Şu anda varolan Haydarpaşa'dan Anadolu'ya, Sirkeci'den Avrupa'ya uzanan demiryolu güzergahını, yani Marmaray hattının, tüpün uzantılarının yapılmış olması. İstanbul'da demiryolları o dönemde kentsel projeler gereği hep sahil bölgesinden gidiyor. Çünkü o dönem İstanbul'un işçisi, küçük burjuvası hep sahile yakın bölgelerde oturuyor çünkü kentsel yapılanmalar sahil boyu üzerinden devam ediyor o dönem. Bu hatta banliyö tren çalıştırmak yeterli oluyordu. Şimdi ise İstanbul'un işçi ve emekçileri denize doğru kuzeye yerleştirildi. İstanbul, nüfusuyla çok ciddi bir üretim ve tüketim şehri. Gebze Halkalı arasındaki demiryolu hattı limanıyla birleştiğinde Anadolu yakasından Avrupa'dan gelen yolcuların taşınması ve tüketim ve üretim malzemelerini taşınması için ucuz, konforlu ve güvenli bir yöntem olacak. İstanbul'da bulunan göçmen nüfusunun Anadolu'yla olan ulaşım hakkını Marmaray yöntemiyle ortadan kaldıramazlar.
Şu anda hayata geçirilmeye çalışılanı sendika olarak şöyle olacağını düşünyoruz. Hızlı trenle Gebze bölgesine kadar bir ulaşım sağlanacak, oradan örneğin Bakırköy gibi bir merkeze ulaşım 1.5 saat civarında gerçekleşecektir. Oysaki hızlı tren tüp geçit aracılığıyla şehir içinde de yoplcu taşımaya devam edebilir. Sayın Başbakan Büyükşehir Belediye Başkanlığı yaptığı dönemde ulusal ve uluslararası tren taşımacılığını yok etmeye söz vermişti. Belli ki verdiği sözü tutmaya niyetli.
Haydapaşa Yangını'ndan kim sorumlu?
Galataport ve Haydarpaşa Port projeleri açıklandığında çağrı yaptık 'Gelin ortak hareket edelim Haydarpaşa elden gitmesin' diye. O zaman gündem yaratmıştık büyük ölçüde. Mimarlar Odası bize oldukça büyük bir destek vermişti içinde bulunan odalarla birlikte. 90'ın üzerinde bileşen vardı ve birçok eylem yaptık bu bileşenle birlikte. Hala da bu dayanışma devam ediyor. Haydarpaşa Yangını'ndan sonra başlatılan soruşturmada çatı izolasyonu ve elektrik sistemini yapılabilmesi için taşeron bir şirketle anlaşılmıştı. Yapılan açıklamaya göre bir ihmal yüzünden yangın çıkıyor. Yangının sorumlusu olarak şirkete dava açıldı. Şirketin sahibi ve taşeron işçi sorumlu tutuldu. Yalnız burada atlanan şey şu, kamu kuruluşunda bir ihale açılıyorsa, işi yapacak olan firmayla ihaleye açılan iş arasında denetleme yetkisine sahiptir. Yani ihaleye giriyorsan alacağın hediyeler değildir önemli olan, o işin niteliği anlaşmayı yaptığın firmanın nitelikleri de önemlidir. Bu sorumlulukla davranılması gerekir ihale sürecinde TCDD adına ihaleyi açana dair herhangi bir soruşturma söz konusu değildir. Direkt şirket sorumlu tutulmakta.
"Demiryolu komünistken..."
Haydarpaşa'nın arkasında Dikimevi var, burada çalışan işçilerin elbiseleri burada dikilirdi. kırtasisye malzemelerinin tamamı İzmir'de TCDD'ye ait bir matbaada üretilirdi. yüzdelik bir maddi katkı veya destek yoktu.
Haydarpaşa'ya şöyle bir dışardan bakıldığında gördüğünüz en küçükten en büyük binaya kadar her bir yapının ayrı bir anlamı var. İleri de görülen kuleli bir yapı görürsünüz. Orası ısı merkezidir. Bu ısı merkezi bu sahanın tamamının ısıtılmasını kendi öz imkanlarıyla yapan bir tesisti. Bir örnek daha vereceğim: Sınıf adına geriye gidişin bir sembolu daha Haydarpaşa'dan Söğütlüçeşme'ye doğru baktığınızda bir yıkama kulesi görürsünüz. 30 yıllık bir kuledir bu. Vagon yıkama işinde çalışan arkadaşların çok yoğun bir beden gücü kullandığını düşünerek biz oraya bir yıkama kulesi koymuştuk. O yıkama kulesi bir tarihi eserdir aynı zamanda; çünkü o yıkama kulesi yapıldığında araba yıkamaları bile hortumla yapılıyordu. Şimdi bu kule TCDD tarafından taşerona ihale edildi. Yıkama kulesinde kullanılan malzemeler ucuz olsun diye kötü malzemeler kullanılıyor ya da hiç alınmıyor. Yıkama işi yapan arkadaşlarımız yine eski usul hortumla ve asitlerin içinde çalışarak yapıyorlar işlerini. Orada çalışan bir arkadaş elinde tuttuğu su hortumuyla biraz daha yüksekten tutsa trene suyu 25 bin KW elektriğe maruz kalabilir yarım metre yaklaşıldığında bir insanı saniyeler içinde kömür edebilecek bir enerjiden bahsediyoruz. Bu değerler aslında bugün gitmeye başlamadı. Bu değerler seksen sonrası '85-86'dan sonra Avrupai politikaları bu ülkenin geleceği yapan genişlemelerle beraber oldu. Bu değerler parça parça giderken bizim de mücadele gücümüz parçalanmış oluyor.
Bize zaman ayırdığınız için çok teşekkür ederiz.