Salı, 20 Mart 2012 (14 yıl 7 ay önce)
“Zamanın kaybolduğunu bilenler en çok üzüntü duyanlardır.”
Bugünün modern zaman ölçümünün köklerinin Ortaçağ döneminde olduğu söyleniyor. Yapılan tarihsel araştırmalara göre, o dönemde Hıristiyan manastırlarında yaşayan keşişlerin zamanlarını nasıl geçirecekleri saatlere bölünmüş bir zaman planlamasıyla yapılıyormuş: Çalışma saatleri, dinlenme saatleri, uyuma ve ibadet saatleri... Zamanın bu şekilde planlanması, kapitalist üretim tarzının hâkim olmaya başlamasıyla birlikte tüm toplumsal yaşamı kapsayacak bir gerçek halini aldı. Bütün toplumsal ilişkiler kapitalist üretimin ihtiyaçları temelinde örgütlenirken; işçi ve emekçilerin zamanı tamamen kapitalist üretimin çalışma disiplinine, bütünsel ihtiyaçlarına tabi kılındı.
Burjuvazi için zaman boşa harcanmaması, çarçur edilmemesi gereken bir değer özelliği kazandı. Fakat burjuvazi açısından boşa harcanmaması gereken zaman, emekçilerin zamanıydı. Yeni doğmakta olan genç işçi sınıfı, bir parça ekmek için neredeyse tüm gününü burjuvaziye satıp köleler gibi çalışırken; burjuvalar açısından sorun bu korkunç çarkın döndürülmesi, proletaryanın zamanının kapitalist üretimin yeni ihtiyaçları temelinde sürekli olarak yeniden planlanması oldu. Bu açıdan her iki sınıf için de zaman, gerçek bir meta niteliği kazanarak tüm soyutluğundan arınıp somut bir gerçek haline geldi. Proletarya için yaşamsal ihtiyaçlarını en asgari düzeyde karşılamanın; burjuvazi içinse, kar oranlarını yükseltmenin somut karşılıkları satılan ve satın alınan zamanda ifadesini bulmaya başladı.
Daha kapitalizmin ilk gelişme dönemlerinden başlamak üzere, burjuvazi ve onun tüm katmanları, zamanın kendilerine daha fazla artıdeğer ve sefahat getireceğinin farkındalığıyla köle gibi çalıştırdıkları alt sınıfları, “tembellik, aylaklık ve zamanı amaçsızca harcamakla” itham ederek daha fazla çalışmaları gerektiğini buyuruyordu.
Kısacası modern zaman disiplini, esas olarak kapitalist üretim tarzının ortaya çıkması ve gelişmesiyle önem kazandı. Kuşkusuz kapitalist üretim tarzından önce hâkim olan feodal üretim tarzında da köylüler ve zanaatkârlar çok çalışıyorlardı. Fakat kapitalizmin ortaya çıkması ve katı fabrika çalışma örgütlenmesinin gelişmesiyle birlikte, zamanın gerçek değeri gün yüzüne çıkmaya başladı. Çünkü fabrika disiplini, yeni doğmaya başlayan işçi sınıfının belirli saatlerde yığınlar halinde fabrikalara gelerek durmaksızın çalışmalarını zorunlu kılıyordu.
Marx, emek sermaye mücadelesini, bir bakıma burjuvazinin emekçinin zamanını kendi çıkarı için çalması, onu uzatmaya çalışması kavgası olarak tanımlar. Zamanın metalaşmasını, malların üretiminin metalaşmasıyla emeğin işgücü olarak metalaşması arasındaki ana bağlantı noktası olarak ele alır. Engels de fabrikalardaki saatleri, sömürünün ve işçilerin tahakküm altında tutulmasının sembolü olarak görür, bunu nedenleriyle birlikte açıklar.
Zaman, yüzyıllardan beri felsefenin, matematiğin ve bilimin temel ilgi alanlarından biridir. Uzlaşmaz sınıf düşmanımız olan burjuvazi de, tarih sahnesine çıktığı günden bugüne, zaman kavramı üzerine binlerce çalışma ve araştırmanın altına imza atmış; zamanın “nasıl yönetileceği”, “zamana nasıl hâkim olunacağı” bilgisine ulaşmak için milyonlarca dolar harcamaktan kaçınmamıştır. Kuşkusuz burjuvazinin zamana hâkim olma çabası, artıdeğer sömürüsünün en yüksek sınırlara çekilmesi arayışının sonucudur.
Burjuvazi için zamanın yönetilmesinde derin araştırmalar yapan akıl babalarından Drucker’a göre zaman, “en kıt” ve “en eşsiz”; Mackenzie’ye göre “son derece nazik”; Lakien’e göre ise “temel bir kaynak”tır.
Peki, kapitalist düzenlerini ayakta tutabilmek için zamanı en iyi bir şekilde paraya çevirebilmenin yol ve yöntemlerini geliştiren burjuvalar için bu kadar önem taşıyan zaman, kapitalizmi yıkmaya çalışan biz işçi sınıfı devrimcileri açısından nasıl kullanılmaktadır? Burjuvalar işçilerin tuvalete gitme anlarının, hatta makine başında nefeslendikleri saliselerin bile hesabını yaparlar. Çünkü bu barbarlık düzeni, yok pahasına satın alınan zamanların en vahşi biçimde soğurulması üzerinden yükseliyor. Peki bizler, kapitalist barbarlığı yok edip sınıfsız sömürüsüz bir dünya özleminin parçası olanlar açısından zamanın nasıl bir karşılığı vardır? Burjuvazi gibi onunla saliseleri bile ölçen bir planlamayla mı ilişkileniyoruz; yoksa sereserpe, kendiliğinden bir ilişkilenişimiz mi var? Burjuvazi her anı artıdeğer sömürüsüne endekslenmiş bir zaman planlamasını işçinin iradesi dışında ona dayatıp tüm bir yaşamı kendisinin azami kar güdüsüne endeksleyecek şekilde örgütlüyor. Biz komünistler tüm zamanımızı, bilincimizle seçtiğimiz, gönüllülüğümüzle yer aldığımız işçi sınıfı mücadelesinin her daim büyüyen ihtiyaçlarına odaklayarak mı yaşıyoruz?
Günümüzde bu sorulara gönül rahatlığıyla olumlu yanıtlar verebilecek işçi sınıfı devrimcilerinin sayısının parmakla sayılacak kadar az olduğunu biliyoruz. Tasfiyecilik yıllarının yarattığı alışkanlıklarla deforme olan devrimci yaşamlar; kolektifin iç ilişkilerinde varolan pekçok zayıflıkla birleşerek, zamanla arabesk bir ilişki kurulmasını getirmektedir. Sınıf mücadelesinin ihtiyaçlarına göre planlanan bir zaman yönetiminin yerini; dönemin ruhuyla örselenmiş, keyfekeder, giderek o ihtiyaçların uzağına düşmüş bir zaman öğütücülüğüdür baskın olan. Sınıf mücadelesinin ideolojik-siyasal-örgütsel… sorunlarını ileriye çekici bir tarzda çözmeye odaklanan bir zaman denetimi; bir komünistin içsel zenginleşmesiyle birlikte yönünü hep ileriye dönmesini getirir. İşçi ve emekçilerle iç içe olan, onların nabız atışlarını hissedebilen, kapitalist barbarlığın nasıl bir dünya yarattığını/yaratmak istediğini tahayyül edebilen bir komünist, gelecek bilinciyle donanmış bir proletarya devrimcisi tek bir anının boş geçmesi karşısında bile müthiş bir huzursuzluk duyar! Kavganın sorunları karşısında sürekli bir dönüştürme, çözme gerilimi duymak; zamanla daha devrimci bir ilişkilenmeye gitmeyi getirir! ,
Zaman en geniş anlamıyla geleceği düşünmektir, geleceği düşünmeyen bir işçi sınıfı devrimcisi düşünülebilir mi? Bu soruya aklı başında olan hiç kimse hayır yanıtı vermez, veremez. Çünkü işçi sınıfı devrimcisi geleceği bugünden kurma yolunda geleceği her an düşünüp tasarlar, onun için mücadele eder.
Fakat yaşam içerisine girdiğimizde, aslında zamanın hakettiği değeri görmediği çarpıcı gerçeğiyle yüzyüze geliriz. Ortalama bir ay gibi bir zaman dilimimizi nasıl geçirdiğimizi, nasıl değerlendirdiğimizi şöyle bir hatırlayalım. Sabah kaçta kalktığımızdan günde kaç sayfa kitap okuduğumuza; kaç kitle ilişkisiyle ne kadar zaman geçirdiğimizden aldığımız görev ve sorumlulukları yerine getirmek için ne kadar çaba ve zaman harcadığımıza; kısacası günlerimizi ve saatlerimizi ne kadar verimli kullandığımıza kadar geniş bir eksen içerisinde bir düşünelim. Böyle bir düşünsel taramadan sonra gönül rahatlığıyla, “Evet, ben zamanımı verimli ve geliştirici bir şekilde kullanıyorum” diyebiliyor muyuz? Eğer bu soruyu kendimize sorma cesaretini gösterip, acıtıcı sonuçlarıyla yüzleşebiliyorsak; işte o zaman, zamanı nasıl har vurup harman savurduğumuz gerçeğiyle de karşılaşırız. Evet, akıp giden yaşamımızda zaman mı bizi yönetiyor, yoksa biz akıp giden zaman içerisinde kendimizi yönetmeyi ne kadar öğrendik? Sorun tam da burada düğümlenmektedir. Eğer, zamanı doğan her yeni günde elde edilmesi en basit ve bol bir şey olarak görüyorsak onun değerini anlamamız da söz konusu edilemez. Ve o “en kıymetli”, “bulunması en zor olan” zaman, umursamasızca harcanır, çarçur edilir; işin kötüsü, bunda hiçbir sakınca görülmez. Ne de olsa yarın olacak ve yeni bir gün başlayacaktır!.. Bu noktadaysa, işçi sınıfı devrimcisinin aslında içten içe çürümesi başlar. Fakat bu çürüme giderek kişinin kendisinde de meşrulaşır, doğallaşır.
İşler hep yeni doğacak güne ertelenir:
Zamanımız boldur ve arkamızdan atlı da gelmediğine göre kimi işler ertelenir. Yarın; olmadı diğer gün; olmadı daha ertesi güne… Yapılması gereken işin zamanında yapılmaması artık bir hastalık haline dönüşür. Zamanında yapılmayan, ertelenen işler birikir ve an gelir dar bir zaman içerisinde halledilmesi gerekir bu işlerin. İşlere büyük bir gayretle koyuluruz ama ertelenen ve bir çığ gibi biriken işlerin altından kalkamaz hale geliriz ve alelacele yaptığımız işler, özensiz ve üstünkörü halledilmek zorunda kalınır. Özensiz ve düzensiz yapılan işlerin verimiyse en altlara iner. Dahası, ertelenen her iş; tıpkı zincirin en güçlü yanının, en zayıf halkası olması gibi, kolektif olarak bütün işlerin aksamasına ve giderek kilitlenerek işlemez hale gelmesine de neden olur. Yapılması gereken iş zamanında yapıldığı, yerine getirildiği zaman bir anlam taşır. Kuşkusuz bu durumu yaşamımızda defalarca kez yaşamış ve bedelleri de ağır olmuştur bizler için.
Yapmayı sevdiğimiz işler yapılması gereken işlerin önüne geçer:
Çoğu zaman yapmayı sevdiğimiz işler yapılması gereken işlerin önüne geçer. Kendi kurumlarımızda kendi insanlarımızla “geyik muhabbetleri” sıklaşır ve bu giderek bir kültür haline dönüşmeye başlar. Çünkü bu sevdiğimiz ve kolay olandır. Ucu bucağı belli olmayan ve hiçbir geliştiriciliği olmadığı gibi zaman öldürmenin “en keyifli” yollarından biri olan bu sohbetlerin vazgeçilmez müdavimlerinden hangisine sorsanız; mutlaka o civarlarda bir işi vardır ve geçerken uğramıştır veya o kurumda bir işi vardır. Öyle ki durum, bu kurum olmadığında bu müdavimlerin hiçbir işlerinin kalmayacağı düzeydedir! Fakat kendi kendimizle ucu sonu gelmeyen ve giderek de “geyikler”in cirit atmaya başladığı sohbetler yerine, tanışılan yeni bir ilişkiyle zaman geçirmek, onu geliştirmek ve öncüleştirmek ikinci plandadır. Ne de olsa zamanımız çoktur ve çarçur edilmesinde de hiçbir sakınca yoktur. Zamanın har vurulup harman savrulmasına belki de en çarpıcı ve iç kanatıcı örnek, yukarda verdiğimiz örnek olsa gerek.
Zaman akıp gider, mazeret teorilerimize kulak asmaz!
Hep bir şeyler çıkar karşımıza ve zamanımız çarçur olur. Aslında biz günlük planımızı yapmış ve zamanımızı en verimli şekilde kullanmaya karar vermişizdir. Ama bizim dışımızdaki etkenler bu planı bozmuş ve zamanımız yine çarçur olmuştur. Olsun, ne de olsa yarın yeni bir gün ve koskoca 24 saat bizi beklemektedir. Zamanımız hep çarçur olur bizim dışımızdaki etkenler yüzünden... Kahrolsun bizim dışımızdaki etkenler! Fakat ünlü bir mizah yazarının mazeret üretmenin nasıl bir şey olduğunu anlatan çarpıcı hikayesini bir kez daha hatırlamakta yarar var diye düşünüyoruz.
Kitap yazmaya karar veren biri, artık emekli de olmuştur ve önünde başka bir “engel” kalmamıştır. Emekli olduktan sonra yavaş yavaş kalem kullanarak yazmaya başlar. Bakar ki bu iş böyle olmayacak, gider kendine bir bilgisayar alır. Yeni aldığı bilgisayarın karşısına geçer ve yazmaya başlar. Ancak aklına herhangi bir şey gelmez.
Suçu kendisinde değil, kendisine ilham veremeyen evinde bulur ve evini satar. Deniz kıyısından bir yazlık alır. Artık kendisi için her şey tamamdır. İlham perisi onu bu yazlıkta bulacaktır. Bilgisayarının başına geçer ve ilham perisinin kendisini bulmasını bekler.
İlham perisi bir türlü gelip kendisini bulmaz. Çünkü sıcak ve nem ilham perisini kaçırmaktadır. Adam buna çare olarak yazlığına klima taktırır. Artık sıcakla ve nemle bir sorunu kalmamıştır. Kitabını yazacak ruh haline ulaşır. Bilgisayarın başına oturur ve nihayet birkaç cümle yazmaya başlar. Bu sırada nasıl olmuşsa yazlığın içine sızmış bir sinek, adamın dikkatini dağıtır. Adam bilgisayarın başında, sinekle konuşur gibi yaparak, “Sen olmasaydın sinek, ben bu kitabı yazardım. Sen geldin bu kitabı yazamayacağım” der.
Baltanın suya düşmesi, suyu ineğin içmesi, ineğin dağa kaçması, dağın yanması, olmadı dağdaki ineği aç kurtların yemesi, kurtların… diye sürüp gider mazeret teorileri. Biz ne dersek diyelim, zaman akıp gider ve biz kahrolmasını dilediğimiz dış etkenler teorimizle kendimizi kandırırız aslında, başkasını değil.
Fener alamayacak kadar zamanı olmayan yolunu kaybeder!
Uçsuz bucaksız zifiri bir mağarada yol alabilmek ve yolunu kaybetmemenin en basit yollarından birisi elimize bir fener almaktır. Fenersiz girilen bir mağarada kafamızı gözümüzü parçalar, kanlar içinde kalırız ve dahası bir daha o mağaradan çıkamama riskiyle karşı karşıya kalıp yok olup gideriz. Evet, kendisini ideolojik ve siyasal olarak geliştirmeye zaman bulamayan bir işçi sınıfı devrimcisinin durumu, zifiri karanlık bir mağaraya fenersiz girmeye benzer. Yapacak o kadar pratik iş vardır ki kitap okumaya, kendimizi geliştirmeye, ufkumuzu genişletmeye zamanımız yoktur. Çünkü kitap okumak bir zorunluluk, olmazsa olmaz bir ihtiyaç olarak görülmez. Kendini bu anlamda geliştirmeyen bir işçi sınıfı devrimcisinin sınıf çalışması yapmaya çalışması komediye dönüşür. Gelişmeyen bir sınıf devrimcisinin yaptığı işlerde gelişkinlik araması ise beyhude bir çabadan öteye geçmez, geçemez. İşçi sınıfı devrimcisinin kendisini ideolojik ve teorik bakımdan geliştirmesi üzerine sayfalar dolusu kitap yazılabilir. Fakat Sefaköy Direnişi'nden çıkan ve çatışmada bir yoldaşını şehit veren İsmail Cüneyt yoldaşın perişan bir halde geldiği bir evde durumdan haberdar olmayan yoldaşının “Ne o yoldaş, bir şey mi oldu?” sorusunu “...Bir şey yok” diyerek yarım bıraktığı yazısını tamamlamak için oturduğu masasında yazısına devam etmesi örneği, bir komünistin kendisini ideolojik olarak geliştirmesi üzerine söylenecek sözlerin bittiği noktadır…
Fazla uyku muazzam bir zaman öğütücüdür:
Uzmanlara göre insanların yaşlarına göre uyku saatleri aşağıda verdiğimiz oranlardadır.
* 1 ila 4 yaşları arasındaki çocukların; geceleri 13, öğleden sonra da 2 saat olmak üzere, günde 15 saat uyumaları, sıhhatli büyümelerini sağlar.
* 5 ile 7 yaşları arasındaki çocuklara ise, geceleri 11-13 saat uyku yeterlidir.
* 8-14 yaşları arasında 9-11 saat; 15 yaşından sonra da 8 saat uyku yeterli gelir.
* 20 yaşını geçenlere 6-8 saat gece uykusu yeterlidir. 35-40 ve üzeri yaşlara ise 4-6 saat uyku yeterlidir.
Evet, yukarıdaki veriler bilimsel olarak kanıtlanmış ortalama uyuma oranlarıdır. Bu noktada yukarıdaki uyuma oranlarına bakarak kendi uyuma oranını hesap etmeye kalkan işçi sınıfı devrimcisi en baştan kaybeder ve ciddi bir yanlış hesaplamanın içine düşer. Çünkü yukarıdaki araştırma inanılmaz emek ve çabayla dünyayı değiştirmeye çalışan işçi sınıfı devrimcileri üzerinde yapılan bir çalışma değildir. Bu yüzden işçi sınıfı devrimcileri açısından kendi uyuma oranlarının karşılaştırması yapılmamalıdır. Fakat uç noktalarda ele alacak olursak, yine de şöyle bir değerlendirme yapılmalı. Zamanın tamamen öldürülmesi anlamında fazla uyuma “hastalığı” bu veriler üzerinden de ölçülmeli fakat bu asla bir referans olmamalı bizler için.
“En güzel uyku bile, uyanılan anın değerine asla ulaşamaz” diyen Andre Gide’ye hak vermeyen bir işçi sınıfı devrimcisinin ise, zamanın değerini ve fazla uykunun öldürücü, köreltici gücünü anlamasını bekleyemeyiz kuşkusuz. Daha çarpıcı olması açısından ortalama bir hesaplamayla, 60 yıl yaşadığı sayılan bir insan, günde 8 saat uyuduğunda ömrünün 15 yılını çocuklukta, 15 yılını ıvır zıvır işlerde, 20 yılını da uykuda geçirmektedir; bu hesapla geriye 10 yıl gibi bir süre kalıyor. Hadi biz bunu büyük bir cömertlikle 20 yıl yapalım.
Aklı başında olan bir insan, ömrünün üçte birini yastığa bağışlar mı sizce? Bu soruya aklı başında olan bir işçi sınıfı devrimcisi tek kelimeyle kocaman bir “HAYIR” demekte tereddüt etmez kuşkusuz. O halde zamanımızın ne kadarını uyuyarak geçirdiğimizi, ne kadarını ideolojik gelişimimize ayırdığımızı, daha doğru bir ifadeyle zamanımızın ne kadarını verimli bir şekilde komünizmin özgürlük dünyasını yaratmak için mücadeleye ayırdığımızı düşünmenin zamanıdır.
Zaman yönetimi:
Aslında, insan zamanı yönetemez. Akrep ve yelkovan, denetimimiz dışında hareketlerine devam ederler. Bizler ne yaparsak yapalım zaman önceden kararlaştırılmış bir biçimde- hızla akıp gider. Buradaki esas sorun zamanı yönetmek değil; kendimizi zaman içinde yönetebilmeyi öğrenmektir.
İşlerimizin zamanında başlaması ve bitmesi, yapılacak bir işe (randevu, vb. vb.) zamanında gitmek-gelmek, söz vermek ve yerine getirmek… bütün bunlar başta sınıf çalışması olmak üzere bütün yaşantımızda zamanın verimli örgütlenmesiyle mümkündür. Yukarda saydıklarımızı yaşamda gerçekleştiremeyen bir işçi sınıfı devrimcisi, bırakalım sınıf devrimcisi olmayı normal bir yaşamda dahi başarılı olabilir mi? Zaman yönetimi bu bağlamda “neyi, niçin ve ne zaman yapacağımızı” bilmek ve günlük hayatımızın akışını bu ilkeye göre planlamaktır.
Komünizmin özgürlük dünyasını yaratmak için yola çıkan işçi sınıfı devrimcileri açısından yapılacak işlerin çokluğu kuşku götürmez bir gerçektir. Böylesi zorlu bir yola çıkanların zamanın yetersizliğinden şikâyet etmelerinin belli bir gerçekliği vardır. Neredeyse birçok şeye vaktimizin kalmadığını, yetişemediğimizi dile getiririz. Evet, aslında çoğu zaman farkına varmadan o çok değerli ve kıymetli olan zamanı nasıl har vurup harman savurduğumuzun da itirafı niteliğindedir bu hayıflanma ve yakınmalar.
Bu çerçevede, zaman yönetimi, yani zamanı en verimli ve en işlevli şekilde kullanmak, onu bulunması en zor ve kıymetli şey olarak görerek değerlendirmek, işçi sınıfı devrimcilerinin asla üstünden atlayamayacağı bir gerçektir. Bu bağlamda, zaman yönetimi yapılacak işlerin, yürütülecek faaliyetin organize edilerek; saat, gün, ay ve yıl olarak planlanması ve bir programa bağlanmasıdır.
Zaman yönetimi, geleceğe yön vermektir.
Zaman yönetimi, geçmişi değerlendirmektir.
Zaman yönetimi, koordinasyon becerisi kazanmaktır.
Zaman yönetimi, şimdiki anı gelecek için organize etmektir.
Zaman yönetimi, işleri erteleme hastalığından kurtulmaktır.
Zaman yönetimi, hedefler için program yapmaktır.
Zaman yönetimi, saatlerin, günlerin, haftaların ve ayların nasıl geçtiği konusunda bilinçlenmektir.
Zaman yönetimi, zamanın akıp gitmesi karşısında örgütlü olmaktır ve onu en verimli şekilde kullanmayı bilmektir.
O halde, yukarıda yazdıklarımızın üzerine; gerçek şu ki, zamanın kontrolü üzerine mücadele sınıf mücadelesinin en önemli ve günümüzde ön plana çıkartılması gereken cephelerinden birisidir. Zamanını yönetemeyen, onu değersizleştiren bir işçi sınıfı devrimcisinin yaptığı işlerde başarı şansı var mıdır? İşçilerin tuvalete gitme dakikalarını bile kısaltmaya çalışan bir patronun fabrikasında bir işçinin sabah 09:00'da veya 10:00'da kalkarak işe gitme ve işten atılmama, aç kalmama ihtimali ne kadarsa; işçi sınıfı devrimcisinin başarı şansı da o kadardır.
Sonuç olarak; zamanı planlamak, bu anlamda kendimizi en iyi şekilde yönetmek demektir. Kendisini yönetmeyi başaramayan bir işçi sınıfı devrimcisinin, devrimcilik anlayışı ve bakış açısı her yönden çürümeye mahkumdur.