TİKB I. Konferansı, komünist bir örgüte dönüşme sürecini perçinleyen bir özelliği sahipti
22-24 Nisan 1980'de TİKB I. Konferansı toplandı.
1979 Şubat'ında yapılan “Kuruluş Kongresi” niteliğindeki İleri Militanlar Toplantısı'ndan (İMT) bir yıl sonra toplanan TİKB I. Konferansı, komünist bir örgüte dönüşme sürecini perçinleyen bir özelliği sahipti. Örgütün 12 Eylül yıllarına hazırlığını pekiştirme işlevi, onun bir diğer tarihsel boyutunu oluşturur. TİKB'nin, faşist karşıdevrimin 12 Eylül saldırısını başkaları gibi şaşkın ve hazırlıksız yakalanmamasında, 1. Konferans'ın yaptığı uyarılar ve belirlediği görevlerin büyük payı olmuştur.
MK adına Konferans'a sunulan Rapor, İsmail CÜNEYT yoldaş tarafından kaleme alınmıştı.
Aşağıda TİKB Tarihi üzerine hazırlanan bir çalışmadan I. Konferans'ın anlatıldığı bölüme yer veriyoruz:
İMT'den 14 ay sonra TİKB I. Konferansı yapıldı (22-24 Nisan 1980).
İMT sonrası gerçekleştirilen çok yönlü devrimci atılım, örgütteki büyüme ve güçlenme, ama hepsinden önemlisi devrimci özgüvenin yeniden kazanılmış olması ve gelecek umudu Konferans'a da yansıyordu. Ancak toplantıya damgasını vuran bu gerçek, yine aynı toplantıda başını tekrar gösteren bazı zaaf ve zayıflıkların da gözden kaçırılmasına, önemsenmeyip üzerinde yeterince durulmamasına yol açtı. İMT sonrası gerçekleştirilen kolektif devrimci atılımın aslan payını kendilerinde gören kimi kadrolardaki başdönmesi ve böbürlenme eğilimleriyle grup dönemine özgü bireysel tutum ve keyfiliklerin hala yaşadığını gösteren belirtiler bunların başında geliyordu. Örneğin, “konferans delegesi” olduğu halde eski grup lideri toplantıya getirilmemişti. Onu getirmekle görevli MK üyesi, “gelse ne katkısı olacak” gerekçesiyle kendi kafasından böyle bir karar vermiş ve bunu da büyük bir pervasızlıkla uygulamıştı. Konfrerans'ın ilk oturumunda bazı delegeler tarafından eleştirildi bu keyfilik ama üzerinde de fazla durulmadı. Halbuki ciddi bir örgüt işleyişi açısından bu çok vahim bir durumdu. Çevreci anlayış ve alışkanlıklardan hala vazgeçilmediğini gösteriyordu. Bu yüzden üzerine çok daha ciddi olarak gidilmeliydi.
O sıralar iletişim kopukluğu yaşanan İzmir dışında faaliyet yürütülen bütün alanlardan, o dönemdeki örgütsel konum ve yerine getirdikleri işlevler bakımından Konferans delegesi olmayı hakeden bütün temel kadrolar toplantıda yeraldılar. Konferans, MK'nın sunduğu rapor ışığında dünyadaki ve Türkiye'deki güncel durumu ve olası gelişmeleri ele aldı. Bunlara dayalı yeni görevler tespit etti.
I. Konferans Raporu, kimi hatalı değerlendirmelerine, eksik ve yetersizliklerine karşın bir bütün olarak ML bir yaklaşıma ve devrimci bir ruha sahipti. Onun bu belirleyici ve baskın karakteri, özellikle Türkiye'deki duruma ilişkin gerçekçi ve isabetli tahlil ve öngörülerinde somutlanır.
Sonradan yaşanan somut gelişmelerin ışığında değerlendirildiğinde bunlar arasında en dikkat çekici olanı, “egemen sınıfların yükselen devrimi bir an önce ezebilmek için şiddetli bir karşı saldırıya hazırlandıkları”na ve “faşist ordunun siyasi hayatta oynadığı rolün giderek arttığı”na tekrar tekrar işaret etmesidir. Bunların içinde, “... 'AP azınlık hükümeti', 'koalisyon hükümeti', vb. formülasyonlar devrime ve halka karşı açılan içşavaşı yürütmede yetersiz kaldığında yapılacak olan ilk şeyin askeri faşist bir rejime geçiş olacağından şüphe edilemez” belirlemesi de vardır. 12 Eylül askeri faşist darbesinden tam 5 ay önce yapılan bu tespit, herhangi bir istihbari bilgiye falan dayalı olarak değil, tümüyle durumun ve gidişin Marksist tahliline dayalı bir siyasal öngörü örneğidir.
Faşist karşıdevrimin, yükselen devrime ve halka karşı saldırıyı yoğunlaştırarak sürdüreceğine ısrarla dikkat çeken Rapor, bunu üç temel nedene dayandırır: Yükselen halk hareketinin yarattığı devrim tehditini ve korkusunu dağıtmak, derinleşen ekonomik bunalımın yükünü emekçi halkın sırtına yıkabilmek ve ABD emperyalizminin Ortadoğu'ya yönelik stratejik planlarında “kilit ülke” olarak gördüğü Türkiye'deki “cephe gerisi”ni sağlama alma isteği.
Dikkat edilirse sıralanan bu 3 başlıca neden, aylar sonra gelen 12 Eylül saldırısının da başlıca nedeni ve ana hedefleridir. TİKB I. Konferans Raporu, 12 Eylül'ün tezgahlanışının nedenlerini ve darbenin hedeflerini sadece önceden isabetli olarak tespit edişiyle değil, diyalektik bir bağıntılılık ilişkisi içinde birbirini bütünleyen bu üç neden içinde “halk hareketindeki devrimci yükselişin ezilmesi” amacını “esas neden” olarak doğru tanımlamasıyla da, 12 Eylül'ün amacını uzun süre salt “ekonomik bunalımın yükünü emekçi halkın sırtına yıkmak”la sınırlandıran kaba materyalist-ekonomist yaklaşımlardan ayrılır.
Rapor, sadece reformist-revizyonist ihanet akımlarının değil, sağ ve “sol” biçimlerdeki küçük burjuva devrimciliğinin de 12 Eylül karşısında uğradığı “şok”u ve bunun sonucu kapıldığı “panik”i adeta önceden öngörmüş gibi dağıtma çabasındadır: “Devrim güçlerinin yapabileceklerini hesaba katmayarak hakim sınıfların bu saldırı sürecinin direnme görmeksizin ve dizginlenemez bir şekilde süreceğini” düşünmenin sonucunun “aşağılık bir teslimiyet, pasifizm ve eylemsizlik olacağına” işaret etmektedir.
İMT'den o güne kadar geçen süre içinde TİKB'nin mücadelesi ve faaliyetlerinin de genel bir değerlendirmesini yapan I. Konferans, kaydedilen atılım ve başarılardan çok faaliyetler sırasında ortaya çıkan hata, yetersizlik ve zaaflar üzerinde durdu. Çünkü, sertleşen ve giderek daha da sertleşeceği görülen sınıf mücadelesi koşullarında bunların doğurabileceği tehlikelerin bilincindedir. Ve o bu bilinçle, yeraltı örgütünün daha da sağlamlaştırılması ve kadroların militan mücadelede olduğu kadar gizli mücadele sanatında da ustalaşması başta olmak üzere örgütün önüne bir dizi görev ve hedef koydu. Konferans, yeni bir MK'nın seçimiyle noktalandı.
I. Konferans'ın üzerinden 5 ay bile geçmemişken 12 Eylül faşist darbesi oldu. Yaz aylarından itibaren artık göstere göstere geldiği halde darbe, devrimci hareketin saflarında belirgin bir şaşkınlık yarattı. TKP ve TİP başta olmak üzere Sovyetçi revizyonist kampın mensupları arasında ise kelimenin tam anlamıyla panik ve korku kol geziyordu. DİSK ve bağlı sendikalar başta olmak üzere dönemin birçok kitle örgütünün yönetimini ellerinde tutan revizyonizmin temsilcileri, cuntaya karşı direnmeyi düşünmek şurada dursun, yılgınlık ve teslimiyet bayrağını ilk günden çekerek ortalıktan sıvıştılar. Metalde 80 bin işçinin grevi başta olmak üzere sürmekte olan grevleri yüzüstü bırakıp işçileri kaderlerine terketmekle kalmadılar; sıkıyönetim karargahları önünde teslim olma kuyruğuna girdiler.
Moskova'nın sesi TKP, bu rezil pratiğe uygun pespayelikte “teorik fanteziler” üreterek ortalıktaki şaşkınlık ve kafa karışıklığını büyütmeye soyundu. TKP'nin iddiasına göre, “bu bir faşist darbe değildi, hatta dönemin perde arkasındaki güçlü isimlerin Haydar Saltık başta olmak üzere kimi generaller demokrat eğilimlere sahiplerdi, ordunun hedefinde MHP'li katillerle onlar gibi cinayetler işleyen solcu goşistler vardı...”. TKP aylarca sürdürdü bu temeldeki propagandayı. Zaten 12 Eylül sabahı kendini önce pratikte göstermeye başlayan tasfiyecilik, ideolojik-siyasi planda kendini başlangıçta bu tür ipe sapa gelmez “teori” ve “tezler” biçiminde gösterdi. Dönemin en hızlı tasfiyecilerinden biri olan Kurtuluş'un, darbeyi ve cuntayı “faşist” olarak değil de birbirlerine güç yetiremeyen işçi sınıfı ile burjuvazi arasında kalan güçlerin temsilcisi “Bonapartist” bir hamle ve rejim denemesi olarak değerlendirmesi tasfiyeci fantezi merakının başka bir örneğiydi.
Teslim bayrağını baştan açıkça çeken Sovyetçi revizyonistlerin dışında kalan güçlerin hal ve gidişi de pek güven verici değildi. Dönemin en kitlesel devrimci örgütlenmesini oluşturan Dev-Yol başta olmak üzere hepsinde bariz bir sükunet ve hazırlıksızlık göze çarpıyordu. Hepsi de yasallığın rehavetine alışmış olan kitlesel açıdan büyük örgütler, doğru dürüst bir bildiri bile çıkaramaz hale düşmüşlerdi. Küçük burjuva maceracı bir çizgiye sahip olanların da sesi soluğu çıkmaz oldu. Faşist cunta şefi Kenan Evren bile, “bu kadar kolay bir başarı beklemediklerini” sonradan itiraf etti.
12 Eylül'ü izleyen günler ve aylarda işçiler ve emekçiler bütün bu örgütlerin varlığını daha çok yedikleri zincirleme merkezi operasyonlar vesilesiyle duyar oldular. Zaten hemen hepsi 6-7 ay içinde peşpeşe çökertildi.