Çarşamba, 9 Mayıs 2012 (14 yıl 6 ay önce)
Jerzy Kosinski‘nin 1965 yılında yazdığı Boyalı Kuş, 2. Dünya Savaşı‘nı bir çocuğun gözünden anlatan bir roman. 2. Dünya Savaşı’nı anlatan pekçok kitap yazıldı şimdiye kadar, ama savaşın ve faşizmin yaydığı karanlık içinde pekçok şeyle beraber insanlıklarını, insan onurunu ve ahlakını da kaybeden savaş kurbanı insanların resmini kimse bu kadar karanlık çizmemiştir. Karanlık olansa kitabın üslubu ya da yazarın olayları mübalağalı bir şekilde trajikleştirerek anlatması değildir.
Küçük burjuva bir ailenin, savaşın vahşetinden uzaklaşması için 5 yaşındaki çocuklarını Doğu Avrupa’nın uzak bir köyüne yollamasıyla başlar roman. Kitabın kahramanı, aynı zamanda tüm öyküyü dilinden dinlediğimiz 5 yaşındaki esmer erkek çocuğudur.
Bir çocuğun ailesinden uzakta, savaştan ve yarattığı vahşetten, gezdiği köylerdeki köylülerin aşağılamasından, dışlamasından, esmer olduğu için “Yahudi ya da çingene” olarak adlandırılıp şiddet görmekten kaçma çabasını ve hayatta kalma iradesini okuruz. Faşizmin, insanı insan olmaktan nasıl çıkardığını, ten rengine göre ölmesi mübah olanların olduğunu, sarışın ve mavi gözlülerin egemen olduğu bir dünyada esmer bir çocuğun, tüm bunları çocuk algısıyla anlamlandırma çabasını okuruz.
Boyalı kuş her yönüyle karanlık bir kitaptır. Karanlığını, faşizmin insanda yarattığı çürümeyi ve hurafelerden, batıl inançlardan beslenen insanlığın nasıl bir karanlıkta, kendilerince “cadı avında” insana dair her şeyi kaybetmelerini çok gerçekçi bir şekilde yansıtmasından alır. Aynı karanlık atmosfer, yaşam koşullarının insan doğasını nasıl değiştirdiğini, kendi halinde ve normal çocukların “elverişli” koşullarda nasıl birer canavara dönüştüklerini / dönüşebildiklerini anlatan Sineklerin Tanrısı romanında da karşımıza çıkar. İki romanın da beslendiği karanlık aynıdır. İnsanın suratına çarpan bir tokat hissi yaratan da bu karanlıktır.
Kosinski‘nin savaş yıllarında o köyden o köye gezdiği ve hayatta kalmaya çalıştığı gerçeğinden yola çıkarak bunun bir anlamda yazarın özyaşam öyküsü olduğunu da söyleyebiliriz. Bölümlerden oluşan Boyalı Kuş kitabında, her bölümde farklı bir hikaye vardır. Her hikaye, o köyden o köye kaçmak zorunda kalan çocuğun hayatta kalma savaşında gördüğü şiddeti, dozajı artarak anlatır. Esmer ve siyah gözlü olduğu için köylüler tarafından lanetli olduğuna inanılır. Nazi işgalinden ve faşizmden ölesiye korkan köylülerde, korkunun ve yaşadıkları şiddetin yarattığı çürümeyi görürüz kitapta. Faşizmin yarattığı çürüme, aydınlanmadan oldukça uzak olan ve Ortaçağı anımsatan bir cehaletle başbaşa kalan köylü kitlelerinde de korkunç bir tablo yaratır. Esmer çocuk sadece sarışın ve mavi gözlü ve bir o kadar da azametli ve insandan öte robotlaşmış Nazi subaylarından değil, kendisi gibi savaşın yıktığı yaşamlara sahip köylülerin şiddetine de uğrar. Dayak yemek, bedensel ve psikolojik işkence, cinsel tacize uğramak ve tanık olmak bu karanlığın bir parçasıdır.
Romanın başlarında ufak çocuk ailesinin onu bulacağı ümidi taşır. Sonrasında bu umudu da kaybeder. Yalnız olduğunu kabullenir ve sadece hayatta kalmaya çabalar. Romanın sonunda Sovyet askerleri tarafından bulunan çocuk en sonunda ailesine de teslim edilir; ne var ki ailesinin uzak bir köye yolladığı çocuk değildir artık.
Bir bütün olarak bakıldığında Boyalı Kuş romanı, faşizmin insanlık için nasıl bir anlama geldiğini ve nasıl bir felaket olduğunu iliklerimize kadar hissettiğimiz bir romandır. İnsanı diğer bütün canlılardan ayıran “bilinç” ve yaşamın sadece yemek-içmek-üremek döngüsünden kurtulmasını sağlayan, tüm insanlık tarihi boyunca türlü bedeller ödenerek kazanılmış değerlerin faşizmin karanlığında kayboluşunun ne demek olduğu tüm çıplaklığıyla resmedilir. Okura, bilimsel düşüncenin, batıl inançlar ve hurafelerden arındırılmış ve dünyayı doğru algılayan bir düşünce sistematiğinin ve sosyalist aydınlanmanın ne kadar gerekli olduğunu derinden hissettirir.
Savaş ve faşizmin egemenliğinin hüküm sürdüğü bir dünyanın insanlığa getireceği tek şey karanlıktır. Zaten kitapta “güzel ve onurlu” olarak resmedilen tek şey, faşizme karşı savaşan Sovyet askerleridir. Onların temsil ettiği insanlık, karanlığın karşısında direnen ve savaşan tek aydınlık görüntüdür.