Pazartesi, 18 Haziran 2012 (14 yıl 4 ay önce)
YAŞANACAK DÜNYA
Yaşamevi olarak 1937 Haziran ile 1945 Nisan yılları arasında Almanya‘nın Weimer kenti yakınlarında kurulan Buchenwald (Kayın Ormanı) Toplama Kampı‘na bir gezi düzenledik. Geziyi anlamlı ve güzel kılan yanlardan biri de Türkiye'den gelen ve kolektifin soluğu Adnan Yücel Edebiyat ve Sanat Festivali'ni de bizlere taşıyan misafirlerimizin olmasıydı.
Sabah erken saatlerde hazırlık aşamasından başlayan kolektivizmin izlerinden, erkek yoldaşların yaptıkları gözlemeler ve içeceklerimizle yola koyulduk. Oldukça genç yaştan insanlarımızın ağırlıkta olduğu, çocukların, bir de orta yaş kuşağın doluştuğu bir otobüste neler olabilirse onlar oldu. Gençlerin ortalığı şenlendiren şamataları, mikrofona gelenlerin söylediği marş ve türküler, kıvrak müziklerin ritmlerine kendini bırakıverenler… Keyifli bir otobüs yolculuğuyla kampa vardık.
Ormanın içinde dağın eteğinde, faşizmin iğrençliğince izole kayın ağaçlarıyla adeta gizlenmeye çalışılan, kocaman bir alana kurulu kamp. Kendisi de 8 yıl bu kampta kalarak sağ kalanlardan komünist Bruno Apitz‘in 'Kurtlar Arasında Çıplak' romanını okuyanlarımız ve filmini izleyenlerimiz duymuşlardır.
Yine dünya işçi sınıfının önderlerinden Ernst Thaelmann‘ın kalleşçe kurşunlandığı kamp olduğunu da birçoğumuz biliriz. Savaş bittiği halde özel emirle, gözlerinin içine bakarak kurşunlamayı göze alamayacak kadar korkak faşistlerin onu ense köküne bir kurşun sıkarak katlettiği yer. Ayaklanmanın örgütlendiği ve yaşandığı ender kamplardan birisi.
İkinci Dünya Savaşı'nın son yılında gerçekleşen Buchenwald isyanı, faşizmin karanlık koşullarında bile insanın yeteneklerinin ne kadar sınırsız olduğunu kanıtlayan tarihsel bir anıttır. İnsanlığın faşizmden çektiği acılar asla unutulmasın diye, direnişçilerin söylediği bu özgürlük türküsü Buchenwald Kampı.
Rehberimiz yaşlı bir Alman. Bütün bunları bilmediğimizi varsayarak oldukça canlı, yer yer hareketlerle, nefreti yüzünden okunan duygularını da katarak, fakat kendisinin bildiği ya da öğretildiği “objektivizmle” anlatıyor kampı. “1945 yılında 3. Amerikan Ordusu tarafından kampın kurtarıldığını” söylüyor. Kampa ilk Amerikan Ordusu gelmiştir gelmesine fakat yine her zaman dinlediğimiz gibi bu aşamaya dek Hitler faşizmini dünyada ender görülen bir fedakarlık, cesaret, azimle tepeleyen Sovyet Kızıl Ordusu‘nun zaferi olduğunu atlıyor.
Biz bunu dönüş yolculuğumuzda otobüste, tek tek duygu ve düşüncellerini anlatan arkadaşlardan sonra, gerçek tarihi anlatarak tamamlıyoruz. Faşizmi döktüğü kanda boğanın dünya halklarının da desteğiyle Sosyalist Sovyetler Birliği olduğunu... Yaşlı rehberimizin, bu tarihe biraz hakim olan herbirimize değişik söylediği tek şey belki de Alman halkının ebeveynlerini koruma içgüdüsüyle, bu vahşete susukunluğun, bir avuç direneni yalnız bırakmanın utancıyla “Buralarda yaşananları bilmiyorduk” demesini tekzip eden anlatımları. “Bu taşocağında zorla çalıştırılan mahkumları ve başlarına dikilen askerleri, yedikleri dayakları, her gün bu yöre halkı olarak görüyorduk. Ben o zamanlar küçük bir çocuktum ben de gördüm”
Bastığımız her kare
Tarihsel bir mekanda hele de faşizmin vahşetinin yaşandığı bir mekenda dolaşırken bastığınız her yerden haykırışlar, acılar, işkence sesleri duyacak gibi olursunuz. Bu Buchenwald Kampı ise, bir de direniş türküsü duyarsınız bu acıların içersinden. Buchenwald -daha derinden kulak verirseniz- bundan fazlasını söyler çünkü? Orada kimler yaşamış? Krematoryum (insanların yakıldığı yer), işkencehaneler, tek kişilik iğrenç hücreler yanında SS subaylarının oturduğu villalar, subayların çocukları için inşa edilmiş hayvanat bahçesi iç içe.
Tutukluların kaygı içinde, bilinmezliğe doğru, faşist subayların yağdırdıkları emirler, köpek sürüleri eşliğinde yürütüldükleri beş dakikayı bulan bir yoldan geçerek kamp girişine ulaşıyoruz. Giriş pramidimsi iki katlı soğuk bir yapı. Demir kapısında “Herkes layığını bulur” anlamına gelen “Jedem das seine” yazıyor. Sol tarafımızda ise, hala içinde insanların nasıl oturabildiğine hayret ettiğimiz, eskiden Nazi subaylarının aileleriyle oturdukları evler görünüyor.
Sağındaysa bu vahşet içerisinde subayların ve çocuklarının eğlendiği hayvanat bahçesi. Hayvanat bahçesini kamp ile rehberimizin “O zamanlar elektrik verildiğini” söylediği dikenli teller ayırıyor. Birçok tutsağın artık dayanamayarak bu elektirikli tellere doğru koşarak intihar ettiğini ekleyerek. Çoğunun buraya dahi ulaşamadan kurşunlandığını söyleyerek.
Sonra etrafını dikenli tellerin çevirdiği kocaman bir alana giriyoruz. Sol tarafımızda, getirilenlerin ilk işlemlerinin yapıldığı, iki yanında nöbetçi kulübelerinin bulunduğu kayıt işlemlerinin yapıldığı yer. Sol yanda infaza götürüleceklerin konulduğu daracık hücreler. Arkada büyükçe bir başka bina; işliklermiş... İlk gelenlerin değerli her şeylerinin alındığı, depolandığı yermiş burası. Meslek sahibi tutuklular, terziler, marangozlar, kunduracılar, demirciler, kaynakçılar öldüresiye çalıştırılmışlar. Silah üretmeye zorlanmışlar. Rehberimiz hareketleriyle göstererek “Bir SS subayı, tutukluları bir böcek gibi ayağının altında ezebilirdi. Öldürülenlerin yanı sıra, buradaki insanların birçoğu açlıktan ve hastalıktan öldü.”
Yakılan asılan insanlık
Cesetlerin yakıldığı krematoryum binası. Hala yanık kokusu geliyormuş duygusu uyandırıyor insanda. Girişte, tutsaklar üzerinde deneylerin yapıldığı morg benzeri bir yer. Beyaz fayanslar, camlı dolaplar içinde bakmakta zorlandığımız kesme biçme ve işkence aletleri. Canlı canlı insanları bu laboratuvarda kesiyorlarmış.
Bir koridordan geçiyoruz. Koridorun ilerisinde dar bir oda. Bir duvarına boy ölçer bir metre monte edilmiş, metrenin kadranının ortası boş. Onun hemen sırtındaki odada da tutuklunun ense kökünü gören uzunlamasına bir silah yuvası. “Tutukluları boy ölçünüzü almaya götürüyoruz diyerek, boyunuza göre ayarlayıp basıyorlar tetiğe” İnsan olmayanların hafızası zulümde ne kadar da “yaratıcı”.
Alt kattaki karanlık bir odada tavana karşılıklı olarak sabitlenmiş sivri çengeller var. Tutsaklar burada çenelerinin altından çengellere geçiriliyor, birbirlerinin can çekişmesini izliyor, sonra bir asansörle yukarıya çekilip ocaklarda yanmaya gönderiliyorlar. Küllerinin konulduğu taş çömlekler arkasını sessizce bekliyor.
“Yeter Kızıl Ordu’nun ayak sesleri gelmiyor mu daha?!” diye avaz avaz bağırasınız geliyor. Bitmiyor. Kendinizi dışarı attığınızda da dünya işçi sınıfının önderlerinden Ernest Thaelmann‘ın alçakça kurşunlandığı küçük bir alana çıkıyorsunuz. Moralini bozmak için hücresine gelip konuşan SS subaylarına “Stalin sizin kafanızı kopartacak” diyen liman işçisi yiğit komünist!.. Kamptaki tutuklular gibi onu da güçlü kılan, direnişin zafere ulaşacağı inancı ve sosyalist bir dünyanın varlığı.
Burası bir direniş kampı aynı zamanda. Thaelmann’ın katledildiği yerde, onu ve tüm dünya devrim şehitlerini anan bir saygı duruşundan sonra, getirdiğimiz bir demet çiçeği de Thaelmann’ı kısaca anlatan yere bırakıyoruz. Sonra kampı anlatan filmi izlemek için sinema salonuna geçiyoruz. Dönüşte direniş türkülerimize ayın 17’si olması nedeniyle son saniyelerinde bilinci gidip geldiği sıralarda buradaki tutsaklarla, Kızıl Ordu ile omuz omuza Stalingrad önlerinde vuruşan komünist önder Mehmet Fatih Öktülmüş ve 1984 Ölüm Orucu şehitlerimizi de marşlarımızla andık.
Örgütlenme ve dayanışma
Buchenwald Toplama Kampı, Nazilerin 1933 yılında gizlice açtıkları ve diğer kamp deneyimlerine de bir laboratuvar olarak öncülük eden bir yermiş. Kampa ilk olarak komünistler getirilmiş. O dönemde Alman Komünist Partisi’nin 230 bin üyesinden 100 bini içerdeymiş. Kampın inşasını ve Weimar’dan kampa uzanan yolu tutsaklar yapmışlar.
Savaş başlayınca önce Sovyet savaş tutsakları getirilmeye başlanmış. Ardından 18 ulustan komünist, antifaşist savaşçılar hemen aralarında örgütlenmişler. Sadece Buchenwald’ı değil, çevreye yayılmış irili ufaklı onlarca kampı da hem örgütlemişler hem hedeflendirmişler hem yönetmişler. 5 kişilik merkezi yönetim -Dayanışma Komitesi- bütün bu süreç boyunca 900 silah edinilmesine, 6 dilde yayın yaptıkları bir teksir makinası imal edilmesine, direniş ve örgütlenmenin pekiştirilmesine önderlik etmiş. Dayanışma Komitesi’nin altında illegal olarak faaliyet gösteren 120 çalışma grubu oluşturulmuş. Merkezi yönetimin kararıyla o zamanlar çocuk yaştaki Stefan Zweig‘i 7 yıl boyunca saklamışlar.
Kamptan, işkence, baskı ve aşırı çalışma sonucu her 10 kişiden ancak biri kurtulabilmiş. Bu ölüm kampında 50 bin kişi hayatını kaybetmiş!..