Pazartesi, 9 Temmuz 2012 (14 yıl 4 ay önce)
1 gram bile umut varsa peşinden gidiyoruz ya hani... Kolay iş değildir..
Yetvart Danzikyan
İktidar çağırıyormuş. Kürtsen, Ermeniysen, gitmemezlik edemezsin. Kumanda senin elinde değildir. Eşitsiz bir ilişkinin denklemi içinde dolanıp durmaktasındır. Ve 1 gram umut bile varsa peşinden gidersin. Çünkü sana başka yol bırakılmamıştır.
Birbiriyle ilgisi yokmuş gibi görünen iki süreci birlikte ele alarak, bu ikisinin aslında aynı meselenin parçaları olduğunu ve hep birlikte bu denklemin içinde bir çıkış arayıp durduğumuzu anlatmaya çalışacağım bugün.
Başbakan Erdoğan’ın
Leyla Zana ile görüşmesi ve
Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun Ermeni diasporası ile temas kurma çalışmaları.
Leyla Zana bahsinde söylenmedik bir şey kalmadı herhalde. Sürecin bilinmeyen yönleri muhtemelen hala vardır ama üç aşağı beş yukarı BDP, yani bölgenin seçilmiş milletvekillerinden oluşan ve siyasal Kürt hareketini parlamentoda temsil eden cephenin bu süreci kuşkuyla karşıladığını herhalde biliyoruz.
Kandil’in de. Karşı çıkmasalar da ihtiyatlı bir bekleyiş içindeler, diyebiliriz. Bunlar söylenmekle birlikte yine de anlaşılıyor ki, o cephedeki esas beklenti bu süreçten pek de bir şey çıkmayacağı yönünde. Beri yandan bu görüşme siyasal Kürt hareketinin tümünde böyle yankılanmadı. Umutlananlar hiç de az değil. Bu cepheye göre ise, evet belki yine bir şey çıkmayabilir ancak süreç desteklemelidir ve bu görüşmeye bir milat demek de mümkün. Değil mi ki Leyla Zana TBMM’de Kürtçe konuştuğu için yıllarca hapis yatmıştı? Aynı devlet yıllar sonra şimdi Leyla Zana ile perde arkasında değil, perde önünde temas kurmaktaydı, bundan ala eşik mi olurdu? Haklılar elbette. Hele ki Leyla Zana’nın esasen BDP tezlerinin dışına çıkmayan bir talep listesi ile gittiği ortadayken Zana’ya “
iktidar tarafından sürüden kopartılan” bir kuzu muamelesi yapmak hiç de doğru değil. Zaten benzer bir tavrı Türkiye’deki sol/demokrat ve liberal cephede de görüyoruz. Özetle, iyimser olmak gerekir.
Üzerinde durmak istediğim işte tam da bu “
iyimser olma” tavrıdır. Temelde doğru bir tavır olmakla birlikte (çünkü tersi çatışmayı ve diyalogsuzluk ortamını beslemek anlamına gelecektir) derinlerde çok eşitsiz bir ilişki biçiminin izlerini yansıttığından, üzerinde uzun uzadıya düşünmemiz gereken bir tutumdur. Çünkü terazinin kefeleri öylesine eşitsizdir ki ve ipler öylesine otoritenin elindedir ki.. Bize iyimser olmak dışında zaten seçenek kalmaz. Bu, aslına bakarsanız, nasıl da kahredicidir.
Şöyle diyeyim. Memlekette onyıllardır ezilen, hakları gaspedilen, ikinci hatta üçüncü sınıf vatandaş muamelesi gören, devlet tarafından çok sayıda temsilcisi yargısız infazlara kurban giden bir hareket var. Evet bu hareket silahlı bir direniş de yürütüyor bir yandan ancak sadece 1980’lerin ilk yarısındaki
Diyarbakır Cezaevi deneyimini hatırlasak bile, meseleye sadece “
terör” çerçevesinde bakamayacağımız ortaya çıkar. Ülkede baskın egemen etnik gruptan sonra gelen ikinci büyük etnik grubunun neredeyse yüz yıla yayılan bir hak/eşitlik talep etme sürecinden bahsediyoruz. Dolayısıyla buna aynı bir zamanların Genelkurmayının dediği gibi “
isyan” demek -teröre kıyasla- elbette ki daha doğrudur.
Bütün bu süreçte kumanda her zaman otoritenin, yani devletin elinde olmuştur. İsyan hareketi de bu tavra göre şiddet eylemlerini artırmış ya da azaltmıştır. Not düşmekte fayda var burada elbette isyan hareketinin kimi zaman körlemesine uyguladığı şiddet eylemlerine hak veriyor değilim. Şiddet nereden, kimden gelirse gelsin, meşru görülemez. Burada anlatmaya çalıştığım sürece bir “terör” eylemi olarak bakılamayacağıdır. Zaten parlamentoya düzenli olarak 20-40 arası milletvekili gönderen, 30 binden fazla insanını kaybetmiş, Türkiye genelinde -eşitsiz yüzde 10 barajının psikolojik engeline rağmen, ki bu da meselenin bir başka boyutudur- yüzde 7’lik bir oy potansiyeline sahip bir harekete “
terör örgütü” demek durumu tarif etmez. Başka bir şey demek gerekir.
Ne diyorduk, bütün bu süreçte kumanda aleti otoritenin elindedir. Şiddeti artırmaya da onlar karar verir, hak vermeye de, verilecek hakkın ne olacağına da. Görüşmeye de, görüşmemeye de. Masaya oturmaya da, masayı devirmeye de. Burada hak talep eden cephe, iktidarın, otoritenin iki dudağı arasına bakmak durumundadır. Evet şiddet yanlılarının bakmadığı zamanlar da olur. Ama bu geçici bir durumdur. Onlar da bakarlar. Masaya oturmanın yollarını ararlar. Bulurlarsa otururlar. Aynı
Oslo’da olduğu gibi. Hele ki eline silah almayanlar, süreci “
müzakere” ile yürütmek isteyenler. Onlar da -haklı olarak- masaya oturmanın yollarını ararlar. Ve her masaya oturuşta “umutlu” olurlar. Öyle olmak zorundadırlar çünkü. Terazinin alttaki kefesine itilmişsen, her zaman umutlu olmak zorunda hissedersin kendini. Bile bile ladestir bu. Gitmemezlik edemezsin. Kumanda senin elinde değildir. Eşitsiz bir ilişkinin denklemi içinde dolanıp durmaktasındır. Ve 1 gram bile umut varsa peşinden gidersin. Sana başka yol bırakılmamıştır.
Denecektir ki, iktidar hiç mi risk almıyor görüşmekle? Onlar da eleştiriliyor mesela, milliyetçi kesimlerce? Evet doğrudur ama meseleye o günkü pencereden bakarsak doğrudur. Ama tarihsel süreçte baktığımız zaman eşitsiz bir ilişki biçimine sürüklenişin esas sorumlusunun zaten temsili olarak “
iktidar” kurumu olduğu görülür. Meseleyi bu hale getiren -diyelim- yüzyıllık süreçte zaten otorite olmuştur, iktidar olmuştur. Ve bu milliyetçi bakış açısını zaten “iktidar” yıllar içinde kendi elleriyle doğurmuş, beslemiş, büyütmüştür, meselenin “
terör-hainler” çerçevesinde anlaşılmasını, böyle sunulmasını o istemiştir. Hala da -bugün bile- istemektedir. Dolayısıyla karşımızda aslında tek bir muhatap olmalıdır, iktidar olarak. Ve diğer muhatap olarak da aslında şu vardır: hak talep edenler. Bu denklem içinde iktidarın “
görüşmeye” tenezzül etmesi, bırakın milliyetçiler tarafından eleştirilmeyi, çoktan yapılması gereken bir hamle olduğu için ancak ve ancak “n
eden şimdi? neden önceki fırsatlar heba edildi?” bakış açısıyla eleştirilmelidir.
Bu sözler muhtemelen genişçe bir kesimde gerçeklikten, reel politikadan uzak görüşler olarak görülecektir. Şunu söylemek isterim. Hakları gaspedilen, katledilen, bu topraklardan sürülen, göç etmek zorunda kalan, mallarına el konanlar tarafından baktığınızda manzara bambaşka. Buyurun Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun yeni açılımına mesela. 1915’in 100’üncü yılı yaklaşırken yeni bir dil geliştirmeye karar vermiş Davutoğlu. “
Ermeniler karşısında ‘1915’te hiçbir şey olmamıştır’ diyen bir Dışişleri Bakanı yok. Ben yaşananlara soykırım demem ama diyenin kendi tercihi. Bu konuda yeni bir dil geliştirmemiz lazım. Sizin acınızı reddetmiyoruz, anlıyoruz, ne yapılması gerekirse beraber yapalım. Ama tek taraflı bir suç deklerasyonu değil” (
Milliyet, 7 Temmuz 20102)
Reel politik denen şey, Ermenilerin bu adımı olumlu karşılamasını buyurur mesela. Acımızı reddetmiyormuş. Anlıyormuş. Hiçbir şey olmadı, demeyecekmiş.Şu güzel ortamı bozmamaya çalışayım, olumlu, iyimser, süreci destekleyen pozitif, iyi bir Ermeni olayım diyorum ama, şunu sormadan duramıyorum: “
Acınızı reddetmiyoruz” demek bizi sevindirmeli mi? Bugüne kadar reddettiniz, bundan sonra reddetmeyeceksiniz, aman ne iyi, dolayısıyla sevinelim, öyle mi? Teşekkürler bayım, minnetarız.
Bu üstten bakış, tam da yukarıda Kürt meselesinde bahsettiğim üstten bakışın bir başka yansıması. Biz de eşitsiz bir denklemin içinde debelenip durmaktayız yıllardır. Biliriz, otorite/iktidar yine bir hesaplar içindedir. 1915’in 100. yılı yaklaşırken belki de devlet yeni bir PR çalışması içindedir. Bilemeyiz. Bugüne kadar yapılanlara bakılırsa, muhtemelen öyledir. Ama el mecbur, iyimser olacağız. 1 gram bile umut varsa peşinden gidecegiz. Yeni açılım gereği Ermeni Diasporası ile görüşecekmiş Dışişleri. Ne diyelim, görüşsün bakalım. Olumlu adımdır. Desteklemek gerekir elbette.
Radikal, 9 Temmuz 2012