Çarşamba, 26 Haziran 2013 (13 yıl 4 ay önce)
Gezi Parkı ve Taksim’in 'kentsel dönüşüm' adı altında talan edilmek istenmesine karşı bir avuç duyarlı insanın başlattığı direnişe polisin vahşice saldırması yıllardır biriken toplumsal öfkenin fitilini ateşleyerek bir halk isyanına dönüştü. Tüm İstanbul, tüm Türkiye bu isyanın yalımlarıyla dalgalandı. Binlerce yaralı, yüzlerce ağır yaralı, sayısız gözaltı-tutuklama ve beş ölüme rağmen halen ezilemeyen bu isyan, geriye dönüşü olmayan ciddi toplumsal sonuçlar-kazanımlar yaratmaya devam ediyor.
Bu kazanımların başına, on yılların suskunluğunu isyan diliyle parçalayan bir toplumun yeniden kazandığı özgüveni yazmalıyız. Artık özellikle İstanbul ve Ankara akşamları, parklarda yapılan forumlarla, meydanlara akan insanlarla, tencere tava sesleriyle yankılanıyor. Vapurlara-metro ve metrobüslere kitlesel olarak hiç susmayan sloganlarla biniliyor-iniliyor. “Her yer Taksim, her yer direniş!” ruhunun öyle kolay kolay sönmeyeceği, kitle ulaşım araçlarında yapılan sohbetlerin canlılığından bile anlaşılıyor.
Bu toplumsal isyanın yarım kalan bir tarafı var ki, o da Kürt halkının katılımındaki sınırlılıktır. Esasında Kürt yoksulları-gençleri-kadınları, kitlesel düzeyde olmasa da başından beri isyanın şu ya da bu şekilde içinde, onunla birlikte oldular, isyan barikatlarında gözüpekçe çarpıştılar. Ama Kürt siyasal hareketinin başta çizdiği sınırlar, bu toprakların en güçlü toplumsal muhalefet dinamiklerinden biri olan Kürt halk dinamiğinin isyanla bir nehir gibi buluşmasını bariyerledi, sınırladı.
İşin başında halk açısından da Kürt siyasal hareketi açısından da bu isyana tedirginlikle yaklaşmanın belli anlaşılır nedenleri vardı. Keza isyanın ilk günlerinde bu topraklarda derin tarihsel köklere sahip olan şovenizmin azımsanmayacak yansımaları kendini gösterdi. Kürtlerin sembollerine karşı özellikle ulusalcı-Ergenekoncu cenahtan gelen saldırgan tepkiler bunun somut ifadesi oldu.
İsyanın örgütlü bir sınıfsal nitelikten yoksun oluşu başta olmak üzere özellikle sistemle değil de AKP Hükümeti'yle çelişkileri dolayımıyla katılan kesimlerin ilk dönemlerde buradan siyasal ekmek çıkarma hayalleri kurmaları ve buna uyun davranmaları Kürt halkında psikolojik bir eşik oluşturdu. Fakat ilerleyen günlerde bu psikolojik eşiği eritecek belirgin bir sadeleşme ve şoven etkide belirgin bir düşüş yaşandı. Bu gerçek, ulusalcıların faşistleşmiş kesimlerinin alanda attıkları “Mustafa Kemal’in askerleriyiz!” sloganının giderek daha az sahiplenilmesine ve hatta “Yaşasın halkların kardeşliği!” sloganının daha gür haykırılmasına da yansıdı!
Nitekim kapitalist sistemin bekası ve devletin güvenliği söz konusu olunca tüm farklılıklarını bir yana bırakıp birlikte hareket etmeyi esas alan bu kesimler, isyanın ruhunu görüp kavradıkları oranda daha alt perdeden konuşmaya başladılar. Onlar da bu patlamanın öyle sandıkları gibi AKP’nin yaşam tarzı dayatmalarına duyulan tepkiyle sınırlı olmadığını gördüler. Bu öfkenin sadece AKP’ye değil henüz tam bilincinde olunmasa da yılların ekonomik-siyasal-sosyal yıkımına karşı birikmiş bir çığlığın kendiliğinden kopuşu olduğunu anladılar. Sorun sistemin bekası olunca “düşmanımın düşmanı dostumdur” diyemeyen bu kesimler, bunu anladıkları oranda ya seslerini kestiler ya da isyanı çeşitli biçimlerle içerden oyacak girişimlere yöneldiler. Ama isyanla ortaya çıkan dev enerji karşısında çaresiz kaldılar, bu enerjiyi aşacak dinamiklerden yoksun olduklarını da bir kez daha kanıtladılar!
O nedenle de Kürt ulusal hareketinin başlarda sergilediği temkinli tutum kendi sınırları içinde anlaşılır olabilirdi. Fakat bu anlaşılırlık sonraki aşamalar için sözkonusu olamaz. Nitekim KCK da bunu gördüğü için olsa gerek direnişin desteklenmesi çağrısı yaptı. Buna “biraz da yapmak zorunda kaldı” desek daha doğru olur. Zaten böyle olduğu içindir ki o çağrı, İstanbul’daki kısmi katılım ve Gezi’ye çadır kurmak dışında sembolik kaldı.
Bununla kalmadı, Kürt siyasetinin ve medyasının özellikle burjuva liberal kesimleri, direnişin “ulusalcıların komplosu olduğu” anlamına gelen argümanlardan vazgeçmeyerek isyanın fiilen karşısında yer almayı sürdürdüler. Mayıs-Haziran İsyanı, Kürt siyasetinin heterojen sınıfsal yapısında burjuva-liberal kesimlerin nasıl bir yerde durdukları ve etkilerinin hangi noktalara vardığının anlaşılması açısından önemli bir veri sundu.
Sadece bu kesimlerin hangi noktada durduklarını ve nasıl bir yaklaşımla hareket ettiklerini değil, ideolojik ağırlıklarının tüm bir Kürt siyasetini belirlemeye başladığını da gördük. Eğer öyle olmasaydı, KCK’nın “isyanı destekleyin” çağrısı lafta kalmaz, en azından Amed’den anlamlı bir ses duyulurdu. Kürt siyasi hareketinin dilinden düşürmediği “barışı sokaklarda halkın gücüyle kazanılacağız” sözleri de bu şekilde ete kemiğe bürünebilirdi.
Yine “süreçten” beklenti olarak sunduğu ve “yol temizliği” şeklinde tanımladığı taleplerin asıl olarak sokağın gücüyle kazanılacağını dile getiren Kürt hareketi içinde etkin olan kesimler, Mayıs-Haziran İsyanı karşısındaki tutumlarıyla, gerçek kabelerinin sokak ve halk değil AKP Hükümeti ve Tayyip Erdoğan olduğunu pratikleriyle sergilemiş oldular.
Eğer böyle olmasaydı, Kürt ulusal hareketi bütün olarak ve örgütlü bir biçimde isyanla daha ileri bir ilişki kurar, bu zemini Kürt halkının haklı talepleriyle Türk halkının taleplerini birleştirecek bir manivela olarak kullanırdı.
Gerçek barışın halkların birleşik mücadelesiyle sağlanacağı ve aslında halklar arasında olacağı aşikardır. Bunun adresi de sokaktır. Kürt hareketi yıllardır beklediği bir fırsatı, “sürecin” esas dinamiklerini doğru tanımlamayarak ve asıl beklentilerini AKP Hükümeti ve bölgesel konjonktürel denklemlere bağlayarak heba etti! [Yalnız bu noktada kimse bunu Kürt halkına ve onun mücadelesine karşı özünde derinlere işlemis şoven önyargı ve düşmanlıktan kaynaklanan yeni saldırıların bahanesi ve gerekçesi haline getirmeye kalkışmamalıdır! Tam da şovenizme özgü bir kibir ve ukalalıkla Kürtlere, “Haziran İsyanı sırasında neredeydiniz” diye hesap sormaya kalkışmadan önce, Kürtler 30 yıldır direnir, dağlarda ve serhıldanlarda dövüşür, olmadık zulme maruz kalır, haliyle onları da fazlasıyla yorup yıpratan çok ağır bedeller öderlerken kendisinin nerede olduğunun hesabını verebilecek bir konum ve alın açıklığına sahip olup olmadığını sorarak söze başlamalıdır. Başka bir ifadeyle kimse, Kürt hareketinin Haziran İsyanı karşısında sergilediği ikircikli ve tutuk duruşun günah suyunda kendi günahlarını yıkamaya yeltenmemelidir!..]
Aslında fırsat hala kaçmış değil. Ama Kürt hareketinin kendi “süreciyle” çarpık ilişkilenişi bunu bir fırsat olarak görüp görmemesini de belirledi, belirlemeye de devam ediyor.
Bu yaklaşım ideolojik olarak burjuvaziye aittir. Bu kesimler Kürt yoksullarını ve emekçilerini de kendi sınırlarına çekmek için epey bir çaba harcıyorlar. Aslında bu çabanın karşılık bulmasına uygun bir zemin de sözkonusu. Çünkü savaştan en fazla acı çeken Kürt yoksulları, işçi ve emekçileri aynı zamanda savaşın bitmesini de en fazla isteyen kesimler. Onların bu haklı ve anlaşılır istemleri, Kürt burjuva kesimlerinin hareket içinde yol almasına da zemin sunuyor.
Buna rağmen -sadece Gezi’den gözlemlediğimiz kadarıyla bile- Kürt gençlerini öyle kolay kolay yola getiremiyorlar. Bu kesimler, tüm savaş yorgunluklarına, acı ve örselenmişliklerine rağmen Gezi’deki, Taksim’deki direnişin en dinamik güçlerinden biri oldular. Bu gençler, bir taraftan Türk halkının kendi yaşadıklarına yıllarca deyim yerindeyse seyirci kalmasına tepkiliydi. Adeta “şimdi biraz da siz görün zulmü” dercesine (ki bir kısmı açıktan da dillendiriyordu bu duygusunu) gizli bir “sevinç” duyuyorlardı. Yalnız bu “sevinçleri”, kör bir milliyetçilikle açıklanamaz bir içeriğe sahipti. Daha çok “biraz yaşayın da bizim neler yaşadığımızı anlayasanız” yaklaşımından besleniyordu. Fakat önemli bir kısmı bu hissiyatı paylaşmasına rağmen, hem de bireysel inisiyatifleriyle daha ilk günden başlayarak bu direnişin parçası oldular. Sonrasında Kürt hareketi bu gerçeği de görerek alanda daha örgütlü bir varoluş sergiledi. Kürt siyasi hareketinin kimi temsilcileri gençlerin birikmiş öfkesini de denetlemeye çalıştı ama bunu yapamadılar. Kürt gençleri, oldukları kadarıyla direnişe sonuna kadar omuz verdiler, barikatlarda yiğitçe çatıştılar.
Aslında bu tablo Kürt halkının önemli bir kesiminin savaşın bitmesini istemekle birlikte, sürecin devletle, özelde de hükümetle yapılan pazarlıklara sıkıştırılarak yürütülmesinden memnun olmadığını da gösteriyor. Fakat siyasal önderliğin Kürt burjuva kesimlerinin belirgin etkisine girmiş olması karşısında kendi iradelerini yaratamadıklarını da…
İstanbul’da kısmi bir katılım gösteren Kürt hareketi, özellikle yoksul Kürt gençlerinin alana sığmayan dinamizmleriyle, çatışma anlarındaki gözüpeklikleri ve yılların savaş kültürü içinde pişmiş olmanın duyarlılıklarıyla isyanın belleğine son derece anlamlı kareler bıraktı. Bu kareler isyanın dokusuna sirayet etmeye çalışan şoven-milliyetçi kesimlerin etkisinin kırılmasında azımsanmayacak bir rol oynadı. Sadece tanık olduğumuz birkaç olay bile Gezi’deki Kürt varlığının Türk önyargılarını nasıl dağıttığının anlaşılması açısından çarpıcıydı!
Kürt siyasal hareketinin bu gerçeğe rağmen isyanla ilişkisini faklılaştırmaması (biz farklılaştırmaktan Kürdistan’dan anlamlı tepkilerin yükselmesini anlıyoruz) onun “süreçle” nasıl ilişkilendiğinin, aslında umudu nerelere yüklediğinin görülmesi açısından manidardır. Bunun sonu da yoktur!..
Nitekim rejimin süreçten ne anladığı artık daha berrak şekilde açığa çıktı. Kürt siyasi hareketinin önemli özneleri de bunu dile getiriyor. Özellikle bölgesel dengelerin değişmesi (ki Esad’ın durumu ve Irak’taki iç dengeler bu konuda önemli bir yerde durmaktadır) rejimin başından beri karikatüre çevirerek işlettiği süreci her an noktalamasına da neden olabilir!
Kürt siyasal hareketi bunu defalarca yaşadı. Bu sefer de aynı tuzağa düşmek yerine gerçeği hızla görüp, asıl olması gereken yerde saf tutmalıdır. O yer, işçi ve emekçilerle buluşup, rejimi hep birlikte zorlayacağı sokaklardır!
(*) Alınteri'nin mizanpaj aşamasındaki Haziran 2013 tarihli sayısından alınmıştır.