Perşembe, 29 Ağustos 2013 (13 yıl 2 ay önce)
- Kent Hareketleri’nden kısaca bahseder misiniz? Ne zaman kuruldu?
Kent Hareketleri (KH), Mayıs 2010’da, Avrupa Sosyal Forumu’nun hemen öncesinde Kent Hareketleri Forumu adı altında kuruldu.
2005 senesinde ardı ardına çıkarılan kentsel dönüşüm (5393 Md.73) ve kentsel yenileme (5366) yasalarına dayanan projelerin etkilerinin, özellikle Ayazma ve Sulukule dönüşümlerinden sonra, artık görünür olduğu, konut hakkı ve insan hakları ihlal ve mağduriyetlerinin ortaya çıktığı bir dönemdi. Başta Tarlabaşı, Başıbüyük, Süleymaniye, Fener-Balat, Ayvansaray, Tozkoparan olmak üzere, alt gelir grupları ve emekçi mahalleleri, zorla tahliyelerle yıkımların tehdidi altındaydı. Aynı zamanda, hastanelerle okulların özelleştirilmeleri için düğmeye basıldığı Emek Sineması da dâhil kamusal mekânların sermayeye altın tepside sunulduğu, yeşil alanlarla kıyıların talan projelerine açıldığı bir dönemdi.
- Bu örgütlenmede Avrupa Sosyal Forumu’nun nasıl bir etkisi oldu?
Avrupa Sosyal Forumu etkinlikleri, kent üzerinde dağınık bir biçimde mücadele eden çeşitli grupların bir araya gelebilmeleri için fırsat olabilirdi. Bu amaçla, bir grup arkadaş, 26-27 Haziran 2010 tarihlerinde bir forum düzenleyerek, neoliberalizmin kent mekânına ve yaşam alanlarına saldırısına karşı farklı mecralarda mücadele eden kent hareketleri, mahalle dernekleri, meslek odaları temsilcileri, hukukçular, sivil toplum temsilcileri ve aktivistleri davet ettik. Her kent hareketinin, her yerel direnişin özgünlüğüne ve örgütlenme biçimine saygı duyarak ama esas olarak ortak bir yol haritası belirleyebilmenin umuduyla maruz kaldığımız, kalacağımız saldırılara karşı daha etkin cevaplar verebilmenin olanaklarını, potansiyellerini masaya yatıracak bir forumu birlikte gerçekleştirebilmeyi amaçladık. KH bu forumdan sonra oluştu.
- Kent Hareketleri bileşenleri ve bugüne kadarki etkinliklerinden bahseder misiniz?
KH, adil, eşitlikçi ve insani bir kent için yola çıkan, her çeşit inanç, ideoloji ve politik görüşten meslek grubu temsilcileri, sanatçı örgütleri, platformlar, girişimler ve konut hakkı savunucularını bünyesinde bulunduran, yirminin üzerinde mahalle derneği tarafından kurulmuş, hiyerarşik olmayan yatay bir örgütlenme ağıdır. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği bünyesinde bulunan Konut Hakkı Raportörlerine ve ayrıca BM İnsan Yerleşimleri Birimi Habitat’a danışmanlık yapan Habitat International Coalition (HIC)’ın da üyesidir.
Başta afet yasasına karşı basın açıklaması olmak üzere, çeşitli mahallelerde mahalle halklarıyla kentsel dönüşüme karşı basın açıklamaları ve serbest kürsü etkinlikleri gerçekleştirdik. Kuruluşundan beri Taksim Dayanışması’nın bileşeniyiz. Mahallelerin dernekleşme çalışmalarına katkı sunuyor, hukuki destek sağlıyor ve sorunlarının medyada yer alarak kamuoyunca paylaşılmasına çalışıyoruz.
Mücadelenin bu zamana dek eksik kalan ayağı olan uluslararası dayanışmayı örmek ve Türkiye’nin bağlı olduğu BM Sistemi başta olmak üzere, uluslararası insan hakları mekanizmalarını kullanmak ve mahalle halklarını hakları için bilgilendirmek de amaçlarımız arasında.
Bu bağlamda 2 uluslararası etkinlik gerçekleştirdik. 28-29 Ocak 2012 tarihlerinde mahalle temsilcileri ile University College London-UCL Şehir ve Bölge Planlama Bölüm Başkanı, BM-Habitat AGFE eski Başkanı Prof. Yves Cabannes ve uluslararası barınma hakkı örgütü International Alliance of Inhabitants- IAI Başkanı Cesare Ottolin’yi buluşturarak, dünya üzerindeki başarılı mücadele deneyimleri ve örgütlenme biçimlerini tartıştık. Gezi Park’daki ilk eylem aslında KH’nin 29 Ocak 2012’de yabancı konuklarla gerçekleştirdiği bir açık kürsü etkinliği olarak Kent Hakkı eylemidir. Ağaçların kırmızı çarpılarla işaretlenmiş olduklarını da oradan kamuoyuna ilk biz duyurduk.
2. Uluslararası etkinliğimiz TMMOB Mimarlar Odası Ankara ve İstanbul şubeleri destekli BM-Elverişli Konut Hakkı panel ve forumlarıdır. 29 Mart-1 Nisan 2013 tarihlerinde BM-İnsan Hakları Yüksek Komiserliği önceki Konut Hakkı Raportörü Miloon Kothari ile Komiserlik görevlisi Bahram Ghazi’yi davet ederek Ankara ve İstanbul mahalleleri ile buluşturduk. “Olimpiyatlara Hayır!” kampanyamızı da bizzat Miloon Kothari başlattı.
- En son başlatmış olduğunuz “Olimpiyatlara Hayır!”kampanyasının AB’den sorumlu Bakan Egemen Bağış tarafından hedef gösterilmesiyle gündeme geldiniz. Olimpiyatlar için kapsamlı bir çalışma başlatıldı. Onlar da adeta kampanya yürütüyor! Olimpiyatlar onlar açısından (sermaye ve devlet) nasıl bir anlam taşıyor?
Evet, böylece konuyu gündeme oturttuğu ve tartışılmasını sağladığı için Bağış’a teşekkür borçluyuz mu desek?!
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Konut Hakkı Raportörlerinin de ikaz ettikleri üzere, özellikle 90’lardan bu yana Olimpiyatlar kurucu ideallerinden uzaklaşmış ve kentleri markalaştırarak pazarlamanın bahanelerine dönüşmüşlerdir. Nitekim, BM-Konut Hakkı Raportörü Raquel Rolnik, “Los Angeles Olimpiyatları'ndan (1984) beri ve özellikle Barselona’daki (1992) deneyimden bu yana… Olimpiyat Oyunları bir çeşit fırsata dönüşmekte" diyor. Bu fırsat kim için, emekçi, yoksul, yoksun için değil elbette, sermaye için!.. Rolnik, 2012 Napoli Dünya Kent Forumu’nda da isyanla sorguluyordu, “hükümetler neden ille de alt gelir grupları ve yoksul mahallelerinde bu tesisleri yaparlar, insanların evlerini başlarına yıkarlar” diye… Sermaye birikimini artık kentsel ranttan sağlıyor ve süreç, “gösteri yoluyla sağlanan birikim” olarak okunabilir; kısaca, uluslararası bir şov, bir gösteri vasıtasıyla, tesisler yapmak bahanesiyle, kentler sermaye yatırımlarına, üst gelir gruplarına yönelik prestij projelere açılarak pazarlanmakta. Nitekim John Logan ve Harvey Molotoch “Yetenekli politikacı, güzel bir sirk yaratarak, büyümeyi gerçekleştirir" diyorlar.
Bizde özel sektörün desteği avantaj olarak ön plana çıkarılıyor; ancak Uluslararası Olimpiyat Komitesi- IOC- Değerlendirme Raporu’na göre, bu destek Türkiye’nin 19,7 milyar dolarlık yatırım planının sadece 2,4 milyar dolarlık kısmından ibaret. Özel sektör temsilcileri çıkarları doğrultusunda kampanyaya destek vermekteler. Riolular “Bu maçın galibi kim?” diye sorarak “sermaye” diye yanıtlıyorlar. Londralılar da isyanla “Biz aslen emekçi sınıf topluluğuyuz. Bize önerdiğiniz şey, şirket çıkarlarınız uğruna, toplumsal temizlemedir” diyorlardı. Bizler için de farklı değil, 2-4 koyup talan projeleriyle kaç katını alacaklar kim bilir!
Bizim kampanyamız insanların yerlerinden edilmemeleri, mahallelerimizin yıkılmaması, 3. Köprü, 3. Havalimanıyla başlayan doğa ve çevre kırımının engellenebilmesine yönelik, sürdürülebilir bir kent içindir. ‘Dönüşüm’, ‘yenileme’, ‘afet’ adı altında emekçi ve alt gelir gruplarının çeperlere TOKİ silolarına sürüldükleri ve sosyo-mekânsal bir ayrışmanın zaten başlamış olduğu bu kent, Olimpiyat tesisleri bahanesiyle yıkılacak mahalleler nedeniyle vahim bir kentsel aparteide de sürüklenecek, tesisler bahane edilerek kentin doğası, yeşil alanları, kıyıları yapılaşmaya açılacaktır. Biz kentin geleceğini düşünürken, iktidar sermaye ile kol kola, kenti yok etme pahasına, günü kurtarma derdinde.
- Bağış’ın sizi hedef göstermesi konusunda ne düşünüyorsunuz?
Bağış’ın iddiaları aksine, az önce de belirttiğim gibi, kampanyamızı Mart sonunda BM önceki Konut Hakkı Raportörü Kothari’yi davet ettiğimizde, Gezi öncesiydi. Açıkçası komik buldum. Bu mantığa göre BM Raportörü Kothari de Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ni zora sokmaya çalışıyor ya da Olimpiyat adaylıklarına itiraz edip listeden çıkan Chicagolular, Olimpiyatları şiddetle isteyen hemşerileri Başkan Obama’yı zora sokmak istediler, dünyanın dört bir yanında ulusal ve uluslararası kampanyalar yürüten kentliler de hükümetlerini dara düşürme komplolarındalar…
Olimpiyatları alamayan hükümetler neden zora düşsün? Burada bir de itiraf var aslında, ekonominin çarklarını inşaata dayandırıp onu da Olimpiyatlara ve mega projelere bağlarsanız işte tam da böyle düşünebilirsiniz, demek ki gerçek amaç inşaat, spor bahane.
Öte yandan, muhalif görüşleri tehdit eden çok vahim bir 12 Eylül / 28 Şubat sendromuyla da karşı karşıyayız. Üstelik bu karalama herhangi bir bakandan değil, demokratik kriterleri en iyi bilmesi gereken AB Bakanından geliyor. Demokrasilerin olmazsa olmazı fikir ve ifade özgürlüğüdür, eleştirme hakkıdır, muhalefettir, bu hakkı bilmesi, koruması ve yüceltmesi gereken ilk kişilerden biri, hatta birincisi de AB ilişkilerini düzenleyen bakandır. Bu talihsiz sözleri uluslararası camiada yankılandığında ne diyecek, nasıl ardında duracak merak ediyoruz.
- Aslında İstanbul’un Olimpiyatlara hazırlanması çalışmaları fiilen de başladı değil mi? Bu çalışmalardan kısaca bahseder misiniz?
Olimpiyat bütçesinin nerelere harcanacağı sorusunu Gençlik Spor Bakanı Suat Kılıç şöyle cevaplamıştı:
Başta üçüncü havalimanı olmak üzere Olimpiyat Köyü’nün hemen bitişiğinde 3 bin yataklı şehir hastanesi olmak üzere, boğaza inşa edilecek olan 3. Köprü olmak üzere, İstanbul Boğazı’nın dibinden geçecek raylı sistemin yanı sıra, tekerlekli sistemlere hizmet edecek tüp geçit olmak üzere…Bakan böylece, ilk ağızdan, zaten gündemde olan projeleri tasdik etmiş oluyor, Olimpiyatlar bahane… Projeler böyle sıralanıp da bunların yanı sıra bir sürü kent ucubesi, Haydarpaşa’dan, Boğaz boylarına İstanbul 2020’nin sayfasından arz-ı endam edince, son zamanlarda turizm, emlak ve inşaat sektörlerine giren sanayi sermayesi ile kredi destekleriyle gidişattan nemalanacak finans sermayesinin “2013’e kadar sürecek adaylık yarışında, gerekli tüm desteği sağlamak için bir masa etrafında” toplanışına da şaşmamak gerek.
Öte yandan Atatürk Olimpiyat Stadı çevresindeki mahallelerden Kanarya ve Cennet Mahallesi Yeşilova ‘dönüşüm’ altına alındılar bile. Güvercintepe de riskli alan ilan edildi. Tesisler için kuzeyde yapılaşmaya açılacak, Karadeniz sahillerine dayanan 420 km. karelik bir yeşil alanın haritasına göre rantın boyutunu, ama daha önemlisi doğa kırımını varın siz tasavvur edin!.. Bu bölgede, Sarıyer ilçesinin tarım alanları Kısırkaya, Gümüşdere gibi Karadeniz kıyısındaki köylerde plan değişiklikleri başlatıldı. Son yeşil alanlar, tarım alanları da imara açılacak. Yedikule dibindeki tesislere yönelik de Yedikule bostanlarına girildiğini görmekteyiz. Evet fiilen başlatıldı diyebiliriz.
- Kampanyanız kapsamlı bir araştırma üzerinden yükseliyor. Pekçok tarihsel deneyim incelenerek özümsenmiş… Daha önceki olimpiyat kentlerinin dokusunun nasıl değiştiği başta olmak üzere bu deneyimlerden kısaca bahseder misiniz?
Kampanyamızın dayanağı olan Raporumuzda konuyu 6 başlık altında ve uluslararası raporlar, araştırmalar ve istatistikler ışığında açtık. Başlıklar: Zorla tahliyeler ve mahalle yıkımları, 10’a katlanan bütçeler, doğayı ve çevreyi heba eden gereksiz ve devasa büyük tesisler, kentlilerin gündelik yaşamını dar eden inşaatlar, altyapı çalışmaları ve güvenlik önlemleri, kentsel planlamayı hiçe sayan uygulamalar, bu başlıkların beşi ve bunlar neredeyse tüm Olimpiyat kentlerinin de ortak dertleri. Öte yandan, Türkiye’nin Uluslararası Olimpiyat Komitesi’ne (IOC) sunduğu raporda belli olduğu üzere tüm Olimpiyat projeleri TOKİ tarafından yapılacak. Biz de TOKİ için bir başlık açarak, 6. başlık altında, kentsel politikalarda bu ülkenin en hegemonik gücü olan TOKİ’yi sorguladık.İstanbul’un nüfusu 15 milyon, 2020’de 18 milyondan fazla olacak; bu coğrafyanın kaldırabileceğinin neredeyse 4 katı. IOC’a sunulan proje alanlarına göre, İstanbul’un stratejik 4 bölgesi Olimpiyat tesisleri ve altyapı projeleri için belirlenmiş. Az önce de belirttiğim üzere, 3. Köprü, İstanbul’un kalan orman ve su havzalarını katletmeye başladı bile. Olimpiyatlar, 3. Köprü, 3. Havalimanı ve çevresinin yapılaşmaya açılmasına iyice bahane olacak. İstanbul’u küresel şehir yapmak ve yatırımcıları ülkeye çekmek için bir araç olarak kullanılacak olan 2020 Olimpiyat Oyunları adaylığıyla kentin yeşil alanları, su havzaları ve tarım alanları talana açılacak, yok olacak.
Yüzlerce gereksiz ve devasa tesis de daha sonra çürümeye terkedilecek. Bakımları masraflı olduğundan bu tesisler kentlerin başbelaları olmakta; Beyaz Filler deniyor. Mesela, Atina’daki 22 tesisten 21’i şu anda atıl; kamusal arazileri ziyan edilmiş, çevresi heba edilmiş bir Atina var, 10’a katlanan Olimpiyat bütçesinin krize katkısı cabası. Çin’in ikonik Bird’s Nest Stadı da, Ulusal Su Sporları Merkezi de çürümekte. Örnekleri Raporumuzda listeledik. Formula 1 Pisti ve hala neye kullanacağımızı bilemediğimiz ve elden geçmesi de milyarlarca doları bulacak Atatürk Olimpiyat Stadı, Erzurum’daki Üniversiteler Oyunları Tesisleri de bizden örnekler.
10’a katlanan Olimpiyat bütçeleri nedeniyle ülkeler borç batağına sürükleniyor. Katlanan bütçe ekonomiyi dara sokacak, bu da vergilerimizden çıkacak. Yunanistan’daki krizin ardında Atina 2004’ün 10’a katlanan bütçesi var. Brezilya’daki sosyal patlamanın bir nedeni de yine Olimpiyatlar. Montreal kenti Olimpiyat borcunu yaklaşık 30 sene sonra 2005’de kapatıyor. İstanbul 2020 bütçesi 20 milyar dolar, 10 katı, 200 milyar dolarla bu ülkenin hangi gereksinimi karşılanmaz. “Depremini bekleyen kent” diyoruz, TOKİ İstanbul’da bin konutluk bir yatırımı 28 milyon TL’ye mal ediyor, dolayısıyla depreme dayanıksız 200 bin konut 5 milyar dolara mal edilebilir. Bu da Olimpiyatlara yatırılacak paranın 40’ta biri demektir. Tek başına bu rakam bile Olimpiyatlara harcanacak milyarlarla İstanbul’un depreme karşı nasıl sağlamlaştırılabileceğinin yeterli kanıtıdır.
Polisiye tedbirler, özel güvenlikçiler ordusu, gözetim/gözetleme araçları… bunlar da ek maliyetler ve bütçelerde artışa sebep oluyorlar. Ayrıca bu baskı mekanizmaları, kent sakinlerinin kenti kullanım özgürlüklerini engelleyebildiği gibi, kentteki alt gelir grupları, yoksullar, evsizler, mülteciler, azınlıklar ve dezavantajlı gruplara yaşamlarını dar ettirecek seviyelere de ulaşabiliyor. Londra basını “Tazyikli su ve çelik bariyerler ayrıca satılır”, “Plastik mermiler küçük çocuklar için uygunsuz olabilir” gibi ironik başlıklar atmıştı. Bu şiddet kısmını herhalde bizler için açmama gerek yok.
Oyunlardan nemalanan küresel güvenlik şirketleridir ve bunlar güvenlik teknolojileriyle askeri teknolojileri kaynaştıran ulus-aşırı sanayi komplekslerinin firmaları olup, mazlum halklara karşı şiddet araçlarını da üretmekteler. Vergilerimizle, güvenlik araçlarına yatırım yapıp protestoculara şiddet uygulayan hükümetler, Filistin, Pakistan ve Afganistan halklarına ya da Suriye ve Mısır’da muhalefete yönelen şiddetin silahlarını üretenleri beslediklerini bilmeliler.
Kothari planlama sorununa da parmak bastı ve Olimpiyatlar gibi büyük spor organizasyonlarında tepeden inme planlar yaratıldığını ve şehir planlamasını yapmakla sorumlu kişilerin devredışı bırakılarak, devreye Uluslararası Olimpiyat Komitesi, dış yatırımcılar vb. kişi/kurumların girebildiğini anlattı. Fazla tanıdık gelmiyor mu? İstanbul’un halihazırdaki planına uyulmazken, varın siz Olimpiyatları düşünün. Bu işin lokomotifi de TOKİ olacak, onu anlatmama gerek yok zaten; özel sektör gibi bir kamu kurumu, derdi imanı mahalleri yerle yeksan edip nüfuslarını TOKİ silolarına sürmek. Olimpiyatlar için gereken tüm tesislerin ihaleleri de TOKİ’nin elinde olacak, al gülüm ver gülüm, sermaye-TOKİ düzenini göreceğiz; talan projelerini gerçekleştirebilmek için hiçbir engel kalmayacak.
Zorla tahliye ve yıkımlara gelirsek…
- Bundan da yola çıkarak zorla tahliyeler ve “kentsel dönüşüm”le Olimpiyatlar arasında nasıl bir bağlantı kurabiliriz?
Evet, zorla tahliye ve yıkımlara sebep olan ‘kentsel dönüşüm’le Olimpiyatlar arsında direkt bir bağ var elbette. Kenti ambalajlayıp pazarlamanın bir aracı markalaştırma ise, Olimpiyat kenti gibi bir marka olununca, kentin “pis/çirkin/çarpık” olarak damgalanan alt gelir grupları ve emekçi mahalleleri de dönüşüm altına alınıp Olimpiyat bahanesiyle yıkımlarına meşruiyet inşa ediliyor. Konuyla ilgili 2 önemli uluslararası rapor var. Biri uluslararası bir barınma hakkı örgütü olan COHRE’nin (Center of Housing Rights and Evictions- Konut Hakları ve Tahliyeler Merkezi) diğeri ise BM-Konut Hakkı Raportörü Rolnik’in 2009’da BM- İnsan Hakları Komitesi’ne sunduğu mega-etkinlikler raporu. Bunlarda, 1998-2008 arasında yapılan Olimpiyat Oyunlarında 4 milyondan fazla insanın zorla tahliye edildiğine dikkat çekiliyor.
Miloon Kothari “Olimpiyatlar İstanbul için felaket olur” diyerek dünyadaki tüm örnekleri incelediklerini ve olumlu katkısı olan tek bir örnek bulmadıklarını burada anlatmıştı. Kothari, Olimpiyat kentleri için önemli bir saptama yaparak “bu kentlerde eğer kentsel dönüşüm süreci başladıysa, yani fakir mahalleler çeşitli bahanelerle ayrıştırılarak kent dışına sürülüyorsa bu bir alışkanlık haline geldiyse, Olimpiyat da bunun için başka bir bahane oluyor” dedi. “Hükümetler, içinde alışveriş merkezlerinin, lüks konutların olduğu ancak yoksulları görmek istemedikleri modern kentler yaratmak istiyorsa Olimpiyatlar bunun için çok iyi bir fırsat sunuyor çünkü dış yatırımcıyı çekiyor, yeni altyapı projeleri ihtiyacı doğuruyor” dedi. Memleketi Yeni Delhi’de, 2010’daki İngiliz Milletler Oyunları için boşaltılan 19 mahalleden 17’sinden 400 bin kişi zorla tahliye edilmiş ancak buralarda hiçbir spor organizasyonu gerçekleştirilmemiş. Oyunlar bahanesiyle boşaltılan bu mahallelerin yerlerine alışveriş merkezleri ve lüks konutlar yapılması bekleniyormuş. 2008’de Pekin’de 1,5 milyon kişi zorla tahliye edildi. Pekin’in tarihi mahallesi Dazhalan 5 yıldızlı projelerle, butik otellere, lüks markaların zincirlerine açıldı. 2010 Kış Olimpiyatları tesisleri için Vancouver’da yerli halkların topraklarına el kondu. İstanbul’da afet yasası altında deprem bahanesiyle süreç zaten başladı, kuşkusuz şiddetlenecektir.
- Olimpiyatların yaratacağı yıkım evrensel bir “spor sevgisi” içinde gizlenmeye çalışılıyor. Bu konuda ne dersiniz?
Aslında bu evrensellik kısmı da bir yanılgı, çünkü söylemdeki evrenselliğin aksine, Olimpiyatlar evrensel değerleri değil milliyetçiliği yükseltir ve milliyetçilik üzerinden yükselirler. Olimpiyat yarışı, her kent için milli gurur kaynağı olduğundan, kazanılması o kentin bulunduğu ülkenin yarışmada başa geçmesidir. İşte tam da bu nedenle, bu sirkin / gösterinin büyüsüne kapılmış yığınlar, milliyetçilik gazıyla, kendi başlarına gelecekleri ya da kentlerinin ne hale düşeceğini göremeden gösteriyi olumlar hatta alkışlarlar; oysa etkinlikler ve kültür cenneti olarak pazarlanan bu kent imajının ardında karanlık bir tablo bulunur. Mega etkinlikler ve Olimpiyatlar nedeniyle, ev sahibi kent, kamu veya özel girişimciler eliyle hızlı bir dönüşüm geçirir ve sıraladığımız ihlaller tablosu ortaya çıkar. Sermaye kazanır, gösterinin büyüsüne kapılıp başına gelecekleri göremeyen halk kaybeder.
- Kampanyanızı hangi noktalarda yoğunlaştıracaksınız? Bu konuda özel bir çağrınız var.
Aslında Olimpiyatlar altbaşlık, asıl başlık “Mega-Etkinlikler” olmalı ve dünya futbol turnuvaları, EXPO’lar, Kültür Başkenti vb. de Olimpiyatlar gibi altbaşlıklar olmalı. Biz Olimpiyatları öne çıkarsak da mega etkinliklerden de örnekler veriyoruz, konuyu tüm yönleriyle gündeme getirerek ilgili bilgi eksikliğini gidermek amacındayız. İzmir’in başında da bir EXPO var biliyorsunuz. Önceki adaylık sürecinde Roman derneklerden arkadaşların EXPO için nasıl çalıştıklarını hayretle izledimdi, EXPO geldiği an ilk yıkımlar kendi mahallelerine girecek ama farkında değiller. O nedenle bu kampanya yurt çapında konuya dair bir sorgulama getirirse de amacına ulaşacaktır, daha önce hiç başlatılmamış bir işe el attık.
Çağrımız Chicago kentinin tüm ülke yöneticilerine yaptığı çağrıdır:
Yöneticilerimizin zaman, enerji ve kaynaklarını kentlilerin gerçek ihtiyaçları ve sorunları için konut ve diğer hayati hizmetler için harcamalarına ihtiyaç duyuyoruz. Sadece özel girişimcileri zengin eden Olimpiyatlara yatırım yapacaklarına, geleceğimize, çocuklarımızın güvenli ve iyi bir yaşama kavuşmalarına yatırım yapsınlar.- Bu deneyimler içinde dünyada daha önce yürütülen anti-Olimpiyat çalışmaları da var. Bunlardan da bahseder misiniz?
Olimpiyatlar eğer evrensel barış, birliktelik kardeşlik ve uyumlu bir küresel düzen için gerçekleştirilmekteyse, bu haksızlıklar neden? Olimpiyatlar için harcanan milyarlarca dolar neden kent sakinlerinin o kentte sağlıklı ve refah içinde yaşamalarına yönelik harcanmaz da zorla tahliyeler, yerinden etmeler, soylulaştırma ve yıkımlara, polis gücüne, özel güvenliklere, kameralara harcanır? Sponsor şirketler ve yatırımcılar zengin edilirken, borçlar nedeniyle neden halkın ucuz konut hakkı elinden alınır ve halk yoksullaştırılır? Bu meseleleri dert edinerek Olimpiyatlara karşı örgütlenen kentler ile ev sahipliğini ve adaylığı redde başarıya ulaşan kent örnekleri de mevcut.
1976 Kış Olimpiyatları‘nın ev sahibi kenti olan Denver, güçlü bir muhalefet sonucunda kendini ev sahipliğinden çıkarttırıyor. 1998 Kış Olimpiyatları’nın ev sahibi Nagano’daki mücadele ise CIA tarafından kurulmuş olan en büyük reklam şirketi ile Olimpiyat taraflısı basın ve hükümet karşısında pes ediyor. “Olimpiyatları doğum yerinde öldürelim” sloganlı Atina direnişi, Kompresör Kolektif isimli yayın grubunun Olimpiyatların içyüzünü anlatan yayınlarına ve çoğu şiddet içeren gösterilere rağmen başarılı olamıyor. 2004 Olimpiyatları’nı kazanan Atina’nın katlanan bütçesi, Yunanistan’ın ekonomik darboğaza girişini de hızlandırıyor. Chicago’daki muhalefet ise adaylığını 2016 Oyunlarından çıkarmakta başarıya ulaşıyor. Olimpiyat desteği yüzde 45, desteklemeyenler yüzde 47 iken, devlet bütçesinden para çıkmasına itiraz edenlerin oranı yüzde 84 oluyor. Vancouver’deki muhalefet ekolojik kıyıma karşı ve Kanada yerlilerinin toprak hakları için mücadele ediyor. Olimpiyat tesisleri yerli halkların toprakları üzerinde yükseldiğinden topraklarının gaspı oluyor: “Yerlilerden çalınmış topraklarda Olimpiyatlara hayır”. Ancak, muhalefet 2010 Olimpiyatları’nı engelleyemiyor. Londra’da da “Kimin Oyunları/Kimin Kenti?” sloganıyla sermaye ile Olimpiyatların bağına dikkat çeken muhalefet, Counter Olympics Network (CON) adı altında örgütleniyor. Her ülkede örgütlenen Olimpiyat karşıtı gruplar, Londra’dan sonra, International Counter Olympics Network ICON birlikteliğinde uluslararası deneyim paylaşımlarıyla uluslararası bir birliktelik inşa etme yolundalar.
- Bu araştırmalardan da yola çıkarsak, Olimpiyat ev sahipliği İstanbul’a verilirse kentin buna göre düzenlenmesiyle nasıl bir İstanbul’la karşılaşacağız. Daha doğrusu “bizim İstanbul”dan geriye bir şey kalacak mı?
Hiçbir şey kalmayacak, zaten her geçen saniye kenti biraz daha yitirmekteyiz. Eğer gerçekleştirilirlerse, 4 milyondan fazla ağacı yok edecek, koskoca bir ekosistemi katledecek 3. Köprü, 3. Havaliman, Kanal gibi birbirinden afet projelerden sonra bu kentte yaşanabilinir mi? Sürdürülemez bir kente gidiyoruz. Kentsel dönüşüm projeleriyle de sosyal maliyet katlanıyor, yoksulun, emekçinin kentin dışına püskürtüldüğü, kentin varlıklıya göre tasarlandığı ayrışmış bir kent, bir kentsel aparteid düzeni sosyal patlamalara gebe bir düzendir, Olimpiyatlar bahanesiyle bu ayrışma hızlanacaktır.
Atina’yı inceleyen bir araştırmacı, Atina’da kentsel mekânın üretimini değerlendirirsek, kamusal araziler ziyan edilmiş, çevre heba edilmiş ve kent, denetim ve baskı mekanizmalarıyla tahkim edilmiş, askerileştirilmiştir, diyor. Olimpiyat Oyunları’nın da sebep olduğu müthiş ulusal borcun ödenebilmesi için uygulanan kemer sıkma politikalarına karşı Atina’da yapılan gösterilerde ise Olimpiyatlara yönelik hazırlanan bu en son mekanizma, polisiye baskı ve denetim kullanılmaktadır diye vahim durumu anlatıyor.
Ne diyelim; darısı İstanbul’un başına olmasın!..
Cihan Uzunçarşılı Baysal-Kent Hareketleri