GÜNCEL
Erdem Yörük
Gezi’ye kimler katıldı? Haziran ayından bu yana bu soru çok kere soruldu ve insanlar bu soruyu özellikle iki mesele üzerinden tartıştılar: 1. Gezi bir orta sınıf ayaklanması mıydı, işçiler ve yoksullar ne kadar katıldı ve destekledi? 2. Gezi’ye Kürtler ne kadar katıldı? Bu yazıda bazı somut veriler üzerinden bu meseleleri tartışmaya çalışacağım.
Geçtiğimiz hafta bu konu tekrar yoğun biçimde gündeme geldi. İlk olarak, ünlü sosyolog Luic Wacquant Boğaziçi Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada Gezi’yi ‘kültürel sermaye sahibi orta sınıfın isyanı’ olarak nitelendirince akademik ve sol çevrelerde Gezi’nin sınıfsal kompozisyonu hakkında bir tartışma başladı.
Yine 10 gün kadar önce Cihan Çabuk ve Erkan Doğan, Başlangıç dergisine Kürtler ve Gezi’ye katılımları hakkında oldukça zihin açıcı bir yazı yazdılar (http://baslangicdergi.org/gezi-kurtler-ve-akp-c-iktidari-cihan-cabuk-erkan-dogan/). Bu tartışma da önemliydi, zira Haziran’dan bu yana, hem birçok yazı ve sohbette, hem de bir sürü siyasi tartışmada Kürtlerin Gezi’ye katılmadığı hakkında yaygın bir görüş ortaya çıkmıştı. Ancak, bu görüşü veya aksi görüşleri destekleyecek ampirik araştırma verileri ortaya konmamıştı. Benzer şekilde, Wacquant’ın söylediklerinde de katıldığım, katılmadığım veya daha az katıldığım bir çok şey var. Ancak, bu yazıda amacım daha ziyade, sınıf ve etnisite ile ilgili bu tartışmalara ampirik bir zemin oluşmasına yardımcı olmak için bir takım verileri paylaşmak.
Araştırma Sonuçları
2013 Aralık ayında SAMER Araştırma Merkezi, İstanbul ve İzmir’de, koordinatörlüğünü benim yaptığım bir anket araştırması gerçekleştirdi. Anket, her iki ili de temsil eden rastgele seçilmiş 3944 kişiden oluşan bir örneklem üzerine inşa edildi. Bu anket araştırması, sınıf, toplumsal cinsiyet, etnisite, din, ideoloji, siyasi tercihler ve Gezi olayları hakkında detaylı sorular içeriyordu. Anketten çıkan ve Gezi ile ilgili olan sonuçları aktarmak ve en sonunda da bu sonuçları kısaca yorumlamak istiyorum:
1. Anket sonuçları, İstanbul halkının yüzde 16.27’sinin Gezi eylemlerine katıldığını gösterdi. Anket 18 yaş üzeri insanlarla yapıldığı için, bu oran bize, Gezi eylemlerine 18 yaş üzeri yaklaşık 1.5 milyon insanın katıldığını gösteriyor. 18 yaş altındaki protestocular, özellikle de lise öğrencileri ile bu rakamın çok daha fazla artması da kuvvetle ihtimaldir.
2. İstanbul’da Gezi’ye katılanların yüzde 9.48’inin aylık toplam hane geliri 1000 TL’nin altında, yüzde 28.68’inin 1500 TL’nin altında, yüzde 57.61’inin 2500 TL’nin altındadır. Gezi protestocularının yalnızca yüzde 16.46’sının aylık hane geliri 5000 TL’nin üzerindedir.
3. Gezi protestocularının yüzde 35.5’i sanayi, inşaat, tekstil, kağıt toplayıcılığı, lokantacılık ve ulaşım ve başka düzensiz faaliyetlerde çalışmaktadır ve bu kesimdekilerin yüzde 60’ının aylık maaşı 1600 TL’nin altındadır. Protestocuların yüzde 31.2’si reklamcılık, finans, akademi, sigorta, eğitim, kamu sektörü, kültür, edebiyat, sağlık, STK, emlak gibi alanlarda çalışmaktadır. Bu ikinci gruptakilerin ortalama maaşları 2421 TL’dir ve yüzde 50’sinin aylık maaşı ise 2000 TL’nin altındadır.
4. Gezi eylemlerine katılanların yüzde 8.97’si sendikalıdır ve toplam örneklemdeki yüzde 5.52’lik sendikalılık oranından yüksektir.
3. Kürtlerin İstanbul ve İzmir’de nüfusa oranı yüzde 15.04, Gezi eylemcileri içindeki oranı yüzde 13.68’dir. Aylık geliri 1500 TL’nin altında olanların yüzde 20.25’i Kürt’tür. Gezi’ye katılan Kürtlerin yüzde 50’sinin aylık hane geliri 1500TL’nin altındadır.
4. İstanbul ve İzmir toplam nüfusunun 16.86’sı, Kürtlerin ise yüzde 15.3’u Gezi eylemlerine katılmıştır. Bu, çocuklar ve 18 yaş altındakiler dışında Gezi eylemlerine katılan Kürtlerin sayısının 200 binin üzerinde olduğunu göstermiştir.
5. Yerel seçimlerde oyunu Sırrı Süreyya Önder’e vereceğini söyleyen Kürtlerin yüzde 27’si Gezi eylemlerine katılırken, Kadir Topbaş’a oy vereceğini söyleyenlerin yüzde 0.49’u Gezi’ye katılmışlardır.
6. Gezi’ye katılan Kürtler genel olarak sol görüşlü, nispeten daha az dindar ve genç bir kitledir. Gezi’yi destekleyen Kürtler ise, kendini solda ve aynı zamanda dindar olarak gören yoksul insanlardır.
7. Gezi’yi destekleyenlerle karşı duranların oranları hemen hemen eşittir. Halkın yüzde 41.4’ü destekliyorum, yüzde 43.4’ü karşıyım, yüzde 15.2’si ise ne karşıyım ne destekliyorum demektedir. Gezi’yi destekleyenlerin ortalama hane gelirleri, Gezi’yi karşı olanların ortalama hane gelirinden 202 TL daha yüksektir.
Şu rakamlar iki temel sonuç ortaya koymaktadır:
1. ‘Gezi’yi destekleyenler elit, Gezi’ye karşı olanlar halktır’ şeklindeki AKP argümanı doğru değildir. İki grup arasında ciddi bir gelir farkı yoktur.
2. Gezi bir elit orta sınıf ayaklanmasıdır argümanı doğru değildir. Gezi’ye bütün gelir ve çalışma gruplarından insan, genel nüfustaki varlıkları oranında katılmışlardır.
3. Kürtler Gezi’ye katılmadı argümanı doğru değildir. Gezi’ye Türkler ne kadar katılmışlar ise Kürtler de o kadar katılmışlardır.
4. Kürtleri homojen bir grup olarak değerlendirmek doğru değildir. Türkiye ne kadar polarize olmuş ise Kürtler de o kadar olmuşlardır. BDP/HDP’li Kürtler Gezi’yi desteklerken, AKP’li Kürtler desteklememektedir.
Umarım bu somut bulgular ve saptamalar, yürüyen tartışmalara olumlu katkıda bulunacaktır.
Twitter: @yorukerdem
T24
Pazartesi, 27 Ocak 2014 (12 yıl 9 ay önce)
Geziye Kimler Katıldı: Orta Sınıflar, İşçiler, Türkler ve Kürtler Hakkında Bazı Somut Bilgiler ve Saptamalar
Erdem Yörük
Gezi’ye kimler katıldı? Haziran ayından bu yana bu soru çok kere soruldu ve insanlar bu soruyu özellikle iki mesele üzerinden tartıştılar: 1. Gezi bir orta sınıf ayaklanması mıydı, işçiler ve yoksullar ne kadar katıldı ve destekledi? 2. Gezi’ye Kürtler ne kadar katıldı? Bu yazıda bazı somut veriler üzerinden bu meseleleri tartışmaya çalışacağım.
Geçtiğimiz hafta bu konu tekrar yoğun biçimde gündeme geldi. İlk olarak, ünlü sosyolog Luic Wacquant Boğaziçi Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada Gezi’yi ‘kültürel sermaye sahibi orta sınıfın isyanı’ olarak nitelendirince akademik ve sol çevrelerde Gezi’nin sınıfsal kompozisyonu hakkında bir tartışma başladı.
Yine 10 gün kadar önce Cihan Çabuk ve Erkan Doğan, Başlangıç dergisine Kürtler ve Gezi’ye katılımları hakkında oldukça zihin açıcı bir yazı yazdılar (http://baslangicdergi.org/gezi-kurtler-ve-akp-c-iktidari-cihan-cabuk-erkan-dogan/). Bu tartışma da önemliydi, zira Haziran’dan bu yana, hem birçok yazı ve sohbette, hem de bir sürü siyasi tartışmada Kürtlerin Gezi’ye katılmadığı hakkında yaygın bir görüş ortaya çıkmıştı. Ancak, bu görüşü veya aksi görüşleri destekleyecek ampirik araştırma verileri ortaya konmamıştı. Benzer şekilde, Wacquant’ın söylediklerinde de katıldığım, katılmadığım veya daha az katıldığım bir çok şey var. Ancak, bu yazıda amacım daha ziyade, sınıf ve etnisite ile ilgili bu tartışmalara ampirik bir zemin oluşmasına yardımcı olmak için bir takım verileri paylaşmak.
Araştırma Sonuçları
2013 Aralık ayında SAMER Araştırma Merkezi, İstanbul ve İzmir’de, koordinatörlüğünü benim yaptığım bir anket araştırması gerçekleştirdi. Anket, her iki ili de temsil eden rastgele seçilmiş 3944 kişiden oluşan bir örneklem üzerine inşa edildi. Bu anket araştırması, sınıf, toplumsal cinsiyet, etnisite, din, ideoloji, siyasi tercihler ve Gezi olayları hakkında detaylı sorular içeriyordu. Anketten çıkan ve Gezi ile ilgili olan sonuçları aktarmak ve en sonunda da bu sonuçları kısaca yorumlamak istiyorum:
1. Anket sonuçları, İstanbul halkının yüzde 16.27’sinin Gezi eylemlerine katıldığını gösterdi. Anket 18 yaş üzeri insanlarla yapıldığı için, bu oran bize, Gezi eylemlerine 18 yaş üzeri yaklaşık 1.5 milyon insanın katıldığını gösteriyor. 18 yaş altındaki protestocular, özellikle de lise öğrencileri ile bu rakamın çok daha fazla artması da kuvvetle ihtimaldir.
2. İstanbul’da Gezi’ye katılanların yüzde 9.48’inin aylık toplam hane geliri 1000 TL’nin altında, yüzde 28.68’inin 1500 TL’nin altında, yüzde 57.61’inin 2500 TL’nin altındadır. Gezi protestocularının yalnızca yüzde 16.46’sının aylık hane geliri 5000 TL’nin üzerindedir.
3. Gezi protestocularının yüzde 35.5’i sanayi, inşaat, tekstil, kağıt toplayıcılığı, lokantacılık ve ulaşım ve başka düzensiz faaliyetlerde çalışmaktadır ve bu kesimdekilerin yüzde 60’ının aylık maaşı 1600 TL’nin altındadır. Protestocuların yüzde 31.2’si reklamcılık, finans, akademi, sigorta, eğitim, kamu sektörü, kültür, edebiyat, sağlık, STK, emlak gibi alanlarda çalışmaktadır. Bu ikinci gruptakilerin ortalama maaşları 2421 TL’dir ve yüzde 50’sinin aylık maaşı ise 2000 TL’nin altındadır.
4. Gezi eylemlerine katılanların yüzde 8.97’si sendikalıdır ve toplam örneklemdeki yüzde 5.52’lik sendikalılık oranından yüksektir.
3. Kürtlerin İstanbul ve İzmir’de nüfusa oranı yüzde 15.04, Gezi eylemcileri içindeki oranı yüzde 13.68’dir. Aylık geliri 1500 TL’nin altında olanların yüzde 20.25’i Kürt’tür. Gezi’ye katılan Kürtlerin yüzde 50’sinin aylık hane geliri 1500TL’nin altındadır.
4. İstanbul ve İzmir toplam nüfusunun 16.86’sı, Kürtlerin ise yüzde 15.3’u Gezi eylemlerine katılmıştır. Bu, çocuklar ve 18 yaş altındakiler dışında Gezi eylemlerine katılan Kürtlerin sayısının 200 binin üzerinde olduğunu göstermiştir.
5. Yerel seçimlerde oyunu Sırrı Süreyya Önder’e vereceğini söyleyen Kürtlerin yüzde 27’si Gezi eylemlerine katılırken, Kadir Topbaş’a oy vereceğini söyleyenlerin yüzde 0.49’u Gezi’ye katılmışlardır.
6. Gezi’ye katılan Kürtler genel olarak sol görüşlü, nispeten daha az dindar ve genç bir kitledir. Gezi’yi destekleyen Kürtler ise, kendini solda ve aynı zamanda dindar olarak gören yoksul insanlardır.
7. Gezi’yi destekleyenlerle karşı duranların oranları hemen hemen eşittir. Halkın yüzde 41.4’ü destekliyorum, yüzde 43.4’ü karşıyım, yüzde 15.2’si ise ne karşıyım ne destekliyorum demektedir. Gezi’yi destekleyenlerin ortalama hane gelirleri, Gezi’yi karşı olanların ortalama hane gelirinden 202 TL daha yüksektir.
Şu rakamlar iki temel sonuç ortaya koymaktadır:
1. ‘Gezi’yi destekleyenler elit, Gezi’ye karşı olanlar halktır’ şeklindeki AKP argümanı doğru değildir. İki grup arasında ciddi bir gelir farkı yoktur.
2. Gezi bir elit orta sınıf ayaklanmasıdır argümanı doğru değildir. Gezi’ye bütün gelir ve çalışma gruplarından insan, genel nüfustaki varlıkları oranında katılmışlardır.
3. Kürtler Gezi’ye katılmadı argümanı doğru değildir. Gezi’ye Türkler ne kadar katılmışlar ise Kürtler de o kadar katılmışlardır.
4. Kürtleri homojen bir grup olarak değerlendirmek doğru değildir. Türkiye ne kadar polarize olmuş ise Kürtler de o kadar olmuşlardır. BDP/HDP’li Kürtler Gezi’yi desteklerken, AKP’li Kürtler desteklememektedir.
Umarım bu somut bulgular ve saptamalar, yürüyen tartışmalara olumlu katkıda bulunacaktır.
Twitter: @yorukerdem
T24