Özgür Yazılım paneli

PANEL NOTLARI:

Yazılım

- Yazılımlar bilgisayar donanımıyla ilişki kurmayı sağlar. Bizim ona yaptırmak istediğimiz şeyi ona anlayabileceği şekilde iletir, ondan aldığı sonucu da bizim anlayabileceğimiz şekilde bize geri getirir.

- Bilgisayar sadece binary (ikilik) dili anlar. Makine dili. 0 ve 1′lerden ibarettir. Başlangıçta bilgisayar kullanımı doğrudan bu dili kullanan çok sınırlı sayıda insan sayesinde yapılıyordu. Gelişme çok yavaş, hata tespiti zor.

- Sonrasında programlama dilleri geliştiriliyor. Tabii bunları makine diline çevirecek compiler’lar (derleyiciler) da. Bir programlama diliyle yazılmış kod, derleyici yardımıyla binary dile çevrilerek çalıştırılıyor. Programlama dillerinin geliştirilmesi büyük kolaylık sağladı.

Kaynak kodu

- Bir programlama diliyle yazılmış (makine diline çevrilmeden önceki) hale kaynak kodu denir. Kaynak kodu olmadan da bir program çalışır, kaynak kodu makine için değil “insan için” önemlidir. Çünkü kaynak kodu olmaksızın yazılımın tam olarak ne iş yaptığını ve bunu nasıl yaptığını anlamamız mümkün değil.

- ‘70′li yılların başlarında, yazılımcılar yazdıkları her programı, sayıları zaten oldukça sınırlı olan diğer yazılımcılarla paylaşıyordu. Kodlar tamamen açıktı. Böylece yazılım çok daha hızlı gelişiyor, herkesin katkısı sağlanabiliyordu.

- Vee kapitalizm yazılımları keşfetti! Her şeyi metaya çeviren sistem, burada da boş durmadı ve yazılımlardan nasıl kar edeceğini buldu. Şirketlerde çalışan yazılımcılara “gizlilik” (bağımlılık) sözleşmeleri imzalattılar. Bu sözleşmelerden birini imzalayan bir yazılımcı, o firma için çalıştığı sürece yazdığı programların kaynak kodlarını açamıyor, en yakın arkadaşları da dahil başkalarıyla paylaşamıyordu.

- 1980′lere gelindiğinde, hemen hemen bütün yazılımlar, yazılım tekellerinin malı haline gelmişti. Ve tamamen şirketlerin tekelinde olan bu yazılımların artık kaynak kodları kapalıydı.

Özgür yazılım hareketi nasıl doğdu?

- Richard Stallman, MIT (Massachusetts Institute of Technology) laboratuvarlarında çalışan bir hacker o yıllarda. Xerox marka bir yazıcı geliyor, Stallman bir hata farkediyor. Yazıcıdaki sorunu giderebilmek için Xerox şirketinden kaynak kodlarını göndermesini istiyor ancak bu “kodların kapalı olduğu” gerekçesiyle reddediliyor. Stallman’ın kapalı kodlarla ilk karşılaşması bu.

- MIT’deki birçok yazılımcı, şirketlerle gizlilik sözleşmeleri imzalayıp “ruhunu satıyor”. Stallman bu duruma itiraz ederek işinden ayrılıyor. Bir süre garsonluk vs yapıyor. Sonrasında (1983′te) Stallman ilk özgür yazılım projesi olan GNU’yu başlatıyor ve ‘85′te de FSF’i (Özgür Yazılım Vakfı) kuruyor. Yüzlerce katılımla hızla gelişiyor.

- GNU’nun açılımı, ‘GNU is Not Unix’tir. Yani GNU, ‘GNU, Unix değildir’ anlamına gelmekte olan özyinelemeli (rekürsif) bir kelime. Okunuşu, gı-nuu şeklinde. GNU’nun logosu da Afrika antilobu.

- “Özgür Yazılım Hareketi”nin temel hedefi yazılımların sahipli hale gelmesini engellemek, dileyen herkesin özgürce, hiçbir zorunluluk olmadan kullanabileceği, değiştirebileceği, başkalarıyla paylaşabileceği programlar yaratmak.

Özgür yazılımın gerekleri

1- Her türlü amaç için programı çalıştırma özgürlüğü.
2- Programın nasıl çalıştığını inceleme ve kendi gereksinimleri doğrultusunda değiştirme özgürlüğü. (Program kaynak koduna erişim bunun için bir önşarttır.)
3- Yeniden dağıtma ve toplumla paylaşma özgürlüğü.
4- Programı geliştirme ve gelişmiş haliyle topluma dağıtma özgürlüğü.
*Özgür yazılımlar GPL lisansı ile korunur. GPL aslında lisans mantığına ters olan bir lisans. Bir şeyin sahibini korumak için değil aksine yazılımı olabildiğince “sahipsizleştirmek” için.

Felsefesi

- Tüm insanların ne kullandığını bilme hakkı
- Bilgiyi herkesle paylaşabilme hakkı
- İstemediği bir şeyi değiştirme hakkı
- Yazılımın kolektif üretimi, test edilimi ve geliştirilmesi

Linux

-GNU projesi altında birçok özgür yazılım geliştirildi. Artık bir işletim sistemi için tek eksik onun çekirdeğiydi.

- Linux, Linus Torvalds adında Finlandiya’lı bir bilgisyar mühendisinin 1991 yılında Helsinki Üniversitesi’nde bir öğrenci iken kişisel bilgisayarında kullanmak üzere geliştirmeye başladığı bir işletim sistemi çekirdeğidir (işletim sisteminin çekirdeği, işletim sisteminin beyni diye tabir edebileceğimiz kısmı).

- İnternet’te yaptığı duyuru sonucunda tüm dünyadan bir çok programcının da desteği ile hızla gelişti.

- GNU için yazılmış özgür yazılımlar çok kısa süre içerisinde Linux çekirdeği ile uyumlu çalışabilecek hale getirildi ve ortaya güçlü, esnek ve açık kaynak kodlu bir işletim sistemi çıktı: GNU/Linux

Dağıtımlar

- GNU yazılımlarını ve diğer özgür yazılımları bir araya getiren ve tüm bunları bir Linux çekirdeği ile beraber toplu, derlenmiş ve kurulumu kolay bir işletim sistemi olarak kullanıcılara sunmayı amaçlamış olan yazılım birlikteliklerine dağıtım denir.

- Şu anda 200′ü aşkın dağıtım var dünya çapında.

Neden özgür yazılım?

Güvenlik:
- Kapalı kaynak kodlu yazılımların ne yaptığını, yaptığını iddia ettiği şeyden başka bir şey yapıp yapmadığını bilemeyiz. (Media Player, İnternet Explorer örnekleri…)
- Windows’u, teknik altyapısı gereği, virüs, truva atı, casus yazılım vb. “zararlı” yazılımlara karşı da oldukça zayıf

Sağlamlık:
- Kullandığınız yazılımların işlerini yaparken sorun çıkarmadan çalışması, başınızı ağrıtacak çökmelere, yavaşlamalara, bozulmalara vs. neden olmaması

Maliyet:
- Özel bazı yazılımlar dışındaki tüm özgür yazılımlar internet üzerinden, hiçbir bedel ödemeden indirilip kullanılabiliyor.

Esneklik:
- “Nasıl geldiyse öyle kullanmak” yerine, bazı özellikler ekleyerek daha da geliştirmek, bazı ayarlarını değiştirmek, kısacası yazılımı kendinize en uygun hale getirmek

Neler var?

- Masa Üstü Ortamları
- Ofis Yazılımları
- Çoklu ortam Yazılımları
- Grafik Yazılımları
- Oyunlar
- Yazılım Geliştirme
- Sunucu Yazılımları

Yine Stallman’ın sözleriyle bitirelim:
“Bilim ancak kolektif olarak gelişir; bilgi paylaşılmalıdır.”