22 koltuk neyi gizler?

Pazartesi, 6 Ağustos 2007 (19 yıl 3 ay önce)

Ufuk Çizgisi, Sayı: 66, 2 Ağustos 2007

Seçimlere bağımsız adaylarla giren DTP'nin 22 adayı meclise girdi. 30'un üzerinde aday çıkarmayı hedefleyen DTP'nin masa başında yaptığı hesap sandığa uymadı. Mecliste grup oluşturmaya yeter sayıda milletvekili çıkarılmasına karşın önceki seçimlerle karşılaştırıldığında DTP geleneğinin oylarında büyük bir düşüş yaşandı.

Kürt halkına “Bin Umut” olarak sunulan burjuva reformist seçenek, emekçi Kürt halkından beklenen desteği alamadı. Bağımsız adaylarla seçime girmiş olmanın yüzde 10'luk baraj engelini de ortadan kaldırmasına rağmen Kürt halkı reformist hareketin programına beklenen desteği vermedi. DTP hem genelde hem de birçok Kürt ilinde, önceli DEHAP'ın aldığı oylardan daha az oy aldı. Bunu AKP'nin yükselişine bağlayan garip bir mantık var. Kimisi de her seçimden sonra yaptığı gibi devlet baskısına, oyların satın alınmasına vb değindikten sonra çalışmaların teknik denilebilecek eksikliklerine (iyi çalışılmadı, halka anlatamadık) bağlıyor. Bunlara aşağıda değineceğiz. Ama önce seçim hezimetinin sayısal tablosuna bakalım...

Hezimetin tablosu ya da kör parmağım gözüne

Bin Umut adayların tamamının seçildiği Diyarbakır'da, DEHAP 2002 seçimlerinde 236 bin oyla yüzde 56 oranında iken 22 Temmuz seçimlerinde dört adayın toplam oyu 199 binde kaldı. (Gültan Kışanak: 51. 694, Akın Birdal: 53.240, Aysel Tuğluk: 44.118, Selahattin Demirtaş: 50.611) DTP'nin 37 bin oy kaybı yaşadığı Diyarbakır'da AKP 2002'de 67 bin olan oy sayısını 190 bine, yüzde 15 olan oranını ise yüzde 41'e çıkarttı.

DEHAP'ın 2002'de 105 bin oy aldığı Van'da 22 Temmuz'da DTP'nin bağımsız adayları 93 bine geriledi. AKP ise oylarını 66 binden 163 bine çıkararak yüzde 25'ten yüzde 53'e fırladı.

DTP, Batman'da 2002'de 70 binle yüzde 47'de olan oran son seçimlerde 61 bin oya ve yüzde 38'e doğru bir gerileme yaşadı. AKP'nin oylarında ise 30 binden 72 bine yükseliş yüzde 20'den yüzde 45'e çıkış var.

Kürt illeri içinde sadece Hakkari ve Şırnak'ta (*) oylarını arttırdığı gözlemlenen DTP'nin Kürt göçmenlerin yoğunlaştığı metropollerde gösterdiği adaylar da beklenen desteği alamadı.

Adana'da 79 binden 50 bine; Mersin'de 64 binden 48 bine; İzmir'de, birinci bölgede 56 binden 37 bine, ikinci bölgede ise 40 binden 23 bine düştü. İstanbul'da da tablo farklı olmadı. Ufuk Uras'ın seçildiği birinci bölgede 96 binden 81 bine gerileme yaşanırken, ikinci bölgede 72 binden 45 bine düşüş yaşandı. Cezaevinde yatan Sebahat Tuncel'in aday gösterildiği üçüncü bölgede de beklenenden çok daha az oy alındı; 2002'de 118 bin oy alınan bu bölgeden Bin Umut adayına gelen oy sayısı 90 binde kaldı.

Kürdistan genelinde DTP yüzde 24'e gerilerken AKP ise yüzde 26 civarlarında olan oylarını yüzde 57'ye çıkardı. AKP Bingöl'de oylarını yüzde 31'den yüzde 71'e yükseltti. Ağrı'da yüzde 63, Kars'ta yüzde 41, Mardin'de yüzde 43, Van'da yüzde 53 oy aldı. Hakkari'de ise yüzde 6.8'den, yüzde 33'e fırladı.

Daha fazla rakam vermeye gerek yok. Herkesin rahatlıkla görebileceği bir gerçek ortada: AKP Kürdistan'da büyük bir oy patlaması yaşarken, DTP tam tersine büyük bir düşüş yaşadı.

Hariçten gazel havası

Bu tablo, reformist Kürt hareketinin göstermeye çalıştığı gibi büyük bir başarı olmasa gerek. 16 yıl aradan sonra meclise tekrar girmiş olmak bu “başarıyı” gizlemeye yeter mi bilinmez. 22 milletvekili çıkarıp grup kurabilmenin sevincini yaşayan reformist Kürt hareketi “grup” sevinci yaşayadursun bu seçimle başlayan ve sevinçlerini kısa sürede tersine çevirecek kaymanın yönüne dair bazı ipuçları da yine Kürt köylerinden geldi; 20'ye yakın köyde sağlık hizmeti, yol, su vb için seçimler boykot edildi. Bu eylemleri yapan Kürt köyleri AKP'nin ilgi alanına giriyorken DTP'nin ise sadece eylemleri yatıştırmak üzere ilgisini çekiyor.

DTP'nin yaşadığı seçim hezimetinin nedenleri üzerinde yapılan tartışmalara baktığımızda yine hariçten gazel havaları çalınıyor. Daha ilk gün Ahmet Türk beklentilerinin gerisinde kalmalarının nedenini AKP'nin yükselişine bağladı. Her yerde seçim hezimetinin nedeni olarak ciddi ciddi AKP'nin oy patlaması gösteriliyor. Hedefimize ulaşamadık, çünkü AKP oy patlaması yaptı! Bu bir sonuçtur, neden değil. Basit bir mantık sorusu: AKP'nin Kürtler içinde de oy patlaması yapmasının nedeni nedir peki? DTP'den neden AKP'ye oy kayması yaşandı?

Seçim programının özü

En başta şunu söyleyelim; DTP'nin seçim hezimetinin nedeni aranacaksa -ki DTP yönetiminin böyle bir niyeti yok. Tabandaki hoşnutsuzluğa rağmen, yaşanan hezimeti milletvekili çıkarıp grup kurma başarısıyla örtmeye devam ediyor- en başta “bin umut” şeklinde sunulan liberal burjuva seçim programına ve bunun da dayandığı ideolojik-politik platforma bakmak gerek.

“Türkiye'ye sözümüz var” şeklinde sloganlaştırılan seçim programını yazılarımızda işlemiş, bunun Kürt emekçilerinin değil, Kürt burjuvazisinin seçim programı olduğunu sergilemiştik. Türk tekelci burjuvazisiyle çıkar ortaklığına sahip Kürt burjuvazisi ve orta sınıflarının özlem ve ihtiyaçlarının sistematize edilmesinden başka bir şey olmayan “bin umut” programında Kürt emekçi sınıflar için soyut kimi vaatler -bu türden vaatleri seçim dönemlerinde düzen partileri de veriyor- dışında bir şey yoktu.

O programın düzen partilerininkinden tek farklı maddesi “Kürt sorununu çözme” vaadidir. Kürt sorununa düşündükleri çözüm konusunda “genel af” dışında somut tek kelime söylemeyen seçim programında çözümün adresi meclisti. Bu bile esasında düşündükleri çözümün ne olduğunu ele veriyor. Kürt sorununu çözme iddiasının altının doldurulmamış olması, somut önerilerden yoksun olması sanılmasın ki düzen güçlerinden gelecek basınca karşı bir önlemdir. Rejimi, düzen güçlerini rahatsız edecek bir çözüm değildir ki onlardan saklansın. Tam tersine asıl muhatapları Kürt emekçi halk dinamiğinden gelen basınca karşıdır çözüm folmülünün net olarak verilmemesi. Çünkü “çözüm” dedikleri şeyin anlamı, Kürt emekçi halkı için hiçbir şeyin değişmediği ama burjuvazi için Kürdistan'da “barış”ın sağlandığı, yani sömürü kanallarının sonuna kadar açıldığı istikrar yaratmaktır. Güneyi ve Kuzeyi ile Kürdistan coğrafyasının Türk ve Kürt sermayesinin Çin'i haline getirmektir. Eğer bundan farklı bir şey düşünülseydi, açık ve somut bir şekilde Kürt halkına açıklanmaz mıydı çözüm programı? Böylece oy kaybı yerine yükseliş yaşanmaz mıydı?

Kürt sorununu çözme iddiası içi nasıl doldurulursa doldurulsun sorunun inkar edildiği koşullarda Kürtler'den anlamlı bir destek bulacaktır kuşkusuz. Ne var ki salt buna dayalı bir çizginin emekçi Kürtlerin desteğini sürgit arkasına alması beklenemez(di). Kürt emekçi sınıfların yakıcılaşan ihtiyaçlarına cevap veremeyen ve ulusal taleplerinin devrimci temelde savunusuna dayanmayan bir siyasal çizginin burjuva düzenin seçim oyunlarıyla da başetmesi mümkün değildir. DTP'nin seçimlerde yaşadığı hezimetin başta gelen nedeni budur: O Kürt emekçi sınıflarının ulusal ve sınıfsal taleplerini karşılayacak bir programa ve hedefe sahip olmadığından, tam tersine onları Kürt burjuvasinin çıkarları için mevcut düzene entegre etme programına sahip olduğu için hezimete uğramıştır. Ve bu programda ısrar edildiği sürece daha çok hezimetler yaşayacağından kimsenin kuşkusu olmasın.

Kısaca sorun asker-polis baskılarında, seçimlerin artık rutinleşmiş hile hurdasında, AKP'nin dağıttığı yardımlarda, din istismarında, “Kürdistan şehitleri için mevlit okutması” gibi ultra ikiyüzlü manevralarında falan değildir. Bunlar yan veya “dışsal” faktörlerdir. Asıl sorun içte. En başta, Kürt emekçilerinin ulusal ve sınıfsal taleplerini merkezine alan bir program, düzene tam karşıtlık ekseninde net bir duruş, baskılar karşısında eğilip bükülmeyen tutarlı bir çizgiye sahip olmamaktadır.

Burjuva programların yarışı

Ve tam da böyle olduğu için DTP'nin burjuva programı yerine onun bir nevi daha gelişmiş hali olan AKP'nin Kürt politikası Kürtler için daha çekici olmaya başladı. Bol keseden umut dağıtan burjuva liberal propagandanız bile size değil AKP'ye yaradı. Burda tersten bir orantı var; DTP Kürt burjuvazisinin çıkarlarına endekslendikçe ve Kürt halkını düzene bağlama çizgisinde ilerledikçe Kürt emekçilerin desteğini kaybeder, buna karşın Türk tekelci burjuvazisinin asıl siyasi aktörlerinin Kürtler üzerindeki çekim gücü genişler.

AKP'nin içinde bulunan bir kısım Kürt sermayesinin hükümet olma avantajlarını da arkasına alarak uyguladıkları “Kürt politikası” Kürtlere daha cazip geldi. Mir Dengir Fırat, Cüneyt Zapsu gibi isimler aracılığıyla Kürdistan'da manevra yapan AKP'nin karşısında durabilmek için onlara sınıfsal karşıtlık içinde olmak şarttır. Yoksa AKP'nin Kürt damarı gelişip DTP'de yuvalanmış burjuvaları da kendine çekerek Kürdistan'ın ana siyasal aktörü haline gelecektir. Kürtlerin bir sözü vardır; “Destkê bıvır ne jı darê be dar nakeve.” Baltanın sapı ağaçtan olmazsa ağaç devrilmez. 22 Temmuz seçimlerinde Kürdistan'da Kürtleri deviren baltanın sapı Kürtlerdi, AKP'nin burjuva Kürtleri'ydi. Eğer burjuva programlar yarışacaksa, emperyalist ve Türk tekelci sermayesiyle kim daha fazla uşaklık ilişkisi içindeyse Kürdistan'da o kazanır.

Kapitalizmde güç konuşur. Sırtını büyük sermayeye dayayan bir kısım Kürt sermayesinin koçbaşı rolü oynayarak Kürt pazarını daha iyi pazarlayacağı yerde size yer yoktur. Sizin bu rolde gözünüz varsa o zaman da emekçi Kürt halkı içinde yeriniz kalmaz.

Rejimin ve sermayenin gözü aydın

Fakat görüldüğü kadarıyla DTP'de egemen olan burjuva reformist çizgi kendine bu rölü biçmiş. 22 Temmuz seçimlerinin temel sloganı olan “Türkiye'ye sözümüz var!”da sembolize olan da budur. Kürt emekçilerinden çok rejim ve tekelci burjuvaziyi hedefleyen bu slogan seçim programının özünü mükemmel bir şekilde yansıtıyor. Çantada keklik sanılan Kürt oylarının nasılsa geleceği düşünülerek belirlenen sloganın oy kaybettireceği tahmin edilmemişti tabii. (**)

Seçimlerde akıl almaz cinsten hatalar yapmasının bir nedeni de kendini bu role kaptırmasıydı. Parlamentarist hayallere dalıp giden DTP yönetimi çantada keklik sandığı Kürt oylarının AKP'ye kaydığını göremedi. “Bağımsıza baraj yok”tu ya bu yüzden oy vermeyenler de artık verecekti! Olmadı. Tam bir burjuva mantıkla halktan bihaber yapılan hesaplar halka çarptı. Kızıltepe, Ağrı, Kars gibi Kürt yurtseverliğinin kalelerinde bile hesaplar tutmadı. Maça gider gibi “3-0 alacağız” diye diye girilen Hakkari sahasından da 2-1 mağlup dönüldü. Yaratılan maç taraftarlığı ruhu da işe yaramadı. Bol keseden umut dağıtınca kazanacakalarını düşünen burjuva reformist Kürt siyaset eliti hala parlamentoda grup kurabilme “başarı”sına sarılıyor.

Çıranın köre, davulun sağıra yararı yoktur. Bizim de sözümüz parlamentarizmle körleşmiş reformistlere değil. Parlamento grubunu işaret edip 22 Temmuz'dan sonra Kürt halkı adına “kazanım”dan söz edenleredir: Peki kazanan hangi Kürtler'dir. Parlamento grubu hangi Kürtler'e ne getirecek? Kürt emekçi sınıflarının ulusal ve sınıfsal özlemleriyle -onları düzene yamama dışında- bir ilişkisi kalmamış bir çizginin-programın uygulayıcılarından ne beklenir ki? Açıktır ki yeni parlamento grubu Kürt burjuvazisinin bir adım daha öne geçmesi, yeni bir mevzi kazanmasıdır. Başka bir şey değil. Hem de Kürt emekçilerinin mücadelesiyle, binlerce Kürt gencinin kanıyla açtığı alanları kullanarak kazandığı bir mevzidir. Bununla Kürt burjuvazisi Kürt hareketi içindeki inisiyatifini pekiştirmede bir olanağa daha kavuşmuş olmaktan başka, Kürt emekçi dinamiğini düzene bağlamada önemli bir kanal da açılmış oldu. Rejimin, Türk ve Kürt sermayesinin gözü aydın.

AKP'nin Kürt atağı

AKP'nin “Kürt politikası”ndan söz etmişken onun politikası AB'nin tavsiye ve dayatmaları doğrultusunda Kürt sorununa dönük -içteki güç dengelerini de gözeterek tabii- inisiyatif kazanmaya dayanıyor. Güney Kürdistan'daki devletleşme olgusuyla birlikte içerde sorunun alevlenme ihtimaline karşı yerel dayanaklarını geliştirme peşindedir. Bunlar yerel tarikatlar, orta sınıf tüccar-esnaf tabakası ve koruculardır.

Kürdistan'ın orta sınıf tüccar-esnaf tabakası genellikle hükümette olan partinin doğal oy tabanı olagelmiştir. Hükümetin, teşvik, kredi ve vergi politikasını takip eden ve her vaadine kanan bu kesim her dönem yükselen partinin peşinde koşar. Özal dönemi ANAP'ı, sonra DYP-SHP, Erbakan'ın RP'si, şimdi de AKP onların adresi oldu. (***) AKP'nin Kürt illerindeki mitinglerinin ana teması yaptığı "hizmet"lerdi. Erdoğan konuşmalarında "Oyunuzu bağımsıza verip heba etmeyin. Bakın biz şu hizmetleri yaptık" diyerek özetle şunları sıralıyordu: AKP iktidarında hastanesiz, doktorsuz yer artık yok. Okulu olmayan köy, öğretmeni olmayan okul kalmadı. AKP iktidarında esnafa kullandırılan kredi miktarını 15 kat arttırarak, 153 milyondan 2 milyar 362 milyona yükselttik. Esnafın kullandığı kredilerin faizini yüzde 47'den yüzde 13'e düşürdük. 2002 yılında 63 bin 520 esnaf kredi kullanıyordu, bugün sayı 257 bine ulaştı. 2002 yılında yüzde 59 olan tarımsal kredi faiz oranlarını, yüzde 13 ve yüzde 7 seviyesine çektik. Tarımda kullanılan elektiriği ucuzlattık. Toplu konutlar yaptık; kira karşılığında ev sahibi oluyorsunuz. Elektriğinizin düşük olan voltajını yükselttik. Doğalgaz getirdik... Köylere içme suyu, köprü, yol, elektrik hatları vb yaptık... Küçük esnafı, küçük toprak sahiplerini ve köylüleri heyecanlandırmaktan öte "hiç yoktan iyidir" duygusu yaratan benzer "hizmet"ler sıralanarak rakibi DTP'nin en zayıf olduğu yerden vuruyordu AKP.

Burada Köylerin Altyapısını Destekleme Projesi (KÖYDES)'e değinmekte fayda var. Zira bununla köylere hizmet götürme adı altında küçük boy binlerce müteahidin AKP'den nemalanması söz konusu. IMF'nin yeniden yapılandırma dayatmasıyla lağvedilen Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün yerine AKP döneminde devreye sokulan KÖYDES projesine ayrılan bütçe hiçbir denetime tabii değil. Bu projeyle köyler için yapılan yol, köprü, içme suyu vb altyapı ihaleleri Devlet İhale Kanunu kuralları ile Sayıştay denetimi dışında bırakıldı. Bu iki özellik, hükümetin çok sayıda ihaleyi yandaş müteahitlere vermesini kolaylaştırdı. Devlet İhale Kanunu’a tabi olsa, ihaleye çıkış hazırlıkları aylarca süren projeler böylece el çabukluğuyla yandaşlara dağıtıldı. Bedellerinin oldukça üstünde değerlerle verilen ihaleler, AKP'ye taban olarak geri döndü haliyle. Rantın boyutunu anlamak için bu işe ayrılan bütçeye bakmak yeterlidir: Nisan 2005’de başlayan projeye 2006 ve 2007’de 2’şer milyar YTL olmak üzere, bütçeden toplam 4.2 milyar YTL kaynak ayrıldı.

Diğer yandan, AKP seçim döneminde mutaassıp dincilerin yoğunlaştığı bölgelerde tarikatları fonlayarak kendine bağlama işine hız verdi. Tarikat şeflerine sağladığı büyük maddi olanaklarla bu kesim içinde tek seçenek haline geldi. Adıyaman, Bingöl, Malatya ve Batman'daki oy patlamasında bunların da etkisi var.

Seçime dönük ikinci önemli yerel atağı koruculara yönelik oldu. Sayıları 65 bin civarında olan koruculara (bölgede koruculuk kurumu sayısal gücünden daha fazlasını ifade ediyor, çünkü köylerin egemeni elinde silah olanlardır) çeşitli sosyal hak ve yasal güvenceler getiren düzenlemeler yaptı.

Liberal piyasa mantığıyla uygulanan "yoksulluk yönetişimi" çerçevesinde kömür, gıda, yeşil kart, para dağıtımı da (kadınlara mikro kredi, öğrencilere AB ve Dünya Bankası kaynaklı kredilerden, Fakir-Fukara Fonu'ndan vb) işsizlik ve açlığın en derininde debelenen kentlerdeki yoksullar içinde belli bir karşılık yaratıyor. Kürt kent yoksullarından AKP'ye akan oylarda, bu tür, dilencileştirip bağımlı hale getiren sadakaların, birkaç yıldır dağıtılıyor olmasının etkisi yadsınamaz.

Bunlardan başka AKP'nin Kürtler'den aldığı oylarda Erdoğan'ın 2005 Ağustos'unda Diyarbakır'da yaptığı “Kürt sorunu vardır ve demokrasiyle çözeceğiz” çıkışının payı da büyüktür. Bu çıkışın Kürtler'de yarattığı “Aslında AKP sorunu çözmek istiyor, ama ordu ve destekçileri bırakmıyor” yanılsamasının giderek “AKP güçlenirse sorunu çözer” mantığına dönüşerek sandığa yansıdığı görülüyor. Seçim döneminde MHP ve CHP'nin AKP'ye dönük "bölücü" suçlamaları da DTP'ye mesafeli, çoğu orta sınıf Kürtler'in, ırkçı şoven politikalara duyduğu tepkisiyle birleşerek AKP lehine sempatiye dönüştü. Baykal ve Bahçeli "Barzani AKP'yi destekliyor", "AKP, bölücü DTP ile ittifak yapacak" dedikçe, Türk şovenizminden destek toplarken, diğer cepheden de AKP'ye oy kazandırıyordu. Aynı şey Genelkurmay ve milliyetçi şoven partilerden gelen "sınır ötesi operasyon" baskısının, AKP cephesinden karşı çıkış gösterilmese bile, bu konuda Kürt kitlelerde iz bırakan şey Erdoğan'ın "İçerdeki 5 bin teröristi bitirdik mi dışardaki 500'le uğraşalım" lafı oldu. Seçim döneminde Kürtler ve Türkler için farklı anlamları kodlayan bu tür mesajların AKP tarafından her iki halk içinde ustalıkla kullanıldığı ve seçim (reklam) kampanyasının tek başarısının bu olduğu söylenebilir. AKP, seçim sonuçları üzerinde etkide bulunan bu tür konjonktürel faktörleri kendi lehine kullanmasını bildi ve oya dönüştürdü.

Sonuç olarak AKP'nin oy patlaması yapmasındaki, burada değinemediğimiz faktörlerin tümü birlikte değerlendirildiğinde sonuç aynı şeyi işaret ediyor: Karşılanamayan ulusal ve sınıfsal taleplerin yılana ve yalana sarılmasıdır. Kürt ulusunda Güney'le birlikte büyüyen ulusal özlemlerin aynı dozda büyüyen ulusal baskıyla yanıtlanmasının; hızlanan sınıfsal ayrışma ve çözülmenin, dibe vuran yoksullaşmanın yarattığı sonuçtur 22 Temmuz. Devrimci imkan ve potansiyellerin özüne uygun mecralarında değerlendirilmediğinde gidebileceği yerdir. Kürt emekçilerinin canları ve kanları ile varettikleri ulusal bilinç ve kazanımlarını adım adım gaspeden Kürt burjuvazisi ve orta sınıftan legal siyaset elitine karşı yıllardır içten içe yaşadıkları güven ve umut kırılmasının somut ifade kazanmasıdır. Kaderini Kürt emekçi sınıflarına bağlı gören Kürt devrimcilere de her sınıf kendi bayrağı altında toplanmalı ve savaşmalı çağrısıdır.

(*) Bunların Güney'le maddi iletişimin güçlü olduğu, Kürt federasyonundan daha fazla etkilenen sınır hattındaki iki il; gerilla etkinliğinin en yoğun olduğu alan olmasına dikkat.

(**) Daha seçim kampanyasının ilk günlerinde çalışmayı yürüten DTP'li genç aktivistler tabandan gelen tepkiler doğrultusunda sloganı “Halka sözümüz var!” şeklinde değiştirme önerileri getirirler. Doğal olarak bu öneri reddedilir. Doğal çünkü DTP halka değil, burjuvazinin Türkiyesi'ne ve rejimine söz veriyordu programlarında; slogan da bunu yansıtmalıydı.

(***) Türkiye burjuva siyaset sahnesinin rüzgarı Kürdistan'a gecikmeli uğrar hep. Bu yüzden 2002 seçimlerinde AKP'nin yaptığı çıkış onlar için sürpriz olmuştu. Bu defa onlar AKP'ye sürpriz yapıp batı illerini de geçerek, rüzgarı arkalarında bırakacak denli yüksek destek verdiler.