GÜNCEL
Kürt köylüsünün geleneksel giysisi şelşepikin kendine has kumaşı son yıllarda giderek dünyaca ünlü giyim mağazalarının reyonlarına da girmeye başladı. Şelşepikin anavatanı olan Hakkari ve Şırnak'tan geçen yüzyılda zorla göçertilen Asurilerin Avrupa'ya da taşıdığı şelşepik kumaşının sıcağa ve soğuğa göre değişen “esrarengiz” özelliğini ilk keşfedip işe el atanlar Hollandalılar olmuş. Kurdukları modern dokuma tezgahlarının başına oturttukları Asuri kumaş dokuma ustalarının ürettiği kumaş bugünlerde Avrupalı üst tabaka ve sosyeteye elbise oluyor.
Hakkari ve Şırnak'ın yüksek yaylalarında, derin vadilerinde yüzyıllardır küçük el tezgahlarında üretilen şelşepik, kaliteli olmasından başka yöredeki iklim koşullarına da son derece uyumlu bir kumaştır. Sert ve soğuk kışlara karşın kuru sıcakların yaşandığı karasal iklime sahip bölgenin bu özelliğine tam uyumlu bu kumaşın kalitesi kullanılan malzemesi kadar ona verilen büyük emekten geliyor.
Peki nasıl üretiliyor bu kumaş? Şelşepik çok eski tarihlerden beri Kürdistan'da el tezgahlarında dokunur. Uzun, zahmetli, titiz bir üretim devresinin sonunda ortaya çıkar şelşepik kumaşı.
İpi keçi tüyünden elde edilir. Saf tiftiktir. Keçi kılı önce güzelce yıkanıp, kurutulduktan sonra yumak haline getirilir. Bu işlem sanıldığı kadar kolay değildir. Dere kenarlarında yapılan yıkama ve kurutma işlemi Kürt kadınlarının epey bir zamanına malolur.
Yıkama-kurutma bittikten sonra yumak halindeki yün taraklardan geçirilerek homojen bir hale getirilir. Bu, gecelerin işidir. Tarama kapalı mekanlarda yapılır. Taranıp tel tel haline getirilen yün teşi denilen alet ile iplik haline getirilir.
Teşiyle iplik ören bir Asuri kadınıTeşi ilkel ama çok işlevli bir alettir. Topaçın saplı halini düşünün; teşi böyle bir şeydir. Teşi ile iplik ören kadın figürü Kürt folklorunda da geniş bir yer tutar. Geleneksel Kürt şarkılarında teşi imgesi üretimin eşdeğeri olarak sık sık anılır. Eskiden, yani henüz devlet tarafından Kürdistan'da hayvancılık zorunlu göçle öldürülmediği zamanlarda, hayvancılıkla geçinen köylü Kürt kadınlarının gün boyu elinden düşmeyen teşi de şelşepik üretimi gibi artık çok az rastlanan nostaljik bir hikayeye dönüşmüş. Şimdilerde geçmişe özlem duyan yaşlı kuşağın duvar süsü olarak evlerinde tuttuğu teşiden şelşepik dokumak üzere çıkan iplik, kollu dolaplara sarılarak bir süre bekletilir.
Sonra yere dikilen kazıkların üzerine serilir ve oldukça titiz bir çalışmayla toplanıp hazırlanan bitkilerin karışımından elde edilen sırıthık denilen bir çeşit özel yapışkan sürülür. Yapışkandan sonra iplik dokumaya hazırdır. Bundan sonrası dokuma ustasına kalmıştır.
Bu işi eskiden hem Kürtler hem de Asuriler'de erkekler yapardı. Şelşepik kumaşının dokuması herkesin yapabileceği türden bir iş değildir, maharet isteyen ince bir iştir şelşepik dokuması. Maharetli dokumacıların ellerden geçen kumaş sonunda terziye gider.
Eskiden genellikle bol bir şalvar ve önü açık yakalı gömlek şeklinde dikilen kıyafet (şelşepik) şimdi “Kürtlerin milli giysisi” statüsünü kazanmış. 20-30 yıl öncesine göre azalmakla birlikte hala yaygın olarak giyilmektedir şelşepik. Şelşepik giyildikten sonra üstüne bir de başına kırmızı cemedani bağlanınca iş iyice “politik”leşir... Bu artık Kürt insanının meydan okuması olarak algılanıyor... Herkesin bildiği bir “sır” olan “milli statüsü” yüzünden tabii.
Kürt insanının bir çeşit meydan okuması olan şelşepikin kumaşı, şimdilerde burjuvaların modası haline geldi. Avrupa'dan sonra Türkiye de keşfetti.
En önce her kılığa girebilme becerisini gösteren burjuva politikacılar... Mesela Başbakan Tayyip Erdoğan'ın üzerindeki takım elbisenin şelşepik kumaşından yapıldığını biliyor muydunuz?.. Ve çok sayıda AKP milletvekilinin de. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın gardırobunda ünlü Fransız markası Daniel Hechter ve Sarar'ın yanında şelşepik kumaşından 4 adet takım elbise de var.
Kürt olan her şeye düşmanlık yapan Erdoğan'ın şelşepik giymesinde de bir hikmet vardır herhalde!.. Biz bilmeyiz... Belki Amerika'da eğitim almış Kürt danışmanlarının ya da Siirtli eşinin tafsiyesidir... Ya da uluslararası rekabete dayanmak için daha daha ucuz işgücü arayışlarına çıkmış ve işsiz Kürt gençlerine rastlayan tekstil patronlarının bir raporunu falan okumuştur...
Kılıktır bu deyip geçmeyin. Her kılığa girebilen burjuva politikacıların bir bildiği vardır...
Çarşamba, 5 Eylül 2007 (19 yıl 2 ay önce)
Bir kumaş düşünün ki dondurucu soğukta sizi sıcak tutarken kavurucu yaz sıcaklarında serin tutsun. Bir nevi Ermeni taş ustalarının inşa ettiği Mardin ve çevresinde yaygın olan taş evler gibi. Böyle bir kumaş var: Şelşepik kumaşı... Geleneksel Kürt giysisi şelşepik, yükselen Kürt halk hareketiyle adeta “Kürtlerin milli giysisi” haline geldi. Ama orda da durmadı...
Hakkari'nin köyünden dünya sosyetesine...
Kürt köylüsünün geleneksel giysisi şelşepikin kendine has kumaşı son yıllarda giderek dünyaca ünlü giyim mağazalarının reyonlarına da girmeye başladı. Şelşepikin anavatanı olan Hakkari ve Şırnak'tan geçen yüzyılda zorla göçertilen Asurilerin Avrupa'ya da taşıdığı şelşepik kumaşının sıcağa ve soğuğa göre değişen “esrarengiz” özelliğini ilk keşfedip işe el atanlar Hollandalılar olmuş. Kurdukları modern dokuma tezgahlarının başına oturttukları Asuri kumaş dokuma ustalarının ürettiği kumaş bugünlerde Avrupalı üst tabaka ve sosyeteye elbise oluyor.
Hakkari ve Şırnak'ın yüksek yaylalarında, derin vadilerinde yüzyıllardır küçük el tezgahlarında üretilen şelşepik, kaliteli olmasından başka yöredeki iklim koşullarına da son derece uyumlu bir kumaştır. Sert ve soğuk kışlara karşın kuru sıcakların yaşandığı karasal iklime sahip bölgenin bu özelliğine tam uyumlu bu kumaşın kalitesi kullanılan malzemesi kadar ona verilen büyük emekten geliyor.
Titiz bir emek süreci
Peki nasıl üretiliyor bu kumaş? Şelşepik çok eski tarihlerden beri Kürdistan'da el tezgahlarında dokunur. Uzun, zahmetli, titiz bir üretim devresinin sonunda ortaya çıkar şelşepik kumaşı.
İpi keçi tüyünden elde edilir. Saf tiftiktir. Keçi kılı önce güzelce yıkanıp, kurutulduktan sonra yumak haline getirilir. Bu işlem sanıldığı kadar kolay değildir. Dere kenarlarında yapılan yıkama ve kurutma işlemi Kürt kadınlarının epey bir zamanına malolur.
Yıkama-kurutma bittikten sonra yumak halindeki yün taraklardan geçirilerek homojen bir hale getirilir. Bu, gecelerin işidir. Tarama kapalı mekanlarda yapılır. Taranıp tel tel haline getirilen yün teşi denilen alet ile iplik haline getirilir.
Teşi Kürt folklorunun da bir imgesi
Teşiyle iplik ören bir Asuri kadını
Sonra yere dikilen kazıkların üzerine serilir ve oldukça titiz bir çalışmayla toplanıp hazırlanan bitkilerin karışımından elde edilen sırıthık denilen bir çeşit özel yapışkan sürülür. Yapışkandan sonra iplik dokumaya hazırdır. Bundan sonrası dokuma ustasına kalmıştır.
Şelşepik politikleşti
Bu işi eskiden hem Kürtler hem de Asuriler'de erkekler yapardı. Şelşepik kumaşının dokuması herkesin yapabileceği türden bir iş değildir, maharet isteyen ince bir iştir şelşepik dokuması. Maharetli dokumacıların ellerden geçen kumaş sonunda terziye gider.Eskiden genellikle bol bir şalvar ve önü açık yakalı gömlek şeklinde dikilen kıyafet (şelşepik) şimdi “Kürtlerin milli giysisi” statüsünü kazanmış. 20-30 yıl öncesine göre azalmakla birlikte hala yaygın olarak giyilmektedir şelşepik. Şelşepik giyildikten sonra üstüne bir de başına kırmızı cemedani bağlanınca iş iyice “politik”leşir... Bu artık Kürt insanının meydan okuması olarak algılanıyor... Herkesin bildiği bir “sır” olan “milli statüsü” yüzünden tabii.
Erdoğan'ın gardırobunda
Kürt insanının bir çeşit meydan okuması olan şelşepikin kumaşı, şimdilerde burjuvaların modası haline geldi. Avrupa'dan sonra Türkiye de keşfetti.
En önce her kılığa girebilme becerisini gösteren burjuva politikacılar... Mesela Başbakan Tayyip Erdoğan'ın üzerindeki takım elbisenin şelşepik kumaşından yapıldığını biliyor muydunuz?.. Ve çok sayıda AKP milletvekilinin de. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın gardırobunda ünlü Fransız markası Daniel Hechter ve Sarar'ın yanında şelşepik kumaşından 4 adet takım elbise de var.
Kürt olan her şeye düşmanlık yapan Erdoğan'ın şelşepik giymesinde de bir hikmet vardır herhalde!.. Biz bilmeyiz... Belki Amerika'da eğitim almış Kürt danışmanlarının ya da Siirtli eşinin tafsiyesidir... Ya da uluslararası rekabete dayanmak için daha daha ucuz işgücü arayışlarına çıkmış ve işsiz Kürt gençlerine rastlayan tekstil patronlarının bir raporunu falan okumuştur...
Kılıktır bu deyip geçmeyin. Her kılığa girebilen burjuva politikacıların bir bildiği vardır...