GÜNCEL
Apartheid rejiminin ilk icraatı, beyazların nüfusun çoğunluğunu oluşturan siyahlar ve melezlerle evlenmesini yasaklamak oldu. 1950'de ülke, ırk ayrımı temelinde bölgelere ayrıldı; siyah ve melezlerin beyazlara ayrılan, ülkenin en zengin ve gelişmiş bölgelerine girmesi yasaklandı.
Kimliklere ırkın belirtilmesi ve siyahların kendi ülkelerinde bile ancak pasaport ve özel izin mührüyle dolaşabilmesi zorunlu tutuldu. 1953'te plajlar, otobüsler, lokontalar, okullar, üniversiteler, hastaneler, hatta radio kanalları ırk ayrımcılığı temelinde birbirinden ayrıldı ve siyahların "beyazlara ait" olan yerlere girmesi yasaklandı.
Apartheid rejiminin ırkçı-faşist yasalarından bazıları şöyleydi:
• Beyazların diğer ırklardan insanlarla evlenmesinin yasaklanması.
• Beyazlar ile siyah veya melezler arasında cinsel ilişkinin "ahlak yasası" kapsamında "ağır suç" kapsamına sokulması.
• Güney Afrika Komünist Partisi'nin ve Apartheid rejiminin "komünist" olarak tanımladığı tüm muhalif partilerin yasaklanması ve kapatılması.
• Apartheid rejiminin kalbini oluşturan, ırklara göre oturum bölgelerinin birbirinden ayrılması ve siyahların en yoksul ve geri bıraktırılmış bölgelerde oturmaya zorlanması.
• Siyahların beyazlarla aynı otobüsleri, otobüs durakları, plajları, lokantaları, okulları, sokakları, tuvaletleri, sinemaları vd. kullanmasının yasaklanması.
• İstihdamın, beyaz ve siyah işler diye ayrılması, siyahların "beyazlara ait" işlerde çalışmasının yasaklanması.
• Siyahların oturmaya zorlandığı Bantu bölgeleri dışında ve eğitimde, siyahların anadillerinin kullanılmasının yasaklanması.
• Siyahların ve yerli halkların oturmaya zorlandığı bölgelerdeki Valiliklerin "özerk hükümet" olarak tanımlanması ve böylece siyahların ve yerli halkların Güney Afrika vatandaşlığından çıkarılması, "sözde vatandaş" ilan edilmesi.
• Siyahların kendi işini kurmasının ve beyazları çalıştırmasının yasaklanması.
• Siyahlardan alınan vergilerin beyazlardan alınanın iki katı olması.
• Siyahların içki içmesinin yasaklanması.
• "Beyaz Güney Afrika" kültürünün arı tutulması ve siyah ve yerli kültürünün buna "bulaştırılması"nın ağır suç sayılması.
Irkçı faşist Apartheid rejimi ve terörüne karşı, militan özgürlük savaşımının da yükselmesi gecikmedi. Afrika Ulusal Kongresi'nin (ANC) pasif liderliği militan gençlik örgütü tarafından devrildi. ANC'nin Nelson Mandela, Walter Sisilu, Oliver Tambo gibi yeni genç önderleri, militan ulusal özgürlük programını Marksizm ile sentezlemeye çalışarak, kitle gösterileri, boykotlar ve grevlerle örülen bir eylem programı ortaya koydular.
1950 1 Mayısı'nda, siyahların kitlesel gösterileri, yeni ANC önderliğinin ilk büyük başarısı oldu. ANC'nin 1952'de Apartheid yasalarının kitlesel fakat barışçıl olarak çiğnenmesi kampanyası, Apartheid rejiminin 8 bin eylemciyi tutuklamasına karşın, önemli bir etki yarattı.
Irkçı-faşist rejimin buna cevabı, Yasadışı Örgütlere Karşı Yasa, Komünizmin Bastırılması Yasası, Kamu Güvenliği Yasası, Suçlar Yasası gibi bir dizi faşist yasa eşliğinde faşist terörü şiddetlendirmek oldu.
Bu direnişin hızını kesmemekle birlikte, Sovyetler Birliği'nde sosyalizmden geri dönüş ve revizyonizmin de başa geçmesinden de etkilenen ANC, 1950'lerin ikinci yarısında, tek devlet ve herkese oy hakkı, gelirin adil yeniden dağılımı maddeleriyle sınırlı bir program ve "sivil itaatsizlik" tarzı bir eylem çizgisini benimsedi. ANC liderliği içinde, sivil toplumcu eylem biçimlerini eleştiren, devrimci şiddeti savunan Nelson Mandela gibiler marjinalize edildi.
1959'da ANC'den, onun "beyaz komünistlerden çok etkilendiğini" iddia ederek ayrılan bir grup Pan Afrika Kongresi'ni (PAC) kurdu. Bu örgütün, 1960'da Shapeville kasabasında, bir kontrol karakolu önünde "pasaportumuz yok, gelin bizi tutuklayın" tarzında düzenlediği kitle gösterisine, ateş açan polis 69 siyahı katletti.
Katliamın ardından rejim ANC ve PAC'ı yasaklayıp kapattı. Fakat katliam, ANC ve PAC içinde Mandela gibi, silahlı mücadeleyi savunanların güç kazanmasına yol açtı. ANC ve PAC'ın militan kanatları gerilla eylemlerini başlattı.
Shapeville katliamı, zaten 1960'larda tüm Afrikayı kaplayan ezilen ulus ve ırkların kurtuluş savaşları ruhunu Güney Afrika'ya da taşıdı. Katliama karşı siyahlar büyük çaplı kitlesel işe gitmeme eylemleri ve kitle gösterileri düzenlediler. Apartheid rejimi olağanüstü hal ilan etti. Kapatılan ANC, PAC ve Güney Afrika Komünist Partisi liderlerinin tamamı ya tutuklandı ya da sürgünde yaşamak zorunda bırakıldı. ANC askeri kanatının liderlerinden Nelson Mandela'da 1964'te yakalanarak, "vatana ihanet" iddiasıyla yargılandı.
1966'da Güney Afrika Apartheid rejimi, ABD emperyalizminin bölge jandarması olarak, işgali altında tuttuğu Nabibya'da ve yanısıra Angola'daki ulusal kurtuluş hareketleri başta olmak üzere, İsrail'le de doğrudan işbirliği içinde, kıta çapında kontrgerillanın üssü haline geldi.
Güney Afrika, Nabibya'da, ulusal kurtuluşçu gerilla hareketi SWAPO'ya karşı sayısız katliam gerçekleştirdi. Angola'nın ise MLPA önderliğinde bağımsızlığını kazanmasının ardınan, ABD ve İsrail ile birlikte kontrgerilla çetesi UNİTA'yı organize etti.
Yine bağımsızlığını kazanan Mozambik'te kontrgerilla çetesi RENAMO'yu destekledi.
Fakat Nabibya, Angola ve Mozambik'te (Sosyal emperyalist Sovyetler Birliği ve Küba'nın desteğinin fakat ANC üzerinde olduğu gibi kösteğinin de olduğu) gerilla hareketlerinin güç kazanması, Angola'nın Güney Afrika'nın denetiminden çıkması, Apartheid rejiminin zayıflamasında etken oldular.
Bir yanda Sovyetler Birliği, Küba, yeni Angola devleti, SWAPO; diğer yanda ABD emperyalizmi, İsrail, Apartheid rejimi, UNİTA bloklaşması ve sıcak ve soğuk savaşları, Apartheid rejimini yıprattı ve direniş hareketlerinin zeminini güçlendirdi, fakat direniş hareketlerinin revizyonizme yaslanması ve onun tarafından geriye çekilmesi gibi ağır bir sonuç da yarattı.
Gerileyen direniş hareketi, 1970'li yıllarda bu kez önce siyah işçilerin militan sendikal hareketi ve grevleri, daha sonra da öğrenci hareketi temelinde yeniden canlandı. Güney Afrika Öğrenci Örgütü ve onun kurucularından Steve Biko önderliğinde, Siyah Bilinci Hareketi doğdu.
Biko, "siyahlar özgürlüğü önce kafalarında kazanmalılar" diyor, "Siyah Onuru"nu sloganlaştırıyor, ve apartheida karşı, şiddet içermeyen bir eylem çizgisini savunuyordu.
Apartheid rejiminin 1974'te siyahların okuduğu okullarda da beyazların kullandığı dili zorunlu tutması üzerine, Soweto'dan başlayarak tüm siyah okullarında bir isyan dalgası patlak verdi. Siyah öğrencilerin kurşunların üzerine taşla gittiği bu çatışmalarda, 2'si çocuk 26 siyah genç katledildi.
Siyah Bilinci Hareketinin ve öğrenci hareketinin lideri Biko, 1977'te polis tarafından gözaltına alınıp vahşice dövüldü, linç edildi. 3 gün komada kaldıktan sonra, ırkçı beyaz doktorlar tarafından da tedavi edilmediği için öldü. Biko, Joan Baez'in ona adanan Biko adlı şarkısı ile, dünya çapında ırkçılığa karşı özgürlük mücadelesinin sembollerinden biri haline geldi.
Yalnızca Güney Afrika öğrenci hareketi içinde değil, Afrika kıtası çapında, hatta Avrupa ve Amerika'da beyazlar arasında çok sayıda sempatizanı olan Siyah Bilinci Hareketi'nin önderi Biko'nun vahşice katledilmesi, Güney Afrika Apartheid rejiminin dünya halklarının büyüyen nefreti ve tepkisini kazanmasına neden oldu.
Katliam, Avrupa'dan Amerika'ya büyük kitle gösterileri ile kınandı. Tepki öylesine büyük oldu ki, Avrupa ve Amerika'da siyahların yeniden ayaklanmasından korkan, ve zaten Vietnam şamarını yemiş ve 68'in devrimci isyan dalgalarının etkilerini yeni yeni atlatmaya çalışan Emperyalist devletler ve BM, Güney Afrika devletine silah ambargosu koymak ve bir dizi göstermelik yaptırım uygulamak durumunda kaldılar.
Biko'nun ölümünün ardından, Siyah Bilinci Hareketi, yeni bir yükseliş dalgası içindeki siyah işçi hareketi ile bütünleşmeye başladı. Siyah işçilerin her türlü grev, direniş ve örgütlenmesi yasadışı sayılmasına ve vahşice bastırılmaya çalışılmasına karşın, Apartheid'a cepheden meydan okuyan, siyah işçilerin sendikal ve siyasal hak talepleri için grev dalgaları birbirini izlemeye başladı.
1985'te bu kez siyah işçi sınıfı hareketine karşı olağanüstü hal ilan edildi, tabandan kurulan sendikalar yasaklandı, liderleri tutuklandı. Hemen ardından sürgündeki ANC liderlerinin de etkisiyle COSATU kuruldu ve siyah işçilerin çalışma koşullarının ve ücretlerinin iyileştirilmesi talebi ve Apertheid'a karşı 100 binlerin katıldığı etkili bir genel grev örgütledi.
Apartheid rejimi, bir olağanüstü hal daha ilan etti, çok sayıda işçi önderi ve sendikacı tutuklandı, fakat bu COSATU'nun üye sayısının 500 bin kişiye çıkmasını engelleyemediği gibi, ırkçı-faşist rejimin dişleri dökülmeye başladığını gösterdi.
İşçi sınıfı hareketinin kazanımları ve artan etkisi temelinde örgütlenen Kitlelerin Demokratik Hareketi ise 1989'da kuruldu ve plajlarda, hastanelerde, okullarda ırk ayrımcılığına karşı ve olağanüstü hal yasasına karşı büyük kitle gösterileri ve kampanyalar örgütledi.
Apartheid'a karşı mücadelede beyazların da önemli bir rolü oldu. Örneğin Güney Afrika Komünist Partisi lideri Joe Slove, partideki revizyonist etkilere karşı koymuş, ve Mandela'nın tutuklanmasından sonra, ANC'nin gerilla mücadelesi veren silahlı kanadına katılmış ve liderlerinden biri olmuştu.
Yine beyazlardan oluşan Afrika Direniş Hareketi, Apertheid'a karşı silahlı mücadele yürüttü ve gerilla eylemleri düzenledi. 1980'lerde ise, beyazların siyahlarla birlikte oluşturduğu Birleşik Demokratik Cephe, Sınırlandırmalara Son gibi hareketler de, Apartheid'a karşı birleşik mücadelenin geliştirilmesinde ve rejimin beyazlar içindeki "meşruluğu"nu da kaybetmesinde belli bir rol oynadılar.
Alan Paton ("Ağla Sevgili Yurdum"), Andre Brink, Breytan Breytanbach gibi beyaz romancı ve sanatçılar da, Apartheid rejiminin uluslararası planda teşhir olması ve ona karşı verilen mücadeleyle uluslar arası dayanışmanın geliştirilmesinde belli bir rol oynadılar.
1985-95 dönemi, Güney Afrika'da ırkçı-faşist Apartheid yanlıları ile içlerinde artan sayıda beyazın da olduğu Apertheid karşıtları arasında, yer yer iç savaşa yaklaşan şiddetli çatışmalar dönemi oldu.
ANC ve PAC, Apertheid subay ve polislerine, politikacılarına, siyah işbirlikçilere karşı çok sayıda öldürme, devlet kurumlarına ve beyazların gittiği lokanta vb.lere karşı çok sayıda molotoflama, bombalama eylemi gerçekleştirdi. (Beyaz emekçiler içinde de demokrasi ve özgürlük mücadelesi gelişirken, ANC'nin bu dönemde beyazlara karşı ayrım gözetmeyen gelişigüzel eylemleri, Apertheid karşıtı beyaz emekçilerle siyahların birleşik mücadelesini zora sokan bir etken oldu.)
Çok sayısa siyah kasabası, merkezi Apartheid devletine vergi ödemeyi ve bağlantıyı reddederek "kurtarılmış bölge" ilan edildi. İsyan eden ve Apartheid devletini tanımadığını ilan eden çok sayıda siyah bölgesine gönderilen ordu ve polisle çok sayıda şiddetli çatışmalar yaşandı. Binlerce kişi tutuklandı, işkence gördü, Apertheid rejimince katledildi.
Rejim karşıtları, buna çok sayıda siyah kasabasında merkezi devleti çökerterek, Apertheid hizmetkarlarını ve işbirlikçilerini halk mahkemelerinde yargılayıp bir çoğunu idam ederek yanıt verdiler. Siyah kasabalarının siyah yöneticileri ve polisleri sokağa bile çıkamaz hale geldiler.
Siyah işçilerine kötü davranan ya da Apartheid'ı destekleyen beyaz patronlara karşı tüketici boykotları ve saldırılar düzenlendi. Bu dönemde çoğunluğu Apertheid karşıtı siyahlarla işbirlikçi siyahlar arasındaki çatışmalarda olmak üzere ayda ortalama 100 kişi ölüyordu.
1990-93 döneminde, çatışma ve karşılıklı saldırılarda ölenlerin sayısı ayda 259 kişiye çıktı. Siyahların sınırsız öfkesine hedef olan beyazların bir bölümü ülkeden kaçmaya başladı. Kontrolü kaybetmeye başlayan ırkçı-faşist rejim, Apertheid yasalarını biraz gevşeterek, isyan dalgasını yatıştırmaya çalıştı.
Fakat bu, isyana katılımı büyüttüğüyle kaldı. Rejim, kamusal alanda ırk ayrımcılığı uygulamalarını göstermelik olarak kaldırdı ve melezlere (fakat siyahlara değil!) parlamentoda temsil hakkı tanıdı. Göstermelik yeni bir Anayasa çıkarıldı, fakat tüm bu içi boş reform kırıntılarını, siyah özgürlük savaşçıları kendilerine ve mücadelelerine bir hakeret ve bahşiş olarak niteleyip, mücadeleyi daha da yükselttiler.
1990'da Apartheid karşıtı isyanı bastıramayan devlet, uzlaşma manevralarına başladı. Olağanüstü hal kaldırıldı, ANC ve PAC üzerindeki yasak kaldırıldı ve "pazarlık görüşmeleri" başladı, Mandela dahil politik tutsaklar için genel af çıkartıldı. Apartheid yasa ve uygulamaları kademe kademe kaldırılıcaktı, tabii ANC'nin silah bırakması ve sisteme tam yedeklenmesi şartıyla.
Ufku baştan beri burjuva liberal demokrasisi ile sınırlı ANC, bunu kabul etti. Liberal uzlaşmaya ve siyahların oy hakkına sahip olduğu genel seçim kararına karşın, bu süreç de kolay olmadı. Apertheid yanlısı kontro çeteleri siyahlara dönük sayısız provokasyon ve katliamla süreci sekteye uğratmaya çalıştılar.
Güney Afrika Komünist Partisi genel sekreteri Chris Hani'nin, ırkçı-faşist bir tetikçi tarafından öldürülmesi bu süreçteki provokatif saldırılardan yalnızca biriydi. Bu arada, PAC'ın da, sivil beyazlara yönelik bir dizi kör bombalama ve öldürme eylemi yaşandı. Seçimlerden iki gün önce bir arabaya konan bombayla 9 sivil öldü. Bir gün öncesinde bir diğer bombayla 13 kişi yaralandı.
Nihayet 26 Nisan 1994'te eski rejimin bayrağı indirilip yeni liberal rejimin bayrağı çekildi, seçimlerde ANC yüzde 62.7 çoğunlukla kazandı, fakat tabii ki yeni Anayasayı yapmak için gerekli 3'te iki çoğunluğu sağlamasına izin verilmedi.
Apartheid rejiminin biçimsel olarak kalkmasına, Mandela'nın başkan seçilmesine karşın, neoliberalizmin yeni rejimi, liberal reformist ANC içinden yeni bir siyah burjuvazinin palazlanması ve egemen sınıfla kucaklaşması dışında, siyahların ezici çoğunluğunun çalışma ve yaşam koşullarında önemli bir değişiklik yaratmadı.
Irkçı-faşist Aperheid rejiminin muazzam bedellerle tarihin çöplüğüne atılmış olması kuşkusuz önemli bir kazanım olmakla birlikte, bugün beyazlarla aynı okullara, lokontalara, otellere vb. gidebilen yalnızca bir kısım burjuvalaşmış siyahtan ibaret! Siyah emekçilerin büyük çoğunluğu işsiz ya da yine beyazlara göre çok düşük ücretlerle karın tokluğuna talim ediyorlar.
Seçimle, Mandela'nın başkan olmasıyla, liberal Anayasa ile her şeyin düzeliceğine inanmış milyonlarca siyah emekçi büyük bir hayal kırıklığı yaşıyorlar ve yeniden öfke birikiyorlar. Sınıfa karşı sınıf ve militan sosyalizm ekseninde, siyah, melez, beyaz işçi ve emekçilerin ileriye atılması ise Güney Afrika'nın geleceğini belirleyecek.
Pazar, 4 Kasım 2007 (19 yıl 1 hafta önce)
Güney Afrika'da ırkçı-faşist Apartheid rejiminin kökleri, İngiltere emperyalizminin işgal ve sömürgeciliğine kadar uzanır. Emperyalist işgalciler, Güney Afrika'dan çekilirken, tüm yönetim ve zenginliğin sömürgecilik döneminde buraya yerleşen beyaz azınlığın (nüfusun yüzde 15'i) denetiminde kalmasını güvenceye alacak ırkçı düzenlemeleri yapmıştı.
Ancak Güney Afrika'da ırkçı-faşist Apartheid rejiminin bir üst düzeyde sistemleştirilmesi ve derinleştirilmesi süreci, 2. Dünya Savaşı'nın bitmesinden sonra, 1948 yılında ırkçı-faşist Milliyetçi Parti'nin başa geçmesiyle başladı.
Sosyalist Sovyetler Birliği'nin Nazizmi ezmesi, sosyalizmin tüm ezilen dünya halkları üzerindeki çekim gücünü artırmış, ulusal ve sosyal kurtuluş mücadelelerinin esinini büyütmüştü. Emperyalist kapitalist sistemin yeni hegemonu ABD emperyalizmi ise, eski İngiliz-Avrupa sömürgesi ülkelerde antikomünist rejimlerleri besleyerek, egemenliğini pekiştirme derdindeydi.
ABD emperyalizmi nezdinde, Güney Afrika hem başta elmas olmak üzere dünyanın en zengin değerli maden yatakları, hem Afrika'nın en gelişmiş kapitalist ülkesi olması, hem de Afrika kıtasının emperyalist yeniden paylaşımı ve kaynamaya başlayan ulusal-sosyal kurtuluş hareketlerinin bastırılmasında bir bölge jandarması olarak, kritik bir önem arzediyordu.
Bu yüzden Güney Afrika'da Apartheid rejiminin 1948 yılında ırkçı-faşist Milliyetçi Parti'nin başa geçmesiyle resmen kurulması veya pekiştirilmesi, ABD emperyalizminin antikomünizm ve Soğuk Savaş politikalarından ayrı düşünülemez.
Siyahlara yaşamak yasak
Apartheid rejiminin ilk icraatı, beyazların nüfusun çoğunluğunu oluşturan siyahlar ve melezlerle evlenmesini yasaklamak oldu. 1950'de ülke, ırk ayrımı temelinde bölgelere ayrıldı; siyah ve melezlerin beyazlara ayrılan, ülkenin en zengin ve gelişmiş bölgelerine girmesi yasaklandı.
Kimliklere ırkın belirtilmesi ve siyahların kendi ülkelerinde bile ancak pasaport ve özel izin mührüyle dolaşabilmesi zorunlu tutuldu. 1953'te plajlar, otobüsler, lokontalar, okullar, üniversiteler, hastaneler, hatta radio kanalları ırk ayrımcılığı temelinde birbirinden ayrıldı ve siyahların "beyazlara ait" olan yerlere girmesi yasaklandı.
Apartheid rejiminin ırkçı-faşist yasalarından bazıları şöyleydi: • Beyazların diğer ırklardan insanlarla evlenmesinin yasaklanması.
• Beyazlar ile siyah veya melezler arasında cinsel ilişkinin "ahlak yasası" kapsamında "ağır suç" kapsamına sokulması.
• Güney Afrika Komünist Partisi'nin ve Apartheid rejiminin "komünist" olarak tanımladığı tüm muhalif partilerin yasaklanması ve kapatılması.
• Apartheid rejiminin kalbini oluşturan, ırklara göre oturum bölgelerinin birbirinden ayrılması ve siyahların en yoksul ve geri bıraktırılmış bölgelerde oturmaya zorlanması.
• Siyahların beyazlarla aynı otobüsleri, otobüs durakları, plajları, lokantaları, okulları, sokakları, tuvaletleri, sinemaları vd. kullanmasının yasaklanması.
• İstihdamın, beyaz ve siyah işler diye ayrılması, siyahların "beyazlara ait" işlerde çalışmasının yasaklanması.
• Siyahların oturmaya zorlandığı Bantu bölgeleri dışında ve eğitimde, siyahların anadillerinin kullanılmasının yasaklanması.
• Siyahların ve yerli halkların oturmaya zorlandığı bölgelerdeki Valiliklerin "özerk hükümet" olarak tanımlanması ve böylece siyahların ve yerli halkların Güney Afrika vatandaşlığından çıkarılması, "sözde vatandaş" ilan edilmesi.
• Siyahların kendi işini kurmasının ve beyazları çalıştırmasının yasaklanması.
• Siyahlardan alınan vergilerin beyazlardan alınanın iki katı olması.
• Siyahların içki içmesinin yasaklanması.
• "Beyaz Güney Afrika" kültürünün arı tutulması ve siyah ve yerli kültürünün buna "bulaştırılması"nın ağır suç sayılması.
Özgürlük savaşımı grevlerle doğdu
Irkçı faşist Apartheid rejimi ve terörüne karşı, militan özgürlük savaşımının da yükselmesi gecikmedi. Afrika Ulusal Kongresi'nin (ANC) pasif liderliği militan gençlik örgütü tarafından devrildi. ANC'nin Nelson Mandela, Walter Sisilu, Oliver Tambo gibi yeni genç önderleri, militan ulusal özgürlük programını Marksizm ile sentezlemeye çalışarak, kitle gösterileri, boykotlar ve grevlerle örülen bir eylem programı ortaya koydular.
1950 1 Mayısı'nda, siyahların kitlesel gösterileri, yeni ANC önderliğinin ilk büyük başarısı oldu. ANC'nin 1952'de Apartheid yasalarının kitlesel fakat barışçıl olarak çiğnenmesi kampanyası, Apartheid rejiminin 8 bin eylemciyi tutuklamasına karşın, önemli bir etki yarattı.
Irkçı-faşist rejimin buna cevabı, Yasadışı Örgütlere Karşı Yasa, Komünizmin Bastırılması Yasası, Kamu Güvenliği Yasası, Suçlar Yasası gibi bir dizi faşist yasa eşliğinde faşist terörü şiddetlendirmek oldu.
Bu direnişin hızını kesmemekle birlikte, Sovyetler Birliği'nde sosyalizmden geri dönüş ve revizyonizmin de başa geçmesinden de etkilenen ANC, 1950'lerin ikinci yarısında, tek devlet ve herkese oy hakkı, gelirin adil yeniden dağılımı maddeleriyle sınırlı bir program ve "sivil itaatsizlik" tarzı bir eylem çizgisini benimsedi. ANC liderliği içinde, sivil toplumcu eylem biçimlerini eleştiren, devrimci şiddeti savunan Nelson Mandela gibiler marjinalize edildi.
Katliam gerilla mücadelesini tetikledi
1959'da ANC'den, onun "beyaz komünistlerden çok etkilendiğini" iddia ederek ayrılan bir grup Pan Afrika Kongresi'ni (PAC) kurdu. Bu örgütün, 1960'da Shapeville kasabasında, bir kontrol karakolu önünde "pasaportumuz yok, gelin bizi tutuklayın" tarzında düzenlediği kitle gösterisine, ateş açan polis 69 siyahı katletti.
Katliamın ardından rejim ANC ve PAC'ı yasaklayıp kapattı. Fakat katliam, ANC ve PAC içinde Mandela gibi, silahlı mücadeleyi savunanların güç kazanmasına yol açtı. ANC ve PAC'ın militan kanatları gerilla eylemlerini başlattı.
Shapeville katliamı, zaten 1960'larda tüm Afrikayı kaplayan ezilen ulus ve ırkların kurtuluş savaşları ruhunu Güney Afrika'ya da taşıdı. Katliama karşı siyahlar büyük çaplı kitlesel işe gitmeme eylemleri ve kitle gösterileri düzenlediler. Apartheid rejimi olağanüstü hal ilan etti. Kapatılan ANC, PAC ve Güney Afrika Komünist Partisi liderlerinin tamamı ya tutuklandı ya da sürgünde yaşamak zorunda bırakıldı. ANC askeri kanatının liderlerinden Nelson Mandela'da 1964'te yakalanarak, "vatana ihanet" iddiasıyla yargılandı.
Güney Afrika kontra üssü oldu
1966'da Güney Afrika Apartheid rejimi, ABD emperyalizminin bölge jandarması olarak, işgali altında tuttuğu Nabibya'da ve yanısıra Angola'daki ulusal kurtuluş hareketleri başta olmak üzere, İsrail'le de doğrudan işbirliği içinde, kıta çapında kontrgerillanın üssü haline geldi.
Güney Afrika, Nabibya'da, ulusal kurtuluşçu gerilla hareketi SWAPO'ya karşı sayısız katliam gerçekleştirdi. Angola'nın ise MLPA önderliğinde bağımsızlığını kazanmasının ardınan, ABD ve İsrail ile birlikte kontrgerilla çetesi UNİTA'yı organize etti.
Yine bağımsızlığını kazanan Mozambik'te kontrgerilla çetesi RENAMO'yu destekledi.
Fakat Nabibya, Angola ve Mozambik'te (Sosyal emperyalist Sovyetler Birliği ve Küba'nın desteğinin fakat ANC üzerinde olduğu gibi kösteğinin de olduğu) gerilla hareketlerinin güç kazanması, Angola'nın Güney Afrika'nın denetiminden çıkması, Apartheid rejiminin zayıflamasında etken oldular.
Bir yanda Sovyetler Birliği, Küba, yeni Angola devleti, SWAPO; diğer yanda ABD emperyalizmi, İsrail, Apartheid rejimi, UNİTA bloklaşması ve sıcak ve soğuk savaşları, Apartheid rejimini yıprattı ve direniş hareketlerinin zeminini güçlendirdi, fakat direniş hareketlerinin revizyonizme yaslanması ve onun tarafından geriye çekilmesi gibi ağır bir sonuç da yarattı.
70'lerde yeniden
Gerileyen direniş hareketi, 1970'li yıllarda bu kez önce siyah işçilerin militan sendikal hareketi ve grevleri, daha sonra da öğrenci hareketi temelinde yeniden canlandı. Güney Afrika Öğrenci Örgütü ve onun kurucularından Steve Biko önderliğinde, Siyah Bilinci Hareketi doğdu.
Biko, "siyahlar özgürlüğü önce kafalarında kazanmalılar" diyor, "Siyah Onuru"nu sloganlaştırıyor, ve apartheida karşı, şiddet içermeyen bir eylem çizgisini savunuyordu.
Apartheid rejiminin 1974'te siyahların okuduğu okullarda da beyazların kullandığı dili zorunlu tutması üzerine, Soweto'dan başlayarak tüm siyah okullarında bir isyan dalgası patlak verdi. Siyah öğrencilerin kurşunların üzerine taşla gittiği bu çatışmalarda, 2'si çocuk 26 siyah genç katledildi.
Siyah Bilinci Hareketinin ve öğrenci hareketinin lideri Biko, 1977'te polis tarafından gözaltına alınıp vahşice dövüldü, linç edildi. 3 gün komada kaldıktan sonra, ırkçı beyaz doktorlar tarafından da tedavi edilmediği için öldü. Biko, Joan Baez'in ona adanan Biko adlı şarkısı ile, dünya çapında ırkçılığa karşı özgürlük mücadelesinin sembollerinden biri haline geldi.
Biko'nun katli dünya çapında tepki topladı
Yalnızca Güney Afrika öğrenci hareketi içinde değil, Afrika kıtası çapında, hatta Avrupa ve Amerika'da beyazlar arasında çok sayıda sempatizanı olan Siyah Bilinci Hareketi'nin önderi Biko'nun vahşice katledilmesi, Güney Afrika Apartheid rejiminin dünya halklarının büyüyen nefreti ve tepkisini kazanmasına neden oldu.
Katliam, Avrupa'dan Amerika'ya büyük kitle gösterileri ile kınandı. Tepki öylesine büyük oldu ki, Avrupa ve Amerika'da siyahların yeniden ayaklanmasından korkan, ve zaten Vietnam şamarını yemiş ve 68'in devrimci isyan dalgalarının etkilerini yeni yeni atlatmaya çalışan Emperyalist devletler ve BM, Güney Afrika devletine silah ambargosu koymak ve bir dizi göstermelik yaptırım uygulamak durumunda kaldılar.
İşçiler ön saflarda
Biko'nun ölümünün ardından, Siyah Bilinci Hareketi, yeni bir yükseliş dalgası içindeki siyah işçi hareketi ile bütünleşmeye başladı. Siyah işçilerin her türlü grev, direniş ve örgütlenmesi yasadışı sayılmasına ve vahşice bastırılmaya çalışılmasına karşın, Apartheid'a cepheden meydan okuyan, siyah işçilerin sendikal ve siyasal hak talepleri için grev dalgaları birbirini izlemeye başladı.
1985'te bu kez siyah işçi sınıfı hareketine karşı olağanüstü hal ilan edildi, tabandan kurulan sendikalar yasaklandı, liderleri tutuklandı. Hemen ardından sürgündeki ANC liderlerinin de etkisiyle COSATU kuruldu ve siyah işçilerin çalışma koşullarının ve ücretlerinin iyileştirilmesi talebi ve Apertheid'a karşı 100 binlerin katıldığı etkili bir genel grev örgütledi.
Apartheid rejimi, bir olağanüstü hal daha ilan etti, çok sayıda işçi önderi ve sendikacı tutuklandı, fakat bu COSATU'nun üye sayısının 500 bin kişiye çıkmasını engelleyemediği gibi, ırkçı-faşist rejimin dişleri dökülmeye başladığını gösterdi.
İşçi sınıfı hareketinin kazanımları ve artan etkisi temelinde örgütlenen Kitlelerin Demokratik Hareketi ise 1989'da kuruldu ve plajlarda, hastanelerde, okullarda ırk ayrımcılığına karşı ve olağanüstü hal yasasına karşı büyük kitle gösterileri ve kampanyalar örgütledi.
Komünistler apartheide karşı savaştı
Apartheid'a karşı mücadelede beyazların da önemli bir rolü oldu. Örneğin Güney Afrika Komünist Partisi lideri Joe Slove, partideki revizyonist etkilere karşı koymuş, ve Mandela'nın tutuklanmasından sonra, ANC'nin gerilla mücadelesi veren silahlı kanadına katılmış ve liderlerinden biri olmuştu.
Yine beyazlardan oluşan Afrika Direniş Hareketi, Apertheid'a karşı silahlı mücadele yürüttü ve gerilla eylemleri düzenledi. 1980'lerde ise, beyazların siyahlarla birlikte oluşturduğu Birleşik Demokratik Cephe, Sınırlandırmalara Son gibi hareketler de, Apartheid'a karşı birleşik mücadelenin geliştirilmesinde ve rejimin beyazlar içindeki "meşruluğu"nu da kaybetmesinde belli bir rol oynadılar.
Alan Paton ("Ağla Sevgili Yurdum"), Andre Brink, Breytan Breytanbach gibi beyaz romancı ve sanatçılar da, Apartheid rejiminin uluslararası planda teşhir olması ve ona karşı verilen mücadeleyle uluslar arası dayanışmanın geliştirilmesinde belli bir rol oynadılar.
Direniş iç savaş düzeyine tırmandı
1985-95 dönemi, Güney Afrika'da ırkçı-faşist Apartheid yanlıları ile içlerinde artan sayıda beyazın da olduğu Apertheid karşıtları arasında, yer yer iç savaşa yaklaşan şiddetli çatışmalar dönemi oldu.
ANC ve PAC, Apertheid subay ve polislerine, politikacılarına, siyah işbirlikçilere karşı çok sayıda öldürme, devlet kurumlarına ve beyazların gittiği lokanta vb.lere karşı çok sayıda molotoflama, bombalama eylemi gerçekleştirdi. (Beyaz emekçiler içinde de demokrasi ve özgürlük mücadelesi gelişirken, ANC'nin bu dönemde beyazlara karşı ayrım gözetmeyen gelişigüzel eylemleri, Apertheid karşıtı beyaz emekçilerle siyahların birleşik mücadelesini zora sokan bir etken oldu.)
Çok sayısa siyah kasabası, merkezi Apartheid devletine vergi ödemeyi ve bağlantıyı reddederek "kurtarılmış bölge" ilan edildi. İsyan eden ve Apartheid devletini tanımadığını ilan eden çok sayıda siyah bölgesine gönderilen ordu ve polisle çok sayıda şiddetli çatışmalar yaşandı. Binlerce kişi tutuklandı, işkence gördü, Apertheid rejimince katledildi.
Rejim karşıtları, buna çok sayıda siyah kasabasında merkezi devleti çökerterek, Apertheid hizmetkarlarını ve işbirlikçilerini halk mahkemelerinde yargılayıp bir çoğunu idam ederek yanıt verdiler. Siyah kasabalarının siyah yöneticileri ve polisleri sokağa bile çıkamaz hale geldiler.
Siyah işçilerine kötü davranan ya da Apartheid'ı destekleyen beyaz patronlara karşı tüketici boykotları ve saldırılar düzenlendi. Bu dönemde çoğunluğu Apertheid karşıtı siyahlarla işbirlikçi siyahlar arasındaki çatışmalarda olmak üzere ayda ortalama 100 kişi ölüyordu.
Reformlar mücadeleyi geriletemedi
1990-93 döneminde, çatışma ve karşılıklı saldırılarda ölenlerin sayısı ayda 259 kişiye çıktı. Siyahların sınırsız öfkesine hedef olan beyazların bir bölümü ülkeden kaçmaya başladı. Kontrolü kaybetmeye başlayan ırkçı-faşist rejim, Apertheid yasalarını biraz gevşeterek, isyan dalgasını yatıştırmaya çalıştı.
Fakat bu, isyana katılımı büyüttüğüyle kaldı. Rejim, kamusal alanda ırk ayrımcılığı uygulamalarını göstermelik olarak kaldırdı ve melezlere (fakat siyahlara değil!) parlamentoda temsil hakkı tanıdı. Göstermelik yeni bir Anayasa çıkarıldı, fakat tüm bu içi boş reform kırıntılarını, siyah özgürlük savaşçıları kendilerine ve mücadelelerine bir hakeret ve bahşiş olarak niteleyip, mücadeleyi daha da yükselttiler.
Reformlardan uzlaşmaya
1990'da Apartheid karşıtı isyanı bastıramayan devlet, uzlaşma manevralarına başladı. Olağanüstü hal kaldırıldı, ANC ve PAC üzerindeki yasak kaldırıldı ve "pazarlık görüşmeleri" başladı, Mandela dahil politik tutsaklar için genel af çıkartıldı. Apartheid yasa ve uygulamaları kademe kademe kaldırılıcaktı, tabii ANC'nin silah bırakması ve sisteme tam yedeklenmesi şartıyla.
Ufku baştan beri burjuva liberal demokrasisi ile sınırlı ANC, bunu kabul etti. Liberal uzlaşmaya ve siyahların oy hakkına sahip olduğu genel seçim kararına karşın, bu süreç de kolay olmadı. Apertheid yanlısı kontro çeteleri siyahlara dönük sayısız provokasyon ve katliamla süreci sekteye uğratmaya çalıştılar.
Güney Afrika Komünist Partisi genel sekreteri Chris Hani'nin, ırkçı-faşist bir tetikçi tarafından öldürülmesi bu süreçteki provokatif saldırılardan yalnızca biriydi. Bu arada, PAC'ın da, sivil beyazlara yönelik bir dizi kör bombalama ve öldürme eylemi yaşandı. Seçimlerden iki gün önce bir arabaya konan bombayla 9 sivil öldü. Bir gün öncesinde bir diğer bombayla 13 kişi yaralandı.
Nihayet 26 Nisan 1994'te eski rejimin bayrağı indirilip yeni liberal rejimin bayrağı çekildi, seçimlerde ANC yüzde 62.7 çoğunlukla kazandı, fakat tabii ki yeni Anayasayı yapmak için gerekli 3'te iki çoğunluğu sağlamasına izin verilmedi.
Siyah işçiler için ne değişti
Apartheid rejiminin biçimsel olarak kalkmasına, Mandela'nın başkan seçilmesine karşın, neoliberalizmin yeni rejimi, liberal reformist ANC içinden yeni bir siyah burjuvazinin palazlanması ve egemen sınıfla kucaklaşması dışında, siyahların ezici çoğunluğunun çalışma ve yaşam koşullarında önemli bir değişiklik yaratmadı.
Irkçı-faşist Aperheid rejiminin muazzam bedellerle tarihin çöplüğüne atılmış olması kuşkusuz önemli bir kazanım olmakla birlikte, bugün beyazlarla aynı okullara, lokontalara, otellere vb. gidebilen yalnızca bir kısım burjuvalaşmış siyahtan ibaret! Siyah emekçilerin büyük çoğunluğu işsiz ya da yine beyazlara göre çok düşük ücretlerle karın tokluğuna talim ediyorlar.
Seçimle, Mandela'nın başkan olmasıyla, liberal Anayasa ile her şeyin düzeliceğine inanmış milyonlarca siyah emekçi büyük bir hayal kırıklığı yaşıyorlar ve yeniden öfke birikiyorlar. Sınıfa karşı sınıf ve militan sosyalizm ekseninde, siyah, melez, beyaz işçi ve emekçilerin ileriye atılması ise Güney Afrika'nın geleceğini belirleyecek.