Cuma, 9 Kasım 2007 (19 yıl 2 gün önce)
Baykal çark(mı) etti?! Bugüne kadar Kürt politikasında miliyetçi asalım - keselim - kıralım tekerlemesinden başka bir şey demeyen Baykal, Başbakan Erdoğan'ın Bush'la yaptığı görüşmeden sonra “tuhaf” bir şekilde “yeni” şeyler söylemeye başladı.
Önce, dört gün öncesine ait bir anektod verelim...
Washington'daki 5 Kasım zirvesinin yapıldığı akşam, TV kanallarına bağlanan Baykal'ın yardımcıları, CHP'nin bilinen milliyetçi "şahin"liğiyle kimseyi şaşırtmayan açıklamalar yapmışlardı: Türkiye istediğini alamadı; görüşme başarılı olamamıştır; hemen operasyon yapmalıyız... vb vb. Sabah olunca bu defa Baykal herkesi şaşırtan yorumlar yaptı, Bush-Erdoğan zirvesine dair. Ona göre "görüşme çok olumlu geçmiş"ti. Bu yorum Baykalca değildi ama fazla da önemsenmesi gerekmezdi, çünkü Baykal'dır bu, sağı solu belli olmaz; seçim hezimetlerini bile "başarı" olarak yorumlayabilen türünün son örneği bir çeşit snoptur, konuşur o.
Ama şimdi ne görüyoruz? Baykal, bu defa da Kuzey Irak'la ilişkilerde kendi namına hiç yakıştıramadığımız şeyler söylüyor.
Diyor ki Baykal:
Kuzey Irak’la ilişkilerin geliştirilmesi için bölgeye yönelik Kürtçe de dahil radyo, TV yayını yapalım. Kürt ve Arap gençlerini üniversitelerimizde eğitelim. Bölgeye su verelim, ticareti geliştirelim...
Baykal, ayrıntılarını önümüzdeki günlerde açıklayacağını belirttiği, partisinin yeni öneri paketini şöyle özetlemiş:
Kuzey Irak ile ilişkinin sadece terör bağlamında tutulmamasını, 10, 20, 30 yıl sonrasına yönelik hedefler çerçevesinde yeni ilişkiler kurulmasını önerdi. Baykal bu amaçla, bölgeye yönelik lehçeleriyle Kürtçe, Arapça ve Türkçe yayından, Ilısu Barajı’nın yapılmasına, bin kadar Kuzey Iraklı gencin Türkiye’de eğitilmesine kadar bir dizi öneri getirdi.
500 veya bin genci Kuzey Irak'tan getirip okutalım. Kürt de olsun, Arap da. 15 yıl sonra o ülkenin yöneticisi olacaklar. Orayla kavga dövüş değil, böylesi ilişkiler kuralım. Bölgeye yönelik yaygın radyo ve TV yayını yapalım. Bunu Amerika, İngiltere yapıyor da biz niye yapmıyoruz? Sadece özel yayınları kast etmiyorum, devlet yayınlarını söylüyorum. Kürtçe, Arapça ve Türkçe yayınlar yapalım. Kürtçe yayınları lehçelerine göre de yapalım.
Ilısu Barajı’nı bir an önce tamamlamalıyız. Dicle suyu öyle başı boş akmamalı. Fırat gibi Dicle de kontrol altında olmalı ki, Irak tarafı da düzenli su olanağına kavuşsun. Bunu Suriye ile yapıyoruz, Irak’la niye yapmayalım. Su artık çok önemli ve titizlikle korunması gereken bir kaynak. Bunu en iyi şekilde korumalıyız. Çünkü artık bir ülkenin gücü haline geldi su. Ortaköy Kapısı’nı hemen aç, niye açmıyorsun? Habur da kalsın. Ekonomik karşılıklı bağımlılık artsın. Bu komşular arası iyi bir olaydır. Sadece kapı ile değil, yollar birbirine bağlansın, barajlar yapılsın, yatırımlar artsın. İlişki çeşitlensin.
Anlaşılan Washington zirvesinden Baykal ve ekibine de bir ayar çıkmış. İçi boş anti Amerikancı demagojilere bir yerlerden ayar gelmiş olacak ki 5 Kasım akşamından sabaha yeni öneri paketi çıkabiliyor.
Baykal'dır bu, bunu da yapar deyip geçebilirdik. Fakat son bir haftadır burjuva medyada sınır ötesi operasyon ve Güney Kürdistan yönetimine karşı tutumda esen rüzgara bakınca bir kaç şeye işaret etmeden geçmek olmaz.
Şoven havaya ayar
Bütün burjuva çevreler ve medyası Gabar ve Oremar çatışmalarından sonra şovenist savaş çığırtkanlığıyla ayağa kalkarak Kuzey Irak'a sınır ötesi operasyon tamtamları çalarken ve Kürt Bölgesel Yönetimi de terörist ilan edilip dağıtılmakla tehdit edildikten çok kısa bir süre sonra hava dönmeye başladı. Savaş çığırtkanlığının yerini giderek
"operasyonla bataklığa düşebiliriz, 24 kere girdik terörü bitiremedik, bununla da bitiremeyiz, başka yöntemler denemeliyiz, K.Irak'taki istikrar bizim de yararımızadır, bozmayalım" vb. söylemler almaya başladı.
Peki ne oldu da böyle sesler yükselmeye başladı? Türkiye tüm kozlarını ortaya sürmesine rağmen efendisi ABD, kapsamlı bir operasyona hiç de evet diyecek gibi görünmüyordu. Krizin ilk günlerinde bu anlaşılınca havada dönüş eğilimi güçlendi, medyada yorumlar veya yorumcular değişti. Eski generaller bile
"kart-kurt diyerek hata yaptık" demeye başladılar. (Tabii bu, havanın tekrar diğer yönden esmeyeceği ve sınır ötesi operasyon defterinin kapatıldığı anlamına yorulmamalı. Bu Türkiye burjuvazisi içindeki eğilimlerdeki gel-gitlere ve ABD'nin bölge politikasındaki konjonktüre bağlı olarak her an her yöne gitmeye açık bir geçiş durumudur. Ayrıca oluşturulan şoven linç histerisi bu durumu daha da kritikleştiriyor.) 5 Kasım zirvesinde durum netleşip ABD, Türkiye'nin sınır ötesi operasyon talebine ve Güney Kürdistan yönetimine ilişkin tutumuna bir ayar çekince bu yeni duruma göre herkes konumunu hızla gözden geçirerek gerekli ayarlamaları yaptı. Baykal ve ekibi de öyle.
ABD senatosunda Irak'ın üçe bölünme planının kabul edilmesini müteakiben Türkiye'de liberal ve sıkı Amerikancı burjuva çevrelerde
"Irak'ın bölünmesi artık bir realite" söylemiyle birlikte
"Bizim Irak'ın toprak bütünlüğünü savunmak dışında bir politikamız olmalı" sesleri yükselmeye başlamıştı. Şimdilerde bu seslere, anti Amerkancı kılıklı demagoglar da katılmaya başladı. Kimisi, bölgede Rusya, İran ve Suriye ekseninde yeni bir konumlanış hayali kurarken, başkaları da Kürt devletinin
"hamiliği"ni de üstlenip ABD-İsrail ekseninde yürümeye devam diyor. Bunu sadece not edip geçiyoruz...
Küçük bir "detay"
Sınır ötesi operasyon çığlıklarının bütün sesleri bastırdığı günlerde bile sesleri çıkmaya devam eden birileri vardı: Kuzey Irak'a yatırım yapan sermaye grupları. Bunlar ve ABD siyasetinin Türkiye acenteleri gibi çalışan kimi köşe yazarları
"vatan haini", "terör destekçisi", "bölücü" nitelemelerini göze alarak sınır ötesi operasayon fikrinin hiç de mantıklı bir seçim olmadığını, bunun
"PKK'nin tuzağı" olduğunu, Türkiye'nin çıkarlarına zarar vereceğini anlatıp durmaya çalıştılar. Bölge ve Kürt politikasına ilişkin Türkiye burjuvazisi içindeki farklı bir eğilimin ifadesi olan bu görüşler yeni dediğildir. MİT Müsteşarı aracılığıyla Türkiye'nin, Barzani ile Güney'de Kürt devletine karşılık bir pazarlık girişiminde bulunduğu da kamuoyuna yansımıştı.
Özü Güney'de kurulacak Kürt devletini ekonomik, ticari, siyasi ve kültürel bağlarla Türkiye'ye bağlayarak Ortadoğu'ya açılacak bir kapı, güçlü bir üs ve pazar alanı geliştirmektir. Ne var ki
"küçük bir detay" işi zora sokuyordu: Türkiye'deki Kürt sorunu. Burada bu sorunla başedemezken Güney'deki bir devletin soruna katacağı yeni mahiyet, getireceği ek katkılar... Türkiye burjuvazisini düşündüren, farklı eğilimleri ve tereddütleri besleyen bir
"detay"dır bu.
Ama sermaye bu "detaya" ve korkulara bakmadan ABD işgaliyle birlikte hızlanarak, Güney Kürdistan pazarına girerek zaten bu eğilimi hayata geçirmeye başlamıştı.
Şimdi başa dönelim... Baykal'ın Güney Kürdistan'a yönelik milliyetçi hırlamalardan, mutedil çıkar hesaplarına dönüşüne gelelim. Bu dönüş size hala "tuhaf" geliyor mu?
Güney Kürdistan pazarındaki Türkiye sermayesi
2003 yılından itibaren bölgeye giriş yapmaya başlayan Türk firmalarının sayısı giderek arttı ve bugün 1100 Türkiye şirketi Güney Kürdistan'da faaliyet yürüyor. Sadece inşaat ihalelerinin yüzde 90'ını Türk şirketleri almış durumda.
Türk inşaat firmaları bölgede milyarlarca dolarlık karayolları, su ve kanalizasyon şebekeleri, bakanlıklar, üniversiteler, köprüler, hapishaneler, havaalanları inşaatlarına devam ediyor. Bölgesel Kürt yönetiminin verilerine göre, bölgede irili ufaklı Türk şirketlerinin sayısı toplam 1100 civarında. Bu şirketlerin Türkiye'den getirdiği işçi sayısı ise 14 bini buluyor. İnşaat şirketleri sadece son iki yılda 2.5 milyar dolar değerinde ihale aldı. Aslan payını paylaşan şirketlerin başında Tepe İnşaat, Mak-Yol, Grup 77, Gülmak, Günay İnşaat ve İlnur Çevik'in şirketi Çevikler geliyor. Grup 77 ve Gülmak Erbil içindeki altyapıyı, köprüleri yapıyor. Tepe Grubu 250 milyon dolara Bilkent modeline göre Süleymaniye Üniversitesi'ni inşaa ediyor. Makyol 480 milyon dolara Erbil Havalimanını yapıyor. Günay İnşaat, Sülaymaniye'de viyadükler inşaa ediyor. Gülmak, Tigris, Renas, Taş Yapı, Haznedaroğlu, Yenigün, Cengiz İnşaat, Zafer İnşaat, Yüksel İnşaat ve İlnur Çevik’in şirketi Çevikler’in de aralarında bulunduğu birçok Türk şirketi bu pazarda çalışmaya devam ediyor.
Şu rakamlar pastanın büyüklüğüne dair bir fikir veriyor:
• ABD Büyükelçiliği inşaatı: 350 milyon dolar
• Süleymaniye Üniversitesi inşaatı: 259 milyon dolar
• Diwaniya-Nasiriya-Samawa-Irak ekspres yolu: 161 milyon dolar
• Erbil uluslararası havaalanı inşaatı: 160 milyon dolar
• US Army Corps North Sector askeri kamp inşaası: 75 milyon dolar
• 560 haneli konut inşaatı: 57.7 milyon dolar
• Erbil 1-60 mt cadde bölümü rehabilitasyonu: 52 milyon dolar
• Erbil Belediyesi’ne bağlı 42 köy su şebekesi inşaatı: 50 milyon dolar
• Konut inşaatı: 45 milyon dolar
• 1008 haneli toplu konut inşaatı: 42 milyon dolar
Bu da bir gazete küpürü:
"Milyonlarca dolarlık teminat ile makina parkı risk altında
Kuzey Irak’ta iş yapan müteahhitlerin bölgeye yaklaşık 50 milyon dolarlık makina ve ekipman götürdüğü belirtiliyor. Şirketler, makina parkını normal ücretlerin 3-4 katı primler ödeyerek sigortalattırıyor. Ancak hiçbir şirket terör, halk hareketi ve savaşa teminat vermiyor. Şu anda en büyük şirketlerin bölgede 45-50 milyon dolarlık makina parkının olduğu belirtiliyor. Bunların sigortalanması için şirketlerin 1-1.5 milyon dolar ekstra prim ödediği kaydediliyor. Şirketlerin verdiği teminat mektuplarıyla birlikte riskleri büyüyor. Çünkü sınırın kapanması halinde makina parkının bölgeden çıkarılması zorlaşacak."
Sadece inşaat tekelleri mi? Türk sermayesinin ağzını asıl sulandıran petrole bakın bir de...
İnşaat tekellerinin yanı sıra Türkiye'den giden diğer sermaye grupları başta Erbil olmak üzere birçok noktada marketler, güzellik salonları, lokantalar, okullar açtı. Vestel'den Sabancı'ya İstikbal'den Ülker'e Türkiye'nin sermaye devleri Güney Kürdistan pazarında mağazaları ve ürünleri ile boy gösteriyor.
En iştah kabartıcı olan ise tabii ki petrol... Türk şirketi Pet oil bölgede petrol çıkarıyor. Çukurova grubuna bağlı Genel Enerji ile İsviçre kökenli Addax Petroleum şirketlerinin oluşturduğu TTopco ortaklığı Erbil'e bir saat mesafedeki Taktak bölgesinde bugüne kadar 200 milyon dolar civarında yatırım yaptı.
BBC muhabirinden aktarıyoruz:
"Bölgenin petrol umutları ise sanıldığı gibi Kerkük'ten ziyade Erbil ile Süleymaniye arasındaki Taktak bölgesine odaklı.
İç içe üç halka halinde koruma altına alınmış, izinsiz kuş uçurulmayan bu bölgede, Türk şirketi Genel Enerji kuyular açıyor, harıl harıl çalışıyor. 2002'de bölgeye gelen şirket bir İsviçre firmasıyla birleşip Ttopco adını almış. İlk sismik belirlemeler sırf Taktak bölgesinde 2 milyar varillik petrol rezervi bulunduğuna işaret ediyormuş. Yani, Irak'ın şu anda bilinen rezervlerinin tümüne eşit. Bunun 750 milyon varilinin çıkarılabilir olduğunu düşünüyorlar.
Beş yıl içinde üç kuyudan günde toplam 250 bin varil kapasitesine ulaşmayı hedefliyor ve Türkiye'nin günlük ihtiyacının 45 bin varil olduğunu hatırlatıyorlar. Kuzey Irak petrolünü Kerkük-Erbil-Zaho üzerinden Ceyhan'a taşıyacak bir boru hattı projesiyle de ilgililer."
Bugün Irak’a 2.5-3 milyar dolar ihracat yapan Türkiye'nin bu rakamı önümüzdeki yıllarda katlaması bekleniyor.