Salı, 22 Ocak 2008 (18 yıl 9 ay önce)
Boş pet şişeler gerekçesiyle operasyon yapılarak tutsakların darp edildiği, 7 yıldır kabul görenin ve diğer F tiplerinde de uygulananın tersine bir ayakkabı araması dayatmasıyla 3 aydır görüşün yapılamadığı Tekirdağ F Tipi Cezaevi'nde tecridi ağırlaştırıcı yasak ve uygulamalar sürüyor.
İnsan Hakları Derneği (İHD) İstanbul Şubesi, tutuklu ve hükümlülerin mektuplar, ailelerin ise sözlü ve yazılı olarak bu cezaeviyle ilgili yaptıkları çok sayıda şikayet başvurusu üzerine bir heyet oluşturarak Tekirdağ 1 No'lu F Tipi Cezaevi müdürü ve savcısıyla görüşmeler yaptı.
Yapılan araştırma ve incelemelerin sonuçları bugün düzenlenen bir basın açıklamasıyla rapor halinde sunuldu. Yapılan görüşmeler sonucunda tecridin ve insanlık dışı uygulamaların arkasında devletin intikamcı yaklaşımının olduğu bir kez daha ortaya çıkarken, tutsakların birçok ihtiyacının aileler tarafından karşılanmasının engellenmesi ve bu ihtiyaçların cezaevi kantinlerinden fahiş fiyatlarla karşılatılması sonucu elde edilen paranın müdürler arasında paylaşıldığı da birinci ağızdan itiraf edildi. Heyet tarafından "Artık daha güçlü bir tepkinin örgütlenmesi şart" denildi.
Öte yandan yine bugün TMMOB, ÇHD, DİSK ve TAYAD tarafından düzenlenen bir basın toplantısında da haftada 10 saatlik sohbet hakkının uygulanması, her türlü baskı ve keyfi uygulamaya son verilmesi istendi.
Tutsaklar işkence altında
Tekirdağ 1 No'lu F Tipi Cezaevi'ndeki tutsaklar ile ailelerden yapılan şikayet ve yakınmalar şu konularda odaklanıyor: Keyfi disiplin cezaları, son üç aydır görüş yapılamaması, gayrı insani arama uygulamaları (özellikle ayakkabı araması), anadilde konuşmanın engellenmesi, çeşmeden suyun çok kısıtlı verilmesi ve hücrelerde su depolamak için kullanılan pet şişelerin zorla alınması, haberleşme yasakları, sağlık sorunlarına gösterilen duyarsızlık, birçok ihtiyacın ailelerin gidermesinin engellenmesi ve bunların cezaevi kantininden dışarıdaki fiyatlardan daha yüksek fiyatlara satılması, dilekçelerin işleme konulmaması...Tüm bunlarla yaşam hakkının, işkence ve insani muamele hakkının ihlal edilmesi.
Kantin dayatması anlaşıldı
Baskınların belli olmayan saatlerde düzenlendiği belirtilirken, asker ve gardiyanların ellerinde idare tarafından hazırlanmış bir liste olduğu, bu listede yer almayan her şeye -örneğin 2 pijama veya kitaptan fazlasına- el konulduğu söylendi.
Tusakların birçok ihtiyacının ise aileler bu konuda gönüllü olmasına rağmen dışarıdan karşılanmasına izin verilmediği, tutsakların kullanmak zorunda bırakıldığı kantindeki fiyatların ise dışarıdaki fiyatların çok üstünde olduğu vurgulandı. Cezaevi müdürüyle yapılan görüşmede, müdürün elde edilen bu parayı idarenin -1. müdür ve üzerindekilerin- paylaştığını itiraf ettiği de aktarıldı.
Pet şişeler amaç dışı kullanılıyormuş
Ekim 2007'de askerler tarafından cezaevine bir operasyon yapılmış ve hücrelerdeki pet şişeler toplanmıştı. Suyun günde üç kere 15 ila 30 dakika arası verildiği cezaevinde bu uygulamanın amacı müdür tarafından pet şişelerin amaç dışı kullanılması olarak gösterildi. Cezaevi müdürü amaç dışı kullanım şekillerini ise şöyle sıraladı: Spor yaparken ağırlık olarak kullanılması, keserek ip yapılması ve haberleşme topu yapılması. Cezaevi müdürünün yaşanan su sorununu tümden inkar edemediği ve gün içindeki kesintilerin açılacak yeni kuyularla giderileceği fakat akşam 18.00 ila sabah 08.00 arasında yapılan kesintilerin sürdürüleceğini söylediği de aktarıldı.
"Benim memurum ayakkabı çıkarmaz"
Tekirdağ F Tipi Cezaevi'ndeki sağlığa erişimin engellenmesi ile beraber en büyük sorunlardan birini ayakkabı araması dayatması ve bu nedenle 3 aydır görüş hakkının gasp edilmesi oluşturuyor. Normalde ayakkabıları gardiyanlar çıkarıyorken, yeni uygulama ile tutsakların çıkarması dayatılıyor. Heyet adına açıklama yapan İHD Başkanı Gülseren Yoleri cezaevleri tarihinde aramaların hep sorun olduğunu belirterek,
"Ama 7 yıldır devam eden bir uygulama var. Yine sorunlu ama iki cepheden de ortak onay almış. Şimdi ne oldu da bu uygulama çıktı diye sorduk" dedi.
Bu soruya savcının bir cevap veremediğini, müdürün ise
"Memurlarım istemiyor" diyerek geçiştirmeye çalıştığını belirten Yoleri, bu konudaki ısrarlı soruları üzerine müdürün şunları dediğini kaydetti:
"Devlete karşı gelen insanların ayakkabılarını benim memurlarım niye çıkartsın?"
Müdüre idari bir görevde olduğunu, görevinin düşmanlık yapmak olamayacağını söylediklerini belirten Yoleri, bu sorunun ancak geniş bir tepki ile çözülebileceğini belirtti:
Tecrit ve izolasyona karşı yıllardır dikkat çekmeye çalışıyoruz. Bugün bunların ağır sancılarını görüyoruz. Yarın daha ağırlarını görmeyeceğimizin hiç bir garantisi yok. Buna karşı geniş bir tepkiyi ortaya koymamız gerekiyor.
Birleşik bir tepki
Heyetin diğer üyeleri de cezaevi savcısı ve müdürü tarafından çok hoş karşılandıklarını ama hoş ayrılmadıklarını söylediler:
Çünkü insan aklına sığmayacak pet şişe, ayakkabı gibi komik gerekçelerle işkenceler uygulanıyor. Mahpuslar aslında intikam alınacak insanlar olarak orada tutuluyor. İmha ve inkar politikaları uygulanıyor.
Basın açıklamasında Çağdaş Hukukçular Derneği Cezaevi Komisyonu üyesi bir avukat da bulunuyordu. ÇHD'nin 6 ayrı F tipinde toplam 120 mahkumla detaylı görüşmeler yaptığını, bu görüşmelerin sadece siyasi tutuklularla değil adli tutuklu, hükümlü, ağırlaştırılmış müebbetlerle vb. yapıldığını belirten ÇHD'li avukat şunları kaydetti:
Her cezaevi ayrı bir cumhuriyet gibi. Genelge ve yönetmelikler her birinde farklı uygulanıyor. Süregiden disiplin cezaları artık bir işkence halini almış. Avukat görüşlerinde gidiş-gelişlerde 3 defa arama yapılıyor. Kötü muamele var. Adli tutuklular içinde ekonomik durumu iyi olmayanlar daha kötü durumda...
Basın açıklamasında işçi konfederasyonları, meslek örgütleri başta olmak üzere cezaevi sorunlarının takipçisi olacaklarını her fırsatta ilan eden kurumlara verdikleri sözlerin hatırlatılması ve birleşik, kitlesel bir eylemlilik sürecinin artık bu konuda şart olduğu vurgulandı.
Gebze'ye dikkat çekildi
Ayrıca açıklamada Tekirdağ'da yapılan incelemelerin Gebze M Tipi Kadın Cezaevi'nde de yapılmak istendiği fakat duvarlarla karşılaşıldığı aktarıldı. Bu cezaevindeki kadın tutsakların Bakırköy'e sevk edilmesi planlanıyor. Daha önceki sevk deneyimleri göz önüne alındığında yoğun işkenceden endişe ediliyor.
Genelge uygulanmıyor
Bugün ayrıca Adalet Bakanlığı'nın 45/1 sayılı genelgesinin yayınlanıp ölüm orucu eyleminin bitirilmesinin birinci yıl dönümü sebebiyle de bir basın açıklaması yapıldı. TAYAD, DİSK, ÇHD, TMMOB ve İstanbul Barosu yöneticilerinin katılımıyla açıklama İstanbul Tabip Odası'nda gerçekleştirildi. Kurum temsilcileri tarafından yapılan açıklamalarda sohbet hakkının bir an önce tüm cezaevlerinde uygulamaya konulması talep edildi.
İHD heyetinin araştırma ve inceleme sonuçları:
Cezaevinde mahpusların;
1. "Ocak Genelgesi"nin 13. maddesinde tanımlanan 10'ar kişinin haftada 10 saat sohbet için bir araya gelme hakları kullandırılmamaktadır. Bu konuda ileri sürülen gerekçeler mahpusun haklarının gasp edildiği gerçeğini değiştirmemektedir.
2. Sağlık sorunları ve tedavi talepleri geç yanıtlanmaktadır. Bu durum fiziksel ve ruhsal hastalıklarda ciddi boyutlara gelinmesine neden olmaktadır. Özellikle intihar vakalarındaki artış dikkat çekicidir.
3. Görüş ve haberleşme hakları çeşitli gerekçelerle engellenmektedir. Cezaların infazını düzenleyen yasa, yönetmelik ve genelgelerde bu hakkın kullanımını engelleyen ve sınırlayan düzenlemeler mevcuttur.
4. Anadil problemi, Kürtçe konuşma yasağı olarak karşımıza çıkmakta ve mahpusun yanında aile bireylerinin de haberleşme hakkının gaspına yol açmaktadır. Bu noktada ülke gerçeklerini yok sayan bir anlayış yasal mevzuatta ve uygulamada karşımıza çıkmaktadır.
5. Temel ihtiyaçlar sınırlı olarak karşılanmaktadır. Su ve aydınlatma günün belli saatlerinde gerçekleştirilmektedir. Hücrelerde bulundurulacak eşyalar listesi ihtiyaçları karşılamayacak darlıkta belirlendiğinden mahpuslara varlık içinde yokluk yaşatılmaktadır.
6. Prizden kullanılan elektriğe para ödettirilerek, her türlü elektrikli alet kullanımı lüks sınıfına sokulmaktadır.
7. Üst araması sırasında ayakkabıların aranması sorunu, idarenin uygulamada keyfi olarak değişikliğe gitmesi nedeni ile boyut kazanmıştır. Bu nedenle 3 aydır görüş yapılamamaktadır.
8. Çok sık ve çeşitte disiplin cezası uygulamaları ile tecrit koşulları ağırlaştırılmaktadır.
9. Su artezyen kuyulardan temin edildiğinden içmen suyu problemi vardır. Ve bu temel ihtiyaç para karşılığı kantinden su alınarak giderilmektedir.
10. Gazete, dergi ve kitap alımında Kürtçe ve başka dillerde yayınlar engellenmektedir.
11. Yakınma, talep ve savunma dilekçeleri mekanizmanın hantallığından ve zaman zaman keyfi tutumlar nedeni ile yerine ulaşmamakta ya da geç sonuçlanmaktadır. Verilen cezaların itiraz dilekçeleri değerlendirilmeden infazı yapılmaktadır. Geciken adalet adalet değildir sözü burada anlam kazanmaktadır.
Heyetin talepleri
1. İHD, her koşulda ve her yerde yaşam hakkının ve işkence ve gayrı insani muamele yasağı hakkının korunmasını savunur. Mahpusların yaşam hakkı, işkence ve gayri insani muamele yasağı hakları garanti altına alınmalıdır.
2. "Ocak genelgesi" olarak bilinen düzenleme gereği, 10'ar kişinin haftada 10 saat sohbet için bir araya gelme hakları zaman geçirmeksizin kullanılabilir hale getirilmelidir.
3. İHD, ayrımcılık uygulamasına her koşulda karşı çıkar. Bu nedenle infaz sisteminde yer alan ayrımcı düzenlemeler ve uygulamalar insan hakları esas alınarak ortadan kaldırılmalıdır.
4. F tipi cezaevlerinde uygulanan tecrit ve izolasyon ve sürelileşen disiplin cezaları nedeni ile artan intihar olayları ciddiye alınmalı ve ruh ve beden sağlığına zarar vermeyecek bir infaz sistemi geliştirilmeli, sağlık hizmetlerine erişim hakkı sağlanmalıdır.
5. Temiz içme suyu ihtiyacı idare tarafından çözüme kavuşturulmalıdır.
6. Cezaevleriden bulunan mahpusların yanında aileleri ve yakınları da haberleşme ve görüş yasakları nedeni ile mağdur edilmekte bir çeşit cezalandırılmaktadırlar. Bu nedenle bu uygulamalara neden olan yasal düzenlemeler değiştirilmelidir, bu mağduriyetler giderilmelidir.
7. Mahpusun bilgilenme ve kendini geliştirme hakkı yayın yasakları ile engellenmemelidir.
8. Adli sistemin hantallığı hak gaspı olarak mahpusa dönmektedir. Yakınma, itiraz ve savunma dilekçelerinin aciliyetle yerlerine ulaşması ve gerekli işlemlerin aciliyetle yapılarak mahpusun gelişmeden bilgilendirilmesi sağlanmalıdır.
9. Tecrit ve izolasyon kime uygulanırsa uygulansın bir insanlık ayıbıdır. Her tutuklu ve hükümlünün cezaevinde de bulunsa, temel insan hakları ve özgürlüklerinden yararlanma hakkı vardır. Devlet organları ve yetkililerini bu temel prensibe uygun davranmaya, bu prensibe uygun olmayan yasalarda değişiklikler yapmaya, uygulamada bu prensipten sapan anlayışları ortadan kaldıracak önlemler almaya davet ediyoruz.