Salı, 1 Nisan 2008 (18 yıl 7 ay önce)
Emek Araştırmaları Merkezi Girişimi'nin organize ettiği "Kapitalizm, Kriz: Olanaklar ve Olasılıklar Sempozyumu", İstanbul'da Petrol-İş toplantı salonunda 29-30 Nisan günleri gerçekleştirildi.
Sempozyuma katılım oldukça düşük kaldı. Sempozyumu ilk ve ikinci gün üç aşağı beş yukarı 150'şer kişi izledi. Katılımın düşüklüğünde, Ankara merkezli Emek Araştırmaları grubunun, İstanbul'da çok sınırlı bağlantı ve olanaklarla yapmaya çalıştığı sempozyum hazırlığının sol ve devrimci güçlerden ihtiyaç duyduğu organizasyonda aktif destek ve katılımı yeterince bulamaması, duyurusunun geç yapılması ve devrimci ve sol sitelerde yayınlamakla sınırlı kalması, iyi niyetli bir yaklaşımla da, Newroz ve işçi-emekçi eylemleriyle ilerleyen oldukça yoğun ve hareketli bir sürece denk gelmesi etkili oldu.
Burada bizim de Alınteri olarak, Emek Araştırmaları Merkezi Girişimi'nin haklı sitemlerine karşılık bir özeleştiri yapmamız gerekiyor. Süreçteki yoğunluklarımız nedeniyle, sempozyumu organize edenlerle koordinasyon sorunu yaşadık, sempozyumun hazırlık çalışmaları ve organizasyonunda etkin bir şekilde yer alamadık, duyurusunu sitemizde ve kendi çevremize yapmanın pek ötesine geçmedik, alanlara, işçilere, emekçilere, okullara taşımakta eksik kaldık.
Devrimci bir rüzgar estirme sorumluluğu
Oysa sempozyuma daha geniş bir kitle katılımı örgütlemek, 8 Mart'ın, 14 Mart iş bırakma eylemlerinin, Newroz'un, SGGSS'ye karşı sıcak mücadelenin ruhunu ve sol ve devrimci hareketten beklentilerini oraya taşıyacak öncü işçi-emekçilerin, temsilcilerin katılımını sağlamak, Şahin Motor, Arçelik/Yıldıran gibi son dönemki direnişlerden işçi temsilcilerinin katılım ve konuşmasını sağlamak, sempozyumun havasını ve ruhunu baştan aşağıya değiştirecek bir etki yaratabilirdi.
Bu durum en başta, biz dahil, devrimci ve sol hareketin, bir işi kotarmadaki ön yığınak ve emeğin belirleyici önemi konusundaki zayıflığına, kim tarafından gerçekleştiriliyor olursa olsun bu türden önemli etkinlik, organizasyon veya eylemlerin başından sonuna öznesi değil eklentisi ve katılımcısı olmayla sınırlanma kafasına, ve bunlar kadar önemlisi, aynı zamana denk gelen bir dizi önemli "işi" birinden ötekine geçişli, toplamda daha büyük bir etki yaratacak tarzda iç içe örgütleme konusundaki sorunlarına işaret etmektedir.
Bunları en azından kendi adımıza yapmış olsaydık, kitle dinamiklerinin artmaya başladığı bir dönemde sol adına skandal denilebilecek bir sönüklükte geçen kriz sempozyumunu canlandırmakla kalmaz, halen durgunluk döneminin yenik ruh hali ve zihniyeti içinde debelenen çoğu sol siyaset temsilcisi ve aydının konuşmalarına yansıyan bezginliği sempozyumda yaptığımız konuşmada ve sorularımızla eleştirmiş olmakla kalmaz, onları da ölü kabuklarını kırmaları doğrultusunda daha ileri düzeyden sarsıcı bir etkiyi sempozyuma bütünden taşımış olabilirdik.
Birinci devrimci ders budur. Dünyada ve Türkiye'de havanın nisbeten değişmeye başladığı oldukça kritikleşen bir süreçte, yalnızca kendi cephemizden gelişmeye açık kitle dinamikleriyle daha güçlü ve içerden bir bağ kurmak değil, önemli bir bölümü halen bu gelişmenin farkında bile olmayan devrimci ve sol hareketi de ileri doğru sarsmak için, kitle eylemlerindeki konumlanış kadar bu tür birleşik platform ve organizasyonlarda da, kendi konuşmalarımızla sınırlı kalmayan, daha güçlü bir etki yaratmak ve devrimci rüzgar estirmek için daha toplamdan bir belirleyicilik ve konumlanış sorumluluğumumuz vardır.
Solun krizi baskın geldi
Sempozyumdaki sol ve devrimci hareket temsilcilerin, aydınların konuşmalarının büyük bölümü, içerik ve ruhça da zayıftı. Katılımın düşüklüğü en baştan, organizatörler ve konuşmacılarda belli bir motivasyon sorunu yarattı yaratmasına. Zaten önemli bir bölümü de temsilcileri konuşmacı olan sol ve devrimci siyasetlerin 5-10'ar kişilik gruplarından oluşan izleyicilerde de, biz burada yine biz bize neyi tartışıyoruz ki havasını yaratarak, aktif katılım ve hararetli tartışmalar için motivasyonu da düşürdü.
Fakat sempozyumun sönüklüğünü yalnızca katılımın düşüklüğü ile açıklamak da doğru olmaz. Tam tersine, sempozyumda katılım düşüklüğünün önemli bir nedeni de, bizce, sol ve devrimci çevrelerde, aydınlarda ve gençlerde belli bir ilgi ve heyecan yaratan önceki iki sempozyumun (Kapital ve Manifesto sempozyumları), arayış içindeki bağımsız dinamiklerin beklentilerine tam karşılık vermemiş olmasıydı. Kriz sempozyumunda solun az çok önde gelen bir dizi temsilcisinin, kapitalizmin krizini ve bunun yarattığı dinamik ve olanakları, sürece nasıl müdahale etmek gerektiğini bırakıp, solun kendi krizini tartışmaya giriştiklerini, bunda da
"ne olacak bu solun hali" ve dövünmecilik modundan pek öteye geçemediklerini söylersek, sanırız ne demek istediğimiz daha iyi anlaşılır.
Dünyaya ve Türkiye'ye hala solun dip noktasından bakan, bir kısmı salt kapitalizmin krizinin yüzeysel çözümlemeleriyle iştigal eden, bir yandan iki de bir
"solun hali"nden dem vurup bunu yarmaya dönük hiçbir teorik, siyasal, örgütsel, pratik çıkış ve açılım noktası, net bir doğrultu ve irade ortaya koymayan konuşmacılar, zaten mücadele arayış ve istekliliği artmaya başlayan toplumsal sınıf ve kesimlerin hangi arayış ve beklentisini karşılayabilirdi ki?
Sempozyumda, sayıca azınlıkta kalsa da, anlamlı ve değerli olduğu kadar enerjik, esinleyici, aydınlatıcı konuşma, tespit, eleştiri, çağrı, öneri vardı kuşkusuz. Solun ve devrimci hareketin az çok önde gelen temsilcileri arasında, bu tür bir etkileşim, ideolojik, siyasal tartışmayı da zenginleştirici buluyoruz. Fakat, sempozyum asıl olarak, böylesine kritikleşen bir tarihsel süreç ve konuda, sol ve devrimci hareketin genel tablosunu, çok daha belirgin olarak sergilemesiyle, devrimci ders çıkartmasını bilenler açısından tabii, sarsıcı olmalı.
Bu nasıl bir fanus?
Sempozyum öncelikle solun ve devrimci hareket temsilcilerinin büyükçe bölümünün, gelişmekte olan tarihsel-toplumsal-siyasal sürecin, kitle dinamiklerinin, bırakalım öncülüğünü üstlenmeyi, içinde bile olmadığı gibi çok gerisinde kaldığını, hatta bir dizi örgüt ve parti açısından farkında bile olmadığını, dünyaya ve Türkiye'ye halen tasfiyecilik kuyusunun en dibinden baktığını gözler önüne serdi.
Burada bahsettiğimiz kuşkusuz yalnızca ve basitçe fizik güç sorunu değil. Asıl olarak, kafaca ve ruhça hazırlık, tarihsel süreç kavrayışı, buna uygun örgütsel-pratik konumlanış ve refleksler açısından. Yalnızca kitlelerden genel kopukluk yönüyle değil, gelişmekte olan sınıf ve kitle dinamiklerinden de kopukluk, bu doğrultudaki devrimci reflekslerin bile ciddi biçimde zayıflamış olması, bir dizi konuşmacının yaptığı konuşmaların aşırı genelgeçerliği ve/veya kendinden menkulluğunda, moralsizliğinde, mecalsizliğinde, insana
"siz hangi dünyada, nasıl bir fanusun içinde yaşıyorsunuz ki" sorusunu sorduracak kadar bariz biçimde sırıtıyordu.
Marksizm adına, bazıları Marksizm-Leninizm adına konuşan konuşmacıların çoğunluğun, emperyalist ve bağımlı kapitalizmin ekonomik krizini, burjuva ekonomi politiğinden hiç ayrışmayan bir yüzeysellik ve kapitalizmin temel çelişkisini de perdeleyecek biçimde, üretim tarzında değil dolaşım sürecinde,
"mali kriz, finans krizi" olarak tespit etmesi işin diğer acı bir yönüydü? Üretimin toplumsal güçleri ile kapitalist üretim ilişkileri arasındaki, üretimin emeğin ve bilginin ileri derecede toplumsallaşmasına karşılık bunların sermaye ilişkileriyle dolayımlanması ve engellenmesi çelişkisi, bunun yol açtığı eşitsiz gelişme, sınıflar arasında, sınıf kesimleri arasında, uluslar arası ilişkilerde yeni dengesizleşme ve güç mücadeleleri: Marksizmin bu en temel tezinin dile getirilmesi ve bugünkü kriz açısından bunun somut ortaya çıkış biçiminin açıklanması, bu bile, ileriye doğru bir ayrım noktası haline gelebildi! Çoğunluk açısından ise,
"teorik" tespit,
"mali kriz, finans krizi" yüzeyselliğinde ve olguculuğunda olunca, bundan çıkarsanabilecek siyasal doğrultunun en fazlası da
"düzeltilmiş kapitalizm" hayalinden öteye geçemezdi tabii.
Sosyalizm dilde bile yok
Daha çarpıcısı ise, emperyalist ve bağımlı kapitalizmin, (solda da fazlacana zemin bulan ve tasfiyeciliğin başlıca bir dinamiği olan)
"yenilmezlik", "karşı konulmazlık", "ebedilik" sanılarının iyiden iyiye sarsıldığı, kapitalizmin tüm çelişkilerinin yoğunlaştığı ve açığa çıkmaya başladığı, kapitalizmin tarihsel göreliliği ve sonluluğunun bir kez daha gündeme geldiği böylesine bir tarihsel süreçte, devrimci sosyalizm vurgusu ve iddiasının bile, yalnızca birkaç konuşmacı tarafından ortaya konulabilmesiydi. Öylesine bir ufuksuzlaşma, öylesine bir iddiasızlık, öylesine bir stratejik eksen yoksunluğu!
Krize ve bunun ortaya çıkardığı tehlike ve fırsatlara karşı sol ne yapmalı gündeminde ise, Haluk Gerger'in açılış konuşmasında ortaya koyduğu
"devrimcilerin birleşik olarak merkezinde durduğu, üst kurulları ve işyeri ve mahallelere kadar inmiş alt kurulları ile bir konfederatif yapı" önerisi doğal olarak bir yankı bulmazken, DTP'nin tartışmaya açtığı
"çatı partisi" epeyce fakat verimsiz biçimde tartışıldı, net tutum belirten çok az konuşmacı oldu.
Bunun dışında,
"Program ve parti zaten var", "Durumumuz kötü krize karşı ve olanakları değerlendirmek için bir şey yapılamaz" diyenleri de, durumu
"Kürt ulusal hareketi ve işçi sınıfı hareketi aldı götürüyor, gümbür gümbür geliyor" diye ajitasyonla idare edenleri de bir yana bırakacak olursak, pek az somut çıkış noktası ve öneri ortaya konulabildi.
Değişmesi gereken...
Bu sempozyumu, devrimci hareketin sürece birleşik müdahalesi gibi bir öneri ile ilk gündemleştiren Haluk Gerger ve Emek Araştırmaları Merkezi Girişimi'nin hakkını ve emeğini teslim etmek için her şeye karşın bizim bu sempozyumdan, bir dizi sunumdan epey şey öğrendiğimizi, hazır cevap reçeteleri olmasa bile bazı konuşmacıların ve katılımcıların sorduğu isabetli soruların bile üretken bir etki yarattığını, bizim de mütavazi bir katkımızın olduğunu umduğumuzu belirtelim.
Fakat sorunu da net koymaktan kaçınmayalım: Solun ve devrimci hareketin bu sempozyumda ortaya koyduğu, teorik, siyasal, örgütsel ve pratik, her açıdan sönük tablo, kritik tarihsel sürece, gelişmekte olan sınıf ve kitle dinamiklerine müdahalede, içerdenleşmede, inisiyatif ve kararlılıkta sergilediği geri performanstan hiç de bağımsız değildir, tersine bunun bir yansımasıdır. Değişmesi gereken de öncelikle budur.
Asıl bu can alıcı konuda sol ve devrimci hareket, kitle dinamikleriyle arasındaki açıyı kapattığı ölçüde, o zaman gerçekten işçilerden, kadın ve Kürt emekçilerden, gençlerden, aydınlardan kitlesel ve aktif katılımın olduğu, sert hatta sandalyelerin havada uçuştuğu hararetli ideolojik-siyasal tartışmaların yürütüldüğü, fakat sokaktan, sınıf ve kitlelerden, devrim ve sosyalizm iddiasından bu kadar kopuk değil tam tersine etle tırnak gibi bütünleşmiş, aydınlatıcı olduğu kadar etkisini pratik mücadelede de gösteren çok daha gelişkin sempozyumlar dileyelim!
Yoğun süreç nedeniyle zaman bulabilirsek, sempozyumda olumlu ve olumsuz açıdan ilgiye değer bazı sunumların değerlendirmesini de yapmaya çalışacağız.