Cuma, 18 Nisan 2008 (18 yıl 6 ay önce)
İzmir'in Dikili İlçesinde SHP'li Belediye'nin kimi klasik sosyal-demokrat uygulamaları, neoliberal yağma düzenini epey rahatsız etti.
Ne yapmıştı Dikili Belediyesi? Belediyenin fırınını modernize ettirip ekmeği halka 25 kuruştan satmaya başlamıştı. Kısa zamanda 25 kuruştan ekmek satışı 10 bine çıkmış, piyasa fiyatından ekmek alacak gücü olmayan, diğer ilçelerden de yoksul emekçiler, ekmeklerini Dikili'den almaya başlamışlardı.
Dikili Belediyesi eski fırın binasını da, modern cihazlarla donatıp halk sağlığı merkezine dönüştürmüştü. 1 doktor, 1 röntgen uzmanı, 1 laborantın çalıştığı sağlık merkezinde, muayene parası 1 liraya indirildi, yoksullardan ve parası olmayanlardan ise para alınmıyor. Sağlık merkezinde röntgen parası ise, piyasa fiyatının 5'te birinden az: 6 YTL. Dikili Belediyesi Halk Sağlık Merkezi'de parasız ya da düşük fiyatlı muayene nedeniyle, yoksul hastalarla dolup taşmaya başladı. Sağlık Merkezi yılda 12 bin hastaya bakıyor.
Dikili Belediyesi'nin diğer bazı uygulamaları da şunlar: Belediye otobüslerinde şehir içi yolcular parasız taşınıyor. Öğrenciler ise okul çıkışı evlerine kadar bırakılıyor. 2 bin konutu kapsayan jeotermal enerji sistemi uygulamasıyla, apartmanlarda ısınma gideri aylık 35 YTL'ye kadar düşürülmüş durumda. Bu doğal gaz veya kömüre göre, hane başına ısınma giderlerini 5'te bire düşürüyor.
Dikili Belediyesi en son hanelere, suyu da aylık 10 tonluk kullanıma kadar parasız vermeye başladı.
Son damla su oldu
Eh, bu kadarı da fazlaydı! Dikili Belediyesi başkanı Osman Özgüven'e bu son uygulaması başta olmak üzere, Sayıştay denetçisinin raporu üzerine,
"görevi kötüye kullanmak" gerekçisi ile dava açıldı! Dava, DSP-MHP-ANAP Hükümeti döneminde çıkarılan, belediye hizmetlerinin paralı olmasını öngeren bir kanuna dayandırılıyor. Bu vesileyle öğreniyoruz ki, neoliberal kapitalizm, tıpkı taşeronluk sistemi gibi, tıpkı iş cinayetleri gibi, tıpkı tarımsal yıkım gibi, tıpkı gecekondu yıkımları gibi, belediye hizmetlerinin paralı olmasını, halkın belediyeler üzerinden katmerli biçimde yağmalanması ve yıkımını da yasal-siyasal güvenceye almış!
Bu davanın gerisinde ise, asıl olarak neoliberal kapitalizm ve belediye yağmacılığı sisteminin, Dikili'deki bir gıdımlık sosyal demokrat belediyecilik uygulamasından rahatsızlığı yatıyordu! Ya bu küçük ilçedeki parasız ya da düşük fiyatlı sağlık, ulaşım, ısınma, su uygulaması, neoliberal kapitalizmin eze eze haraca kestiği emekçi kitlelerin bu yöndeki özlemlerini, hak talep ve mücadelelerini harekete geçirirse!
Davanın arka planı
Tabii, dava, bu küçük yerel uygulamanın, bir anda ülke gündemine taşınmasından, daha geniş işçi ve yoksul emekçi kesimlerinin gündemine sokulmasından başka bir sonuç vermedi! Bu gündemleştirmenin gerisinde rejim krizi, işbirlikçi burjuvazinin iki kesimi arasındaki güç, iktidar ve yeniden paylaşım savaşları yatıyordu. Dikili'deki yerel belediye uygulaması ve buna açılan dava da, bu savaşımın malzemesi yapılmak istenirken, bu kez neoliberal kapitalizmin belediye holdingleri sisteminin iç yüzünü ortalığa dökmekten başka bir şey yapamadılar.
Başta Doğan Holding olmak üzere, bir kısım sermaye efendisi, bu davayı AKP Hükümeti'ni yıpratma ve yaklaşan Belediye seçimlerinde daha büyük belediye rantları elde etmek için malzeme yapmaya çalıştı. AKP Hükümeti ve Melih Gökçek gibi ballı Belediye asalakları ise, kendilerini,
"Belediye hizmetlerinin paralı olmasını öngören yasasın AKP döneminde değil DSP-MHP-ANAP Hükümeti döneminde çıkarıldığı, AKP'li Belediyelerin halka çok fazla yardımı zaten yaptığını ama parasız hizmet anlayışının yasaya uygun olmadığını, sosyal demokrat belediye anlayışının çağ dışı olduğunu, Dikili Belediye başkanının şov yaptığını" vb ileri sürdüler!
Hadi oradan! Kaşarlanmış kan içici burjuva haydutlar sizi! Madem emekçi kitlelerin parasız sağlık, ulaşım, su hakkına pek düşkünsünüz, o zaman AKP dışındaki diğer tüm belediyeler de benzeri uygulamaya geçsinler, 25 kuruşa ekmek satsınlar, parasız halk sağlık merkezleri açsınlar, ulaşım ve suyu emekçilere parasız yapsınlar, indirimli ısıtma sistemine geçsinler görelim! İşine gelmeyince Anayasa'yı bile değiştirmeye kalkan AKP Hükümeti'de, bu yasayı değiştirsin, yerine tüm belediye hizmetlerinin emekçilere parasız verilmesini öngören yasa çıkarsın görelim! Buyurun buradan yakın!
İsyan dalgası korkutuyor
Diğer taraftan, Asya, Ortadoğu, Afrika ve Latin Amerika'da onlarca ülkede başgösteren açlık isyanlarının yavaş yavaş Türkiye'ye de yaklaşması, işbirlikçi burjuvaziyi tedirgin etmektedir. Kendisi de ciddi bir borç sarmalı içinde olan ve emekçilere karşı her düzeydeki saldırgalığını artıran işbirlikçi burjuvazi, bir taraftan da emekçilerin artan huzurluğunu tamponlayacak, manipule edecek bir takım mekanizmalar arayışı içindedir. Kuşkusuz, Dikili Belediyesi benzeri uygulamaların şu veya bu ölçüde yaygınlaştırılması, işbirlikçi burjuvazinin ancak daha büyük çaplı militan kitle hareketleri, açlık isyanları karşısında başvurmaya razı olacağı bir şeydir. Ancak Dikili Belediyesi'nin holding medyasında bu kadar gündemleştirilmesinin arka planında, huzursuzluğu artan işçi sınıfı ve kent yoksullarını, düzen içi beklenti içinde tutacak ve manipule edecek, bir takım rezervlerin reklam edilmesi çabasını da sezmek mümkün.
Dikili Belediyesi'nin, neoliberal kapitalizmin yarattığı dehşetli sosyal yıkım ve sefalet birikiminden emekçi kitlelerin en fazla etkilendiği bir dizi Latin Amerika ülkesinde benzerleri yaygın olarak görülen sosyal demokrat ya da sosyal liberal, ulasalcı-halkçı belediyecilik uygulaması, kuşkusuz AKP tarzı halkı dilencileştiren
"bahşişçi belediyeciliğe" göre bir ileri adımdır. 5-6 kişilik bir emekçi ailesinin, neoliberal fahiş piyasa ve tekelci belediye yağması karşısında ayda ortalama 300-500 lirayı bulan ekmek, su, ısınma, ulaşım, sağlık muayenesi giderlerini, 4'te birine indirmektedir. Bu, açlığı, sefaleti, yoksulluğu tabii ki ortadan kaldırmamakta, ancak ekmek alacak, ailecek bir yere gidecek, hastasını muayene ettirecek parası olmayanlar açısından, dilencileşip düşkünleşmeden, bir nebze soluk almalarını sağlamaktadır.
Dikili'nin gösterdiği
Daha önemlisi, Dikili'deki sosyal demokrat belediyecilik uygulaması, neoliberalizmin göz bağlayıcı demogojilerin aksine, emekçilere düşük fiyatlı ekmek ve temel gıda ürünleri, parasız sağlık, eğitim, ulaşım, su, elektrik, ısınma, iletişim sunmanın pek ala mümkün olduğunu göstermektedir. Nitekim, Dikili Belediye Başkanı Osman Özgüven de, 25 kuruşa ekmek, 10 tona kadar parasız su, aylık 25 YTL'ye ısınma uygulamalarının belediyeye ek bir maliyet getirmediğini, yani belediye işletmelerinin bundan zarar etmediğini söylemektedir! Medyanın “sıradışı” diye tanımladığı bu durumu da,
"Bizim trilyonlarca lira borcumuz yok" diye açıklamaktadır.
Gerçekten de, emperyalist ve işbirlikçi tekellerin, yerel burjuvaların çöreklendiği neoliberal belediyecilik, mali sermayenin bir emme basma tulumbasından ibarettir. Belediyeler milyonlarca, milyarlarca dolar borçlandırılmakta, bu borçlar karşılığında tüm belediye hizmetleri emperyalist ve işbirlikçi şirketlere peşkeş çekilmekte, emekçilere fahiş doğrudan ve dolaylı vergilerin üstüne, bir de, en yaşamsal ihtiyaçların tekelci fahiş fiyat terörü olarak fatura edilmektedir. Dikili Belediyesi ise, tümüyle bu mali sermaye çarkının dışında olmasa da, nasılsa yoksul emekçilerin en yakıcı ihtiyaçlarını bir nebze gözeten bir alternatif belediyecilik anlayışının mümkün olduğunu göstermesi açısından esinleyicidir. Ancak, bunun bazı yerel belediyelerde az çok "mümkün" olmasının, ülke sathında, hele ki büyükşehir belediyelerinde de "kendiliğinden" mümkün olacağı anlamına gelmediği iyi bilinmelidir. Latin Amerika'da bir dizi ülkede ve şehirde, benzer sosyal liberal/ulusalcı-halkçı belediyecilik uygulamalarının bile, ancak ciddi işçi-kent yoksulları mücadeleleri ve isyanlarıyla, bunları yatıştırmak için ve düzen içinde tutmak için güç bela uygulamaya geçebildiğini, bu tür uygulamaların arkasında da, sefalet birikimi başka türlü yönetilemez hale geldiğinde, Dünya Bankası'nın "yoksulluk yönetişimi" programlarının olduğunu bilmek gerekir.
Dikili'nin propagandif değeri
Dolayısıyla, Dikili Belediyesi örneğine yaklaşımda, bu tür uygulamaların tüm ülkede ve büyükşehir belediyelerinde de olanaklı olduğunu gösterdiğine güçlü vurgu yapılmalı, bu temelde, geniş işçi ve kent yoksulu kitlelerinin sınıfsal talep, gereksinim ve özlemlerini esinleyici ve ateşleyici bir ajitasyon-propaganda yürütülmelidir. Yaklaşan yerel seçimler açısından, çok tartışılıcağa benzeyen Dikili Belediyesi'nin uygulamaları, işbirlikçi burjuva kilikler arasındaki it dalaşının bir mezesi veya emekçiler açısından düzen içi bir beklenti olmaktan çıkarılıp, sınıfa karşı bağımsız sınıf talepleri ve özlemlerini tutuşturmanın bir aracı haline getirilmelidir. Ancak bunu yaparken, bir takım ulusalcı-halkçı demokratist hareketlerin yaptığı gibi,
"olan olması gerekendir" tarzı, Dikili Belediyesi'ni savunmakla sınırlı bir yaklaşımın ötesine geçen sınıfsal ve sosyalist bir yaklaşım zorunludur. Çünkü Dikili Belediyesi gibi küçük yerel bir örneğe bile yapılan baskıdan görüleceği gibi, bu örnekleri ilerletmek ve yaygınlaştırmak bile, neoliberal kapitalizmin yağlı ballı büyük çarklarından birine çomak sokmak anlamına gelir ve ancak emekçi kitlelerin bu doğrultudaki sınıfsal özlemlerini ve hak alma bilincini tutuşturarak, güçlü kitle eylemlerinin ve mücadelelerinin örgütlenmesiyle hayata geçebilir.
Dikili'nin sınırları
Diğer taraftan, Dikili örneğinin, çölün ortasında bir vaha gibi gösterilmesine karşı ise uyanık olmalı, onun sistem içindeki sınırları iyi görülmelidir. Örneğin, Halk Sağlık Merkezi'nde emekçiler parasız ancak muayene olabilirler, tedavi olabilmeleri için özelleştirilme sürecindeki hastanelere gitmeleri, yine bir kucak dolusu para ödemeleri gereklidir. Ulaşımın parasızlığı Dikili Belediyesi'nin hepi topu 4 otobüsü için geçerlidir. Ekmek biraz daha ucuz olsa da, diğer tüm temel gıda ve geçim ürünleri yine ateş pahasıdır. Isınma sisteminin fosil yakıtlara bağlı olmaktan çıkarılması için, bir bütün olarak enerji altyapısını dönüştürmek, bunun için emperyalist ve işbirlikçi petrol-doğal gaz tekellerinin çöreklendiği yapılanmayı yıkmak gerekir, vb. Türkiye'de en ileri örneği Fatsa'da yaşanan, yerel halk seferberliğine dayanan halkçı demokrat belediyecilik anlayışının esinleyici yanlarına karşın, bunun idealize edilmesiyle düşülen, iktidar bilincinden yoksun
"belediye sosyalizmi" yanılgısı iyi bilinmektedir. Şimdi bundan çok daha geri, sosyal demokrat bir uygulamayı,
"olan olması gerekendir" yaklaşımıyla idealize etmek, daha büyük bir yanılgı olur. Nitekim popülaritesi bir anda yükselen Belediye Başkanı Osman Özgüven'e CHP, DSP ve AKP'den trasfer teklifleri gelmeye başladı bile.
İnsanca yaşam sosyalizmde
Tüm emekçilere parasız sağlık, eğitim, ulaşım, iletişim, su, elektrik, ısınma, konut istiyoruz!
Tüm temel gıda ve geçim ürünlerindeki zamlar geri alınsın, KDV kaldırılsın!
Mali sermayenin asalaklık aygıtı olarak değil, toplumsal ihtiyaçlar için bütçe ve belediyecilik!
Tüm belediyeler ve belediye bütçeleri, emekçilerin denetimine açılsın!
İşçi sınıfının, kent yoksullarının, hızlı bir değişim geçiren emekçi köylülerin güncel mücadelenin konusu olan taleplerinin pek çoğu, tek tek alındığında, sistemin içerisinde gerçekleşebilir niteliktedir. Bununla birlikte, bu taleplerin bütününün gerçekleşebilir olmayışının yanı sıra, onları çevreleyen koşullarla birlikte düşünüldüğünde, neoliberal azgınlaşmış sermaye birikim modelinin hem nispi, hem mutlak artıdeğer sömürüsünü kat be kat artırması, emekçilerin en yaşamsal, zorunlu gereksinimlerinin dahi metalaştırılması, bu istemlerin her birinin, siyasal bir mücadele dinamiğini içerisinde barındırdığını ve zorlu ve militan mücadelelerle kazanılabileceğini gösteriyor. Bu sosyalizmle işçi sınıfı hareketinin kaynaşmasının dayanacağı ve ancak o durumda gelişebileceği devrimci zemine de işaret etmektedir. Üretim ve emeğin ulaştığı bugünkü toplumsallaşma düzeyi, emek üretkenliğindeki artış ve toplam toplumsal üretimin ulaştığı düzeyle emekçilerin bunlardan yararlanabilme olanağının azalması, hatta artan sayılarda en yaşamsal gereksinimlerini karşılamakta dahi zorlanmaları arasındaki belirginleşen çelişki, emekçinin karşısına sadece ücret kapsamında ve ekonomik koşullarıyla sınırlı bir sorun olarak dikilmemekte; çalışma koşulları, boş zaman, kendini geliştirebilme ve geleceğiyle ilgili sorunlar olarak da açığa çıkmaktadır. Bu sorunlar ve istemler, kapitalizm çerçevesini aşan, üretim ilişkilerini tümden değiştirip onunla birlikte toplumsal yaşamın tümüyle yeni bir temelde örgütlenmesini gerektiren bir mücadelinin uyarıcısıdır. Bu istemler doğrultusunda yürütülecek her mücadele ve sağlanacak her ilerleme, kapitalizm karşıtlığının sınıfsal temelllerini güçlendirip sınıf karşıtlığını derinleştirecek, sosyalizmin çözümlerini güncelleştirecek, mücadelenin gündemine sokacaktır. Dikili Belediyesi çerçevesinde dönen tartışmaya da bu eksenden müdahale etmeliyiz.
Kırıntı değil dünyayı istiyoruz!
İnsanca yaşam sosyalizmde!