Çarşamba, 12 Kasım 2008 (17 yıl 11 ay önce)
Julio Godoy, ipsnews.net*
Marx’ın ve John Maynard Keynes’in kitapları, içinden geçmekte olduğumuz bu ekonomik durgunluk döneminde, satışlarında artış olan nadir ürünler arasında. İkisi de kendi tarzlarında, ekonomi yönetiminde devletin merkezi bir rol üstlenmesinin gerekliliğini savunur.
Marx'ın Kapital'inde satış patlaması
Berlin merkezli Karl Diez Verlag yayınevinin yöneticisi Joern Schuetrumpf,
"Neo-liberalizmin krizi sayesinde Karl Marx yeniden moda oldu" diyor. Marx'ın eserlerinin Das Kapital'i de içeren orijinal Almanca bir seçkisini yayımlayan Schuetrumpf, IPS’yle yaptığı konuşmada ayrıca şunları söylüyor:
Ne zaman Marx’ın kitapları çok satılanlar listelerinin başına çıksa bilin ki toplum fena halde tıkanmış durumdadır. Finansal kargaşa ve onu izleyen ekonomik durgunluk Marx’ın yeniden doğuşunun motor güçleri.
Schuetrumpf krizden çıkar sağlıyor; öyle ki Karl-Diez Verlag yayınevi Ekim ayında 500’ün üzerinde Das Kapital nüshası sattı. Satış rakamları 2008’in başından itibaren bir yükseliş sürecine girmişti.
"2008’e gelinceye kadar yılda 100 nüshadan az satış yapardık. Oysa 2008’in ilk 10 ayında 2500 Das Kapital nüshası sattık" diyor Shuetrumpf ve ekliyor:
"Şurası çok açık ki, insanlar kapitalizmin neden işlemediği hakkında Marx’ın neler söyleyeceğini merak ediyorlar."
Marx’ın Almanya’daki popülaritesi daha çok solcu aydınlar arasında yenileniyor. Ülke çapında en az 30 üniversite Marksçı kuram üzerine yeni kurslar açıp Das Kapital üzerine dersler başlatıyor. Kursların çoğu, eski komünist ve sosyal demokrat militanların oluşturduğu Sol Parti’ye bağlı Rosa Luxemburg Vakfı ve Sosyalist Öğrenci Federasyonu tarafından organize edilmekte.
Yayıncı Schuetrumpf,
"Sanırım Marx bu solcu grupların ötesinde de bir popülerlik kazanacak" diyor.
"Bu krizde, tekrar kiliseye gitmeye başlayan birçok insan gördüm. Daha rasyonel olan diğer bazıları ise toplumsal sorunlara dinin ötesinde cevaplar arıyor ve Marx da bu açıdan iyi bir başlangıç noktası."
Psikopos Marx ve devrimci Marx
Marksist kuramla dinin bir sentezini yapmaya çalışanlar bile var. Örneğin Münih Başpiskoposu Reinhard Marx (filozof Marx’la bir akrabalığı yok) bu yakınlarda Das Kapital adında yeni bir kitap yazdı. Ekim ayında piyasaya çıkan kitabın 15.000 nüshalık ilk baskısı tamamen satılmış durumda.
Piskopos Marx, IPS’ye şunları söylüyor:
"Marksist olma dürtüsüne hiçbir zaman teslim olmadım. Rerum Novarum genelgesinin ruhuna her zaman sadık kaldım." Sözünü ettiği genelge, Papa 13. Leo’nun 1891’de bütün Katolik kiliselerine hitaben yayımladığı açık mektuptur (Rerum Novarum = "Yeni Şeyler Hakkında" ya da "Güncel Konular Hakkında") ve emekle sermaye, devletle vatandaş arasındaki ilişkileri konu edinir.
Bu papalık genelgesinde
"işçi sınıfının çoğunluğunu çok haksız bir biçimde ezen fakirlik ve sefaletin" ortadan kaldırılması gereği ifade edilir. Belge işçilerin sendika kurma haklarını destekler, fakat öte yandan sınırlandırılmamış kapitalizmi ve komünizmi reddeder, özel mülkiyet hakkını savunur.
Buna karşın Başpiskopos Marx, ne zaman
"fakirlik ve sefalet"le yüz yüze gelse raftan orijinal Das Kapital’i indirip okudu.
Kendi Das Kapital’inin önsözünde piskopos Marx, devrimci teorisyen Marx’a hitap ediyor ve onun ileriyi görüş yeteneğine duyduğu hayranlığı belirtiyor:
Kapitalizm gerçekten de ekonomi tarihinin bölümlerinden birine mi dönüşecek … senin öngördüğün gibi, kendi çelişkilerinin kurbanı olarak tarihe mi karışacak?
Piskopos, IPS’yle yaptığı konuşmada,
"Marx" diyor,
"yüz elli yıl önce küreselleşmeyi tahmin etmiş ve kapitalizmin eksikliklerini görmüştü."
Marksçı kuramcılar, ABD’deki 1857 krizinin Marx’ı finans kapital ve onun refah ve çöküş döngüleri üzerinde yoğunlaşmaya yönelttiğini hatırlatıyorlar. On yıl sonra Das Kapital’i yayımlamış ve orada kapitalizmi kâr ve sermaye birikiminin yönlendirdiği anarşik, akıldışı ve kör bir rekabet olarak tarif etmişti.
Kaçınılmaz olarak ortadan kalkacak olan sistemin yerine devlet tarafından yönetilen bir ekonominin geçmesi gerektiğini savunur Marx ve bu ekonominin, yoksulluk ve sosyal eşitsizliği ortadan kaldırmak için rasyonel bir kurallar sistemine dayanması gerektiğini belirtir. Das Kapital’i yayımlamadan yirmi yıl önce, 1848’de Komünist Manifesto’da,
"Toplumun bugüne kadarki bütün tarihinin sınıf mücadeleleri tarihi" olduğunu söylemişti.
Marx Fransa'da da listebaşı
Marx’ın bu yeni popülaritesi Almanya’yla sınırlı değil. Das Kapital’in Fransa’daki yayıncısı olan the Univercity Press (Fransızca adının kısaltması PUF), kitabın kısa bir süre önce tekrar satılmaya başladığını açıkladı. Yayınevinin bir yetkilisinin IPS’ ye söyledikleri şunlar:
"Normalde ayda 50 kopyadan az satardık. Ama 2008’in ortalarından beri, aylık satış sayımız 150 kopyanın üzerine çıktı."
Çoğu yeni okur, Marksçı kuramla sınırlı kalmayan bir ekonomi bilgisinin peşinde. Kapitalizmin ekskliklerini ele alan, John Maynard Keynes ve John Kenneth Galbraigth’a ait klasik analizler de son zamanlarda yüksek satış rakamlarına ulaşıyor.
Keynes ve daha sonra Galbraith, serbest bırakılmış kapitalizmin, özellikle de finansın küreselleşmesinin kaçınılmaz olarak ekonomik ve sosyal felaket getireceğini söylemişlerdi. Marx gibi Keynes’in de iddiası, refah patlaması ve kriz döngülerinden kaçınmak için devlet müdahalesinin şart olduğu yolundaydı. Fakat Marx’tan farklı olarak Keynes kapitalizmin ortadan kaldırılmasını değil, revize edilip kontrol altında tutulmasını istiyordu.
"Geçen nisan ayında Galbraight’ın 1929 Büyük Depremi kitabının Fransızca versiyonunu yeniden basma kararı aldık. Bu yeni basımda 3000 adet kitap çıkarmıştık ve hiçbir pazarlama kampanyası olmaksızın ekim ayında tümü satıldı. Şimdi yeni bir baskı sipariş edilmiş durumda." Bu sözler Editions Payot & Rivages’ın yöneticisi Benoîte Mourot’nun IPS’ye verdiği demeçten.
Marx ve Keynes: Sosyalizm mi kapitalizm mi?
Payot & Rivages aynı zamanda Keynes’in de Fransa’daki yayıncısı. Mourot bu konuda şunları söylüyor:
Keynes’in baş eseri The General Theory of Employment, Interest, and Money'yi (İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi) normalde yılda 500 adet satarız. Fakat bu yıl sadece eylül ayı satış sayımız 400’e ulaştı.
Keynes ve Galbraith’ın bu yeniden keşfedilişinin bir nedeni de,
"yeni bir Bretton Woods", yani finansal ve ticari ilişkileri kontrol edecek yeni bir kurallar ve düzenlemeler sistemi kurma fikrinin dünya çapında gördüğü yoğun ilgi. ABD’nin New Hampshire eyaletindeki Bretton Woods adlı bölgede 1944’te toplanan konferans, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası’nı yaratmıştı.
İngiltere’nin Bretton Woods’a gönderdiği delegasyonun lideri ve Dünya Bankası komisyonunun başkanı olan Keynes, Bretton Woods kurumlarını meydana getiren görüşmelerin kilit aktörlerinden biriydi.
Fakat şimdi, Almanya’daki Bremen Üniversitesi’nin ekonomi profesörlerinden Joerg Huffschmid,
"Yeni bir Bretton Woods’un dünyadaki herkes için yeni bir refah durumu yaratılmasına yol açmaya yetmeyeceğini, orijinal Bretton Woods sisteminin, o zamanlar sömürge veya neo-sömürge durumunda olan güney ülkelerinin refahını dikkate almadığını" söylüyor.
Huffschmid’e göre bu kez,
"Dünya ekonomisini bugünkü gibi bir krizden korumaya yönelik bir önlemler paketinin, kapitalizmi sadece revize etmesi yeterli olmayacaktır." Piskopos Marx değil belki ama, filozof Marx bu görüşe katılırdı mutlaka.
*Inter Press Service'de 7 Kasım 2008 Cuma günü yer alan bu makale, alinteri.net çeviri grubu tarafından çevrilmiş, ara başlıklar tarafımızdan konulmuştur.