DÜNYA
Cesar Chelala
Güney Meksika’da sisli bir kent olan Chiapas’ın San Cristobal de las Casas semtinde bir kahvehanede oturuyorum. Bana söylenene göre bölge halkının ünlü lideri Komutan Yardımcısı Marcos da arada sırada buraya gelirmiş. 2 senedir toplum içinde görünmemesine rağmen yine de kendisi görüp göremeyeceğimi merak ediyorum. Gelmiyor -eğer kendini belirgin kılan kar maskesini takmadan gelmişse, onu farketmemiş olabilirim- öyleyse ben de zamanımı hareketin sonuçlarını veya bıraktığı mirası düşünüp değerlendirerek geçiririm.
Komutan Yardımcısı Marcos’un Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu (EZLN -İspanyolca kısaltılmışı -çn) adını 1910 yılında Meksika isyanını başlatan komutan Zapata’nın Güney Kurtuluş Ordusu’ndan esinlenerek almıştır. Siyasal anlamda sınıf farkı gözetmeye karşı olan hareketin amacı yeni dünya ekonomisi nedeniyle hükümetin ülke insanlarına adil olmayan davranışlarına çare aramaktır.
Hareket 1994 yılında ortaya çıkmıştır. 1 Ocak’ta 3 bin silahlı isyancı, aralarında bölge halkının efsanevi şahsiyet olarak büyük saygı duyduğu Piskopos Samuel Ruiz’in evinin bulunduğu San Cristobal de las Casas da dahil olmak üzere Chiapas kentinin birkaç kasabasını ele geçirdi. İsyancıların amacı zor yaşam koşullarını, fakirliği ve Meksika Hükümeti'nin bu ciddi sorunlara duyarsızlığını sahnelemekti, ki bu sorunlar küresel ekonomide bir aktör olmaya koşturan Meksika’nın görüntüsünü bir hayli kötüleştiriyordu.
Le Monde Diplomatique için yazılan bir makalede Komutan Yardımcısı Marcos, Soğuk Savaşı 3. Dünya Savaşı olarak kabul ettiğinden, neoliberalizm ve küreselleşmenin 4. Dünya Savaşı olduğunu söyledi.
“Eğer 3. Dünya Savaşı kapitalizm ve sosyalizmin farklı coğrafyalarda değişen yoğunluklarda karşı karşıya gelmeleriyse, 4. Dünya Savaşı da büyük finans merkezlerinin kürenin her yerinde ve hiç azalmayan muazzam yoğunlukla birbirleriyle karşıkarşıya gelmeleri olacaktır” diye yazdı.
Şiddetli isyan ve Chiapas’ın işgali hükümet tarafından sert bir karşılık gördü ve 12 gün sonra, 'sağolsun' Piskopos Samuel Ruiz’in aracılık ettiği ateşkesle isyan ve işgal sona erdi. Ağır kayıplara uğrayan Zapatistalar geldikleri vahşi ormana geri çekildiler.
Meksika Hükümeti her ne kadar Zapatistalarla arasındaki çelişki için Piskopos Ruiz’e arabuluculuk izni verdiyse de, Piskoposu isyanın itici gücü olmakla suçladı. Sorunların çözümünde her zaman şiddetten kaçınmayı savunan Piskopos Ruiz, ancak şiddet sarmalı bir kez başlarsa silahlar susmadan eski duruma hemen dönülemeyeceğini de sürekli tekrarladı.
“Chiapas diye bir yer” adlı filmde Piskopos Ruiz, “Bu savaş kan dökmek ve iktidara gelmek için değil, ancak sesimizin duyulması için yapıldı. İsyancılar sesleri duyulduğunda silahları hemen bıraktılar ve diyalog yolunu seçtiler” diye konuştu.
Kendinden kat kat güçlü olan Meksika Ordusu'yla yapılan çarpışmalardan sonra EZLN silah kullanmayı bırakıp Meksika Hükümeti ile olan çelişkide siyasi çözüme ağırlık vermeye karar verdi. 2009 yılında Le Monde Diplomatique’de yayınlanan makalede Komutan Yardımcısı Marcos şöyle diyordu:
Ancak Sosyal Gelişme Bakanlığı'nın verilerine göre Meksika’da yerli halktan (indignados) 3 milyon 300 bin kişi temel beslenme gereksinimlerini hala karşılayamamaktadır. Hükümet organı olan Ulusal Nüfus Konseyi'nin (CONAPO) istatistiklerine göre 2010 yılında yerli halk içindeki bebek ölümleri her bin canlı doğumda 22.8 iken, büyük yerleşim yerlerinde bu sayı her bin canlı doğumda 14.2 olmuştur.
Zapatista hareketinin amaçları her ne kadar sayıları ABD şehirlerinde de olduğu gibi sürekli artmakta olan Avrupa'nın “indignados”larının amaçlarıyla yüzde yüz örtüşmese de, onlar da azınlığın açgözlülüğünün çoğunluğun haklarının önüne geçmediği daha eşitçi bir toplum amaçlamaktadır. ABD Nüfus Bürosu’na göre geçtiğimiz yıl her 6 Amerikalıdan biri, en ağır darbeyi çocukların yediği, yoksulluk ve sefalet içinde yaşadı.
Bölgede yaşayan yapı mühendisi Gustavo Flores Alfaro şunları söylemektedir: “Burada, Chiapas’ta konuşurken Komutan Yardımcısı Marcos’tan öncesi ve sonrası diye konuşmak gerekir”. Belki tarihçiler de 21. yüzyılı analiz ederken koşullardan dünyada popülarite kazanan “İndignados Hareketi” öncesi ve sonrası diye söz edeceklerdir.
(*) 19 Ekim 2011 tarihli commondreams.org sayfasından çevrilmiştir.
Cesar Chelala MD ve PhD sahibi olup, “Amerika Denizaşırı Yayın Klübü” ödülünü bir başka yazar ile paylaşmıştır. Kendisi aynı zamanda Avustralya’da yayınlanan Middle East Times International’ın yurtdışı muhabirlerindendir.
Cumartesi, 22 Ekim 2011 (15 yıl 6 gün önce)
Komutan Yardımcısı Marcos Wall Street’e geliyor (*)
Cesar Chelala
Güney Meksika’da sisli bir kent olan Chiapas’ın San Cristobal de las Casas semtinde bir kahvehanede oturuyorum. Bana söylenene göre bölge halkının ünlü lideri Komutan Yardımcısı Marcos da arada sırada buraya gelirmiş. 2 senedir toplum içinde görünmemesine rağmen yine de kendisi görüp göremeyeceğimi merak ediyorum. Gelmiyor -eğer kendini belirgin kılan kar maskesini takmadan gelmişse, onu farketmemiş olabilirim- öyleyse ben de zamanımı hareketin sonuçlarını veya bıraktığı mirası düşünüp değerlendirerek geçiririm.
Komutan Yardımcısı Marcos’un Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu (EZLN -İspanyolca kısaltılmışı -çn) adını 1910 yılında Meksika isyanını başlatan komutan Zapata’nın Güney Kurtuluş Ordusu’ndan esinlenerek almıştır. Siyasal anlamda sınıf farkı gözetmeye karşı olan hareketin amacı yeni dünya ekonomisi nedeniyle hükümetin ülke insanlarına adil olmayan davranışlarına çare aramaktır.
Hareket 1994 yılında ortaya çıkmıştır. 1 Ocak’ta 3 bin silahlı isyancı, aralarında bölge halkının efsanevi şahsiyet olarak büyük saygı duyduğu Piskopos Samuel Ruiz’in evinin bulunduğu San Cristobal de las Casas da dahil olmak üzere Chiapas kentinin birkaç kasabasını ele geçirdi. İsyancıların amacı zor yaşam koşullarını, fakirliği ve Meksika Hükümeti'nin bu ciddi sorunlara duyarsızlığını sahnelemekti, ki bu sorunlar küresel ekonomide bir aktör olmaya koşturan Meksika’nın görüntüsünü bir hayli kötüleştiriyordu.
Le Monde Diplomatique için yazılan bir makalede Komutan Yardımcısı Marcos, Soğuk Savaşı 3. Dünya Savaşı olarak kabul ettiğinden, neoliberalizm ve küreselleşmenin 4. Dünya Savaşı olduğunu söyledi.
Şiddetli isyan ve Chiapas’ın işgali hükümet tarafından sert bir karşılık gördü ve 12 gün sonra, 'sağolsun' Piskopos Samuel Ruiz’in aracılık ettiği ateşkesle isyan ve işgal sona erdi. Ağır kayıplara uğrayan Zapatistalar geldikleri vahşi ormana geri çekildiler.
Meksika Hükümeti her ne kadar Zapatistalarla arasındaki çelişki için Piskopos Ruiz’e arabuluculuk izni verdiyse de, Piskoposu isyanın itici gücü olmakla suçladı. Sorunların çözümünde her zaman şiddetten kaçınmayı savunan Piskopos Ruiz, ancak şiddet sarmalı bir kez başlarsa silahlar susmadan eski duruma hemen dönülemeyeceğini de sürekli tekrarladı.
“Chiapas diye bir yer” adlı filmde Piskopos Ruiz, “Bu savaş kan dökmek ve iktidara gelmek için değil, ancak sesimizin duyulması için yapıldı. İsyancılar sesleri duyulduğunda silahları hemen bıraktılar ve diyalog yolunu seçtiler” diye konuştu.
Kendinden kat kat güçlü olan Meksika Ordusu'yla yapılan çarpışmalardan sonra EZLN silah kullanmayı bırakıp Meksika Hükümeti ile olan çelişkide siyasi çözüme ağırlık vermeye karar verdi. 2009 yılında Le Monde Diplomatique’de yayınlanan makalede Komutan Yardımcısı Marcos şöyle diyordu:
Çözümlerimizi güç kullanarak empoze etmek istemiyor, demokratik bir ortam yaratmak istiyoruz. Silahlı mücadeleyi eskiden yapılan gerilla savaşlarındaki klasik anlamında algılamıyoruz. Eski gerilla mücadelelerinde savaş tek ve her şeyin onun etrafında şekillendiği en güçlü hakikat olarak algılanırdı. Ancak şimdi savaşta belirleyici olan askeri çatışma değil politikalardır. Biz savaşa ölmek veya öldürmek için girmedik. Savaşa sesimizin duyulması için girdik.Komutan Yardımcısı Marcos, yerli halkın (indignados) daha iyi eğitim, daha fazla ve daha iyi sağlık hizmeti, eşit istihdam olanakları ve daha iyi yollar gibi taleplerinin meşruluğunu hükümetin de kabul etmesini ve bu taleplere karşılık vermesini istediğini açık olarak belirtti. Hükümetin Chiapas’a daha önce benzeri görülmemiş miktarda fon yollamasından sonra, benim orayı ziyaretim sırasında gördüğüm kadarıyla, amaçların çoğuna büyük oranda ulaşılmış oldu.
Ancak Sosyal Gelişme Bakanlığı'nın verilerine göre Meksika’da yerli halktan (indignados) 3 milyon 300 bin kişi temel beslenme gereksinimlerini hala karşılayamamaktadır. Hükümet organı olan Ulusal Nüfus Konseyi'nin (CONAPO) istatistiklerine göre 2010 yılında yerli halk içindeki bebek ölümleri her bin canlı doğumda 22.8 iken, büyük yerleşim yerlerinde bu sayı her bin canlı doğumda 14.2 olmuştur.
Zapatista hareketinin amaçları her ne kadar sayıları ABD şehirlerinde de olduğu gibi sürekli artmakta olan Avrupa'nın “indignados”larının amaçlarıyla yüzde yüz örtüşmese de, onlar da azınlığın açgözlülüğünün çoğunluğun haklarının önüne geçmediği daha eşitçi bir toplum amaçlamaktadır. ABD Nüfus Bürosu’na göre geçtiğimiz yıl her 6 Amerikalıdan biri, en ağır darbeyi çocukların yediği, yoksulluk ve sefalet içinde yaşadı.
Bölgede yaşayan yapı mühendisi Gustavo Flores Alfaro şunları söylemektedir: “Burada, Chiapas’ta konuşurken Komutan Yardımcısı Marcos’tan öncesi ve sonrası diye konuşmak gerekir”. Belki tarihçiler de 21. yüzyılı analiz ederken koşullardan dünyada popülarite kazanan “İndignados Hareketi” öncesi ve sonrası diye söz edeceklerdir.
(*) 19 Ekim 2011 tarihli commondreams.org sayfasından çevrilmiştir.
Cesar Chelala MD ve PhD sahibi olup, “Amerika Denizaşırı Yayın Klübü” ödülünü bir başka yazar ile paylaşmıştır. Kendisi aynı zamanda Avustralya’da yayınlanan Middle East Times International’ın yurtdışı muhabirlerindendir.