Perşembe, 8 Mart 2012 (14 yıl 7 ay önce)
Bir kadın ve isyancı: Juana Belén Gutiérrez de Mendoza
Meksika ve Meksika devrim tarihinde, toplumsal kurtuluş, eşitlik, kadın hakları ve kadının özgürleşme mücadelelelerinde öne çıkan radikal, devrimci, özgürlükçü önemli kadın figürleri var. Bir öğretmen, Zapata’nın siyasal danışmanı ve hapishane hücresindeyken
Regeneración y Concordia grubunu örgütlemiş, şiirleri, yazıları ve yayınlarıyla hem Meksika Devrimi'ne hem de kadının özgürleşme mücadelesine önemli katkılarda bulunmuş olan
Dolores Jiménez y Muro, kadın hakları bağlamında Carranza’yı destekleyen özgürlükçü ve feminist
Hermila Galindo de Topete, Zapata’nın ve Zapatizm’in ilk kadın sözcülerinden biri olan
Elisa Acuña y Roseta (1887-1946) ilk akla gelenler.
En az bu isimler kadar önemli olan bir başka isim daha var: Juana Belén Gutiérrez de Mendoza (1875-1942). Ancak Mendoza’yı belki diğerlerinden ayıran bir özellik, adı neredeyse unutulmuş ve yazılı tarihten silinmiş bir isyancı kadın olması.
Mendoza, Meksika kırsalında yoksul bir ailede doğdu. Daha 15 yaşındayken bölgedeki bir maden işçisiyle evlendirildi. 18 yaşındayken kaleme aldığı, maden işçilerinin zorlu çalışma koşullarını anlatan ve bir dergide yayınlanan yazısı nedeniyle tutuklandı.
Onu tutuklayan “
yetkili makamlar”, birini hapsederek fikirlerini tutsak edeceğini sanan tarihteki tüm ahmak “yetkili makamlar” gibi yanıldılar: Hapishaneden çıkan bu yoksul ve köylü genç kız, Meksika Devrimi'nin usta bir matbaacısı, bir isyancı, gazeteci, yazar, çevirmen, bir kadın komutan ve kadın özgürleşme mücadelesinin öncülerinden biri olacaktı.
Yirminci yüzyılın dönümünde Meksika, esasen Avrupa yatırımlarını kullanarak ülkeyi hızla modernleştirmeye çalışan
Porferio Diaz tarafından yönetiliyordu. Özellikle madenlerde ve tarlalarda çalışan emekçiler zalim koşullara katlanmak zorundaydılar. Meksika topraklarının yüzde 95’inin yüzde 5’lik bir nüfus kesiminin -öncelikle Avrupa kökenli ailelerin- elinde olması, işçilerin borç esareti, büyük çiftliklerde (Haciendas) köleliğe yaklaşan koşullar ve ülke kaynaklarının giderek elden çıkartılması halkı öfkelendirdi. Özellikle kadınlar önemli sorunlarla karşı karşıyaydılar: 1884 tarihli Meksika kanunu gereği evli kadınların etkili yasal ya da siyasal hakları yoktu. Oy veremeyen, boşanamayan, kanuni bir takibat başlatma ya da mülkiyeti yönetme hakları olmayan kadınlar, haklarını talep edecek radikal hareketlerin ortaya çıkmasını bekliyorlardı.
Belen ve kocası, 1901’de keçilerini satarak Diaz rejimine karşı direnişin saflarına katılmak üzere Güney’e hareket ederler. Mendoza, aynı yıl
Vesper gazetesini yayınlamaya başlar. Daha 20’li yaşlarındaki yoksul bir genç kız, 1901 gibi bir tarihte antikapitalist devrim çağrısı yapmakta, Meksikalı işçileri madenlere, demiryollarına ve çiftliklere elkoymaya çağırmaktadır.
Vesper gazetesi 1903’te kapatılarak Juana Gutiérrez de Mendoza,
Belen Hapishanesi'ne atılır. Tutuklandığı bölgenin adını (Belen) kendi adına/kimliğine ekleyen Mendoza, bundan böyle Juana Belén Gutiérrez de Mendoza olacaktır. Yazmaya, siyasal ajitasyona devam edecek ve daha birçok kez hapsedilecektir.
1911’de kocası
Zapata Ordusu'na katılmaya karar verdiğinde ona katılır. Kocasının dağlarda ölmesinden kısa bir süre sonra ise Zapata Ordusu'nda bir kadın komutan olacaktır.
Faal mücadele yıllarından sonra Belen, kadın hakları ve kadının özgürleşmesi alanında mücadeleyi sürdürür. “
Anahauc’un Kızları” adlı kadın derneğini kurar, “
The Source” adlı feminist bir dergi çıkarır.
Juana Belén Gutiérrez de Mendoza‘nın hayatı tam bir karanlık ve yoksulluk içinde sona erecektir. Hasta kızına ilaç almak için basılı yayınlarını satmak zorunda kalan Belen, arşivindeki belgeleri sokakta satmak amacıyla yiyecek pişirdiği sobayı tutuşturma işinde kullanmak zorunda kalır. Öldüğünde ondan geriye kalan tek şey bir daktilodur. Ve ailesi onun cenaze masraflarını bu daktiloyu satarak karşılar.
Yukardaki biyografi aşağıdaki kaynaklardan derlenmiştir:
Mhairi McAlpine, Women on the Left: Juana Belen -International Socialist Group, Zapatista Women Mujeres Zapatistas, Wikipedia
Sol Küre