Salı, 26 Kasım 2013 (12 yıl 11 ay önce)
Bazı gelişmeler, bir dönemin ruhunun anlaşılmasında ayna işlevi görürler. Tayyip Erdoğan’ın 16-17 Kasım’da, yanına 16 milletvekilini, sayısız bürokratını alarak; Barzani, yanında da Şivan enstrümanı ile Amed’de yaptığı gösteri de böyledir. Bu gösteri, rejimin içerde-dışarda nasıl bir sıkışma yaşadığını olduğu kadar, bundan sonra nasıl bir politik hat izleyeceğinin anlaşılması açısından da önemli veriler sundu.
Fakat sorunun sadece rejim cephesinden değil, aynı zamanda gösterinin diğer aktörü olan Barzani cephesinden, daha da ötesi bölgesel dengeler içinden okunması gerektiğini hatırlatan sayısız veri bıraktı.
Kısacası bu gösteride tek bir aktörün çıkarları ve ona tabii olan edilgen oyuncular yok! Tayyip-Barzani “nikahı”, bunu hala salt bir “seçim yatırımı” yüzeyselliğiyle okuyanların çokluğuna karşın, her iki tarafın da stratejik çıkarlarını gözeterek sahneye koydukları bir ittifakın gösteri tadında ilanıdır.
Bunun da ötesinde, uluslararası ve bölgesel aktörlerden oluşan büyük resim içinden okunmayı gerektirecek bir arka plan taşıyor. Tüm bileşenleri ile altüst olarak kaotik bir nitelik kazanan bölgesel “dengelerde” ortaya çıkabilecek yeni denklemler ve bunlar için yapılan olasılık hesaplarına göre belirlenmiş bir mesaj niteliği kazanıyor.
Emperyalist kapitalizmin yaşadığı kapsamlı krizin (ekonomik-siyasal-ideolojik-politik-kültürel) en fazla belirginleştirdiği şey, belirsizlik ve değişkenlik oluyor. Tarihin diyalektik doğası bu anlarda bir gerçeği yeniden hatırlatmaya devam ediyor: Hiçbir şey masa başında belirlendiği biçimiyle ilerlemiyor! Daha dün ak olan bir anda kara olabiliyor, stratejik hat olarak belirlenen politikalar, sayısız zorunluluğun çakışmasıyla bir bakıyorsunuz ki yerini başkalarına bırakıyor!
Bu gerçek, hegemonya ve güç mücadelesinin kızıştığı alanlardan biri olan Ortadoğu’da daha açık haliyle konuşuyor. Ve aslında tarihin belirleyici gücünün, hangi perdeyle örtülmüş olursa olsun son tahlilde sınıfsal çıkarlar olduğu gerçeğini bir kez daha hatırlatıyor.
ABD ve diğer emperyalistlerin, bölgesel politikalarında yöneldikleri “ani vites değişikliği” de bu odaktan okunmalı. Düne kadar Esad rejimine, İran'a ve bu eksende yer alan diğerlerine yüksek perdeden edilen sözlerin yerini, bugün “ılımlı”, “uzlaşma” arayışını ifade eden yaklaşımların alması -bazılarına şaşırtıcı gelse de- bu nedenledir!..
Bölge gücü olma oyununda agresif bir siyasi hat izleyen Türkiye’nin, sayısız aktör ve bunların içiçe geçen, kesişip çatışan çelişkilerinden oluşan büyük fotoğrafın içinde giderek kapsamlı bir sıkışma yaşaması da bunun sonucudur. Bu sıkışmanın temel dinamiklerinden biri, ABD’nin bölgesel politikalarda (özellikle Suriye ve İran) yöneldiği zorunlu “değişiklik”!..
Keza ABD’nin gerek içerde gerekse emperyalistler arası rekabet oyununda yaşadığı sıkışma, bölgesel stratejisini ve bölge aktörleriyle olan ilişkilerini (Türkiye de dahil) yeniden kurmasını zarurileştiriyor. ABD emperyalist burjuvazisi içindeki derin yarılmanın da işin içine girdiği bu değişiklikler, onun açısından bu artık bir tercih sorunu olmanın ötesinde, tarihsel koşulların belirlediği zorunlu bir seçenek halini alıyor. Aynı mecburiyet Türkiye burjuvazisi ve devleti açısından da sözkonusu.
Mecburiyetler!
Barzani’nin Türkiye ziyareti de bu mecburiyetler üzerinden okunursa doğru anlaşılabilir. Meseleyi hala “Tayyip Erdoğan'ın seçim yatırımı” sığlığıyla okuyan yüzeyselliğin yanıtını veremediği sorulardan biri de bu: Haydi Tayyip Erdoğan'ınki seçim yatırımıydı, iyi de Barzani'yi paldır küldür Diyarbakır'a getiren etken neydi?..
“Bir toplu nikah davetini geri çevirememe” kılıfı altında sergilenen gösteri, taraflar açısından, bölgesel dengeler içinde Kürt kartının daha açıktan kullanılacağının ilanı anlamına geliyor. Bu açıdan da törensellik taşıyan bu buluşma, Kürt burjuvazisinin bazı kesimleriyle Türk burjuvazisi arasında -şimdilik dönemsel- bir ittifakın altının çizilmesinden başka bir şey değildir. Elbette “Barzanileşmiş” Kürt egemenleri ile Türk tekelci burjuvazisi ve devletinin nikahıdır bu!..
Bu mesaj, hem yeni bölgesel dengeler kurma telaşında olan emperyalist kamplara hem bölge gericiliklerine hem de bu eksen dışında kalmayı tercih eden (edecek olan) PKK gibi güçlere verilmiştir. Odağında bölgesel hesapların yattığı bu yakınlaşmanın her iki tarafı açısından ayrıca özel hesaplar söz konusudur. Tayyip Erdoğan'ın “seçim yatırımı” hesabı bu başlık kapsamındadır. İlişkinin özünü/ eksenini değil, tamamlayıcı unsurlarından birini oluşturur.
Aynı şey, ilişkinin diğer tarafını oluşturan Barzani için de söz konusudur. O da başta Irak merkezi hükümeti ile yaşadığı sürtünmeler, bu sürtünmeler konusunda ABD de dahil diğer emperyalistlerin ikide bir ayar çeken tutumları, gerek kendi iç kamuoyunda gerekse Kürdistan’ın 4 parçasında giderek zayıflayan politik konumu nedeniyle Türkiye ile “kader birliği” yapmayı zorunlu bir seçenek olarak görmektedir!
Tüm bu olup bitenler tarihsel bir ekonomik-siyasal-kültürel-ideolojik bütünlük üzerine oturuyor. Bu bütünlük içinde Güney Kürdistan’ın petrol kaynakları ve geçiş güzergahları, kapitalizm için gerek tüketim gerekse üretim açısından varolan devasa pazar olanakları her iki tarafın konumunu belirleyen temel dinamikler olarak işlerken; Rojava'da yaşanan toplumsallaşmış devrim ve bunun Kürdistan'ın diğer parçalarında yarattığı manevi etki bu zincirde “esas halka”yı oluşturuyor.
Türk tekelci burjuvazisi ve devleti, bölgesel güç olma hesapları konusunda yaşadığı görünür hezimetin, bölgede şekillenmekte olan yeni dengeler içinde daha fazla büyüyeceğinin farkında. ABD ve onunla bağlaşık AB’li emperyalistlerin, pekçok bölgesel çelişki ve dinamiği gözeterek İran ve Suriye konusunda girdikleri yeni yönelimin Türkiye’nin konumunu daha fazla zayıflatma potansiyeli taşıdığı aşikar. Bu yönelim, zaten daha önce fiilen çöken Sünni ekseninin (Mısır’da yaşananlar, Suriye cephesinde olup bitenler) çöküşünün resmi ifadesi anlamına da geliyor. Tam da böylesi bir konjonktürde Türkiye, Kürdistan üzerinde kuracağı ekonomik-politik hakimiyetin bölgesel dengeler içerisinde kendisine nasıl bir yer sağlayacağının farkındalığı ile Kürdistan’ın 4 parçasını Barzani denetiminde bir araya getirme telaşına düşmüş durumda.
Aynı şey Barzani için de sözkonusu. O da bu bölgesel altüst oluşta kendi konumunu sağlamlaştırma telaşıyla, askeri-politik-ekonomik güce sahip Türkiye ile bir ittifak içinde olduğunu deklare etme gereği duyuyor. Kaldı ki böylesine kapsamlı bir ilişki süreci zaten var. Güney Kürdistan pazarı fiilen Türk tekelci burjuvazisinin denetiminde. Ayrıca Türkiye, bu niteliklerinin yanı sıra, Güney Kürdistan’ın değerini emperyalistler nezdinde katlayan petrol kaynaklarının transferi konusunda da jeostratejik konumu en uygun ülke. Bu açıdan da Barzani’nin Türkiye’yle ittifakı tarihsel açıdan zorunlu! Tıpkı Türkiye’nin bu koşullarda aynı zorunluluğa sahip olmasında olduğu gibi.
PYD ve Rojava, ortak düşman!
Bu tarihsel zorunlulukların bugünkü kesişme noktasını, bu ikilinin, Rojava’da PYD denetiminde oluşan fiili özerklikten duydukları korku ve tedirginlik oluşturuyor. Rojava'da giderek kökleşen toplumsallaşmış devrim, her iki burjuvazi üzerinde de “diğerlerine örnek olma ve bulaşma” korkusu yaratıyor. Bu korku Rojava devrimine karşı “agresif bir ruh hali” doğuruyor.
En son PYD önderliğinde bir araya gelen Kürt, Arap, Çeçen ve Hristiyan temsilcilerden oluşan geçici genel meclisin kurulmuş olması, Rojava’daki dengenin tamamen değiştiğinin açık tescili oldu. PYD’nin halk desteğine dayanan gücüyle El Kaide bağlantılı çeteler karşısında elde ettiği askeri başarı, Barzani ve Türkiye tarafından fiilen uygulanan, ABD-AB emperyalistleri tarafından da sessizce desteklenen ambargoyu işlevsiz hale getirdi. PYD'nin Irak Merkezi Hükümeti’ne sınır olan stratejik konumdaki Til Koçer kapısını ele geçirmesi, onu sadece Suriye'deki iç savaşta gerici çeteler karşısında değil kendisini “hasım” olarak gören Barzani çetesi karşısında da belirgin bir biçimde güçlendirdi. O kadar ki, El Kaide’ye bağlı çetelerin gemi azıya aldığı günlerde sınırları kapatan Barzani, Rojava’da dayandığı kimi partilerin kendisiyle yollarını ayırmaları gibi açık bir siyasal tokat yedi.
Bu arada PYD, Rojava’daki konumunu güçlendirdiği oranda bölge siyasetinde de üzerinden atlanamayacak aktörlerden biri haline geldi. Bölgede etkinliği giderek artan Rusya-Çin-İran ekseninin desteğini almaya başladı. Suriye için düşünülen Cenevre Konferansı'na bağımsız bir Kürt gücü olarak katılmayı zorlayacak kadar geniş bir hareket alanı ve güç kazandı.
AKP'nin Barzani'yi daveti, Barzani’nin de Türkiye ziyareti, kısaca özetlediğimiz bu bütünlükten bağımsız ele alınamaz. Dolayısıyla bu ziyaret, salt seçim sürecinde gerçekleşen politik bir şov olarak değerlendirilemez. Nitekim Barzani’nin daha Türkiye’ye gelmeden önce Rojava’daki geçici meclis ilanını değersizleştirmeye yeltenmesi, ona açıktan saldırıya geçmesi, kendisinin Güney'de kimlerin desteğiyle nasıl iktidarlaştığını unutarak PYD Esad gericiliğiyle ilişkilendirmeye kalkması... bölgesel Kürt liderliği hayalinin aldığı derin çiziğin yarattığı şuursuz saldırganlığın ifadesidir.
Bu “karalamalar” aynı zamanda, Türkiye Kürdistanı’ndaki gelenekçi-dindar toplumsal kesimlere verilen birer mesajdır da: “PYD, Esad’ın desteğiyle bu günlere geldi, PYD sizin kültürünüze uzaktır” gibi alt okumalara açık bu mesajlar, Rojava’da yaşadığı zemin kaybını, Türkiye Kürdistanı’ndaki kimi kesimleri etkileyecek bir söylemle başka bir cephede giderme çabasının ifadesi olarak okunmalıdır.
Kürt ulusal güçleri içinde Rojava konusunda yaşanan saflaşma aslında bölgesel çapta hızlanan sınıfsal ayrışmanın somut sonuç ve yansımalarından biridir. Yansımalarından birini de Barzani'nin karşılanması sırasında BDP içinde yaşanan tartışmalarda gördüğümüz bu saflaşma eşyanın doğası gereğidir ve önümüzdeki süreçte yeni boyutlar ve unsurlar kazanarak derinleşecektir.
Bugüne kadar silahlı mücadelenin ön planda olduğu sert bir çatışma çizgisinde yürüyen Kürt ulusal hareketi içinde sınıfsal ayrım ve farklılıklar 'ulusal' olanın gölgesindeydi. Ve bu, ulusal karakterli bir mücadelenin doğasına uygun bir durumdu. Ancak sadece çatışmanın şu ya da bu nedenle “yumuşaması” yüzünden değil, bunu da zorlayan bir dinamik olarak Kürdistan'ın özellikle Kuzey ve Güney parçalarında kapitalist ilişkilerin sıçramalı gelişimine paralel olarak 'sınıfsal' olan öne çıkmaya başladı. Eskiden 'ulusal' payda altında koalisyon oluşturabilen güçler ve onların temsilcisi politik aktörler şimdi giderek dışa da yansıyan adımlarla kendi yollarında yürümeye yöneldiler.
Temelinde yine ekonomik politiğin yasalarının işleyişinin yattığı bu süreci bazıları hala PKK önderliğinin Türk tekelci burjuva devletiyle girdiği “sürece” bağlama eğiliminde. Halbuki bir parça materyalist bir yaklaşım bile bu yüzeysellikte sebep-sonuç ilişkisinin nasıl tersyüz edildiğini görmeye yeter. Yaşananlar “süreç”ten bütünüyle bağımsız olmamakla birlikte, “sürecin” kendisi de bu ayrışmayı ivmelendiren etken ve dinamiklerin zorladığı bir sonuç. Rojava, bu konuda da tayin edici bir halka özelliğine sahip. Hem “süreci” her iki taraf açısından zorlayan asıl etken olarak hem de Kürt ulusal hareketi içinde sınıfsal konumlara uygun tutum farklılaşmalarını ivmelendiren bir etken olarak...
Kapitalistleşmiş bir aşiret lideri olarak Barzani ve onun gibilerin Rojava'da gerçekleşen devrime karşıt bir tutum benimsemeleri ne kadar doğalsa, Rojava’nın en önemli dayanaklarından birinin, hatta başlıcasının Kuzey Kürdistan’ın Kürt yoksulları ve emekçileri olması da eşyanın tabiatına o kadar uygun bir durum.
Bu nedenle, hem Barzani'nin karşılanması sırasında Kuzey'deki Kürt siyasal hareketinin temsilcileri arasında kendisini bir kez daha belirgin bir şekilde gösteren tutum farklılıklarını doğru okumak ve bu tablodan gereken sinyalleri alıp doğru sonuçları çıkarmak önemli. Sorunu hala şu ya da bu politik taktiğin izlenmesine bağlayan yüzeyselliklerle sağlıklı çözümlerin üretilmesi mümkün olamaz.
Rojava’daki fiili özerklik durumunun, toplumsal anlamda yaşanan devrimsel dönüşümün geriletilmesi hem Türk tekelci burjuvazisi hem de Kuzey ve Güney'deki Kürt burjuvazisini birbirlerine de yakınlaştıran bir öncelik. Bu öncelikte alınacak yol, PKK şahsında Kürt ulusal hareketinin daha geri noktalara çekilmesinde belirleyici önemde.
Nitekim Barzani ile rejim arasında yapılan anlaşmalarda Rojava’daki özerk yönetimin geriletilmesinin, dağıtılmasının ortak hedef olması bunun açık ifadesidir. Zaten savaş cephesini ve yöntemlerini, müttefiklerle birlikte genişletmeye gitmeleri de bu zorunluluktan besleniyor. Rojava ile içiçe geçen Kuzey Kürdistan Kürt siyasal hareketini her iki cephede de farklı enstrümanları daha aktif biçimde devreye sokarak geriletme zorunluluğundan. Bu sağlandığında, Barzani’nin Kürt liderliği hayalleri ve yayılmacı siyaseti de, ona hamilik edecek Türkiye’nin bölgesel güç olma hayalleri de yolunu açacaktır. Yapılan ortak hesap bu.
Bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ise Kürt ulusal hareketinin duruşuna bağlı. Onun en başta, Barzani'yle kolkola girilerek yapılan Diyarbakır şovunun, fiilen biten “sürecin” bundan sonra hangi çizgide seyredeceğinin habercisi olduğunu görmesi şart. Keza bu şov asıl olarak böylesi bir sürecin yarattığı “rahat” zemin üzerinden sergilenebiliyor! Dolayısıyla “süreç” aldatmacasının içyüzünün daha açık ve derinlemesine sergilenmesi, daha da önemlisi, sırf teşhir ve eleştiriyle yetinmeyi artık bir kenara bırakarak ona karşı kitleleri de kucaklayacak net bir duruşun pratikte gösterilmesi gerekiyor.
Ancak sorun sadece “süreç” konusundaki hayal kırıntılarının dağıtılmasıyla sınırlı görülmemeli. Bizzat “sürecin” seyri ve doğurduğu somut sonuçlar da dikkate alınarak bundan sonrasına ilişkin Kürt yoksullarının, işçi ve emekçilerinin sınıfsal talep ve beklentilerini daha dolaysızca yansıtacak politikaların ortaya konulması gerekiyor.
Ulusal sorun ve taleplerin henüz kırıntısının dahi karşılanmamış olduğu gerçeğinin üzerinden atlanmaksızın ve bu yöndeki ısrarın sürdürülmesine birleşik olarak 'sınıfsal' sorun ve taleplerin merkezleştirilmesine yönelmek acil ve zorunlu. Eğer bunun gerekleri yerine getirilemeyecek olursa, Hüda-Par'ından cemaate, Barzani ve Kuzey'deki uzantılarından Burkay gibi piyonlara kadar değişik güç ve enstrümanların devreye sokulmasıyla kemirilip içten çözülmesine uğraşılan Kürt siyasetindeki çok yönlü yarılmaya karşı etkili bir alternatifin geliştirilmesi mümkün olamaz!
[Alınteri'nin Aralık sayısı için hazırlanmıştır]