Pazar, 22 Aralık 2013 (12 yıl 10 ay önce)
Proletaryanın dilinden: Toprak rantı
Rant asalaklıktır. Kapitalizmde burjuvazinin sermaye birikimi yaratmasının önünü düzleyen önemli araçlardan biridir. Toprağın, madenlerin, enerji yataklarının, ormanların, yeraltı-yerüstü zenginliklerinin, bir bütün olarak doğanın meta üretimi sürecine katılması, başka bir ifadeyle, yağmalanmasıyla oluşan paya, artı-kâra verilen isimdir.
Üretim süreci doğa ve ondan elde edilen ürünler olmaksızın gerçekleştirilemez. Kapitalizmde emek+sermaye+rantın bir araya gelmesi üretim sürecinin işletilmesinin temel koşuludur.
Rantı ele alırken karşımıza toprak mülkiyeti çıkar.
Karl Marks toprak mülkiyetini “
bazı kişilerin, yeryüzünün belli bölgelerini, başka herkesi dıştalayarak, tamamen, kendi özel irade alanları şeklinde tekelleri altına almaları” olarak tanımlar. Tekel altına alınan alanların kullanılmasının tümüyle sistemin ekonomik işleyiş yasalarına bağlı olduğunu vurgular.
Karl Marks ünlü yapıtı
Kapital’in III. cildinde farklı biçimleriyle rantı ele alırken 46. Bölümün girşinde toprak rantına ilişkin şu saptamayı dile getirir:
Nerede doğal güçler tekel altına alınabiliyor ve onları kullanan sanayici kapitaliste bir artı-kâr güvencesi veriyorsa, ister çağlayanlar, zengin madenler, balıkla dolu sular, ister daha elverişli bir yerde bulunan bir arsa olsun, burada, yeryüzünün bir bölümüne tasarruf nedeniyle bu doğal nesnelerin sahibi haline gelmiş olan kişi, bu artı-kârı, rant biçiminde, işlev yapmakta olan sermayeden çekip alacaktır.
Yeryüzünde kapitaliste “
artı-kâr güvencesi veren” her parça ne pahasına olursa olsun ele geçirilir. O parçayı elde etme uğruna savaşlar da gündeme gelir, binbir oyunla gerçekleştirilen yağma ve yıkımlar da…
Burjuvazi, emek sömürüsü üzerinden elde ettiği birikimi büyütmenin bir bileşeni olarak her defasında doğanın talanını genişletip, derinleştirir. Kullanım değeri cephesinden verimliliği yüksek olan alanlar rant açısından sermayeye büyük avantajlar sağlar.
Hele ki üretim süreci açısından kaynak sıkıntısı yaşanıyor, bu sermaye birikiminde atılım yapmanın önüne engel oluyorsa o zaman sorun, en kısa yoldan kendine rant alanları sağlayacak şekilde hafifletilmeye çalışılır.
80′ sonrası önü düzlenen vahşi neoliberal birikim politikaları doğrultusunda atak yapılan özelleştirmelerle kamu tümden tasfiye edildi. Birbirinin peşi sıra rantı yüksek devasa projeler geliştirildi. Çeşitli biçimleriyle kentler sermaye birikimi aracı haline getirildi.
Güncel gelişmeler doğrultusunda baktığımızda sermayenin HES’lerle, AVM ve beton yığınlarıyla, kentsel yağma projeleriyle ormanları, park ve bahçeleri, toplumsal kullanım alanlarını tekel altına alıp rantı, ‘artı-kâr’ oranını büyütmeye çalıştığını görürüz.
Türkiye’yi baştan aşağı kesen “
kentsel dönüşüm” yağması, burjuvazinin sermaye birikiminde kendisine alan açan rant üretimi açısından biçilmiş kaftandır. Bu yağmanın önüne engel olabilecek şeylerin temizlenmesi, rant oranı yüksek noktalardan emekçilerin sürülmek istenmesi bununla ilişkilidir.
“
Bir şeyi satmak için, bu şey tekel altına alınmak ve yabancılaştırılmak olanağını taşısın yeter; başka bir şeye gerek yoktur” der Marks. Bundan dolayıdır ki kapitalist için el koyduğu arazinin doğanın dengesini sağlamasının, canlıların soluk borusu olmasının hiçbir önemi yoktur. Varsa yoksa o şeyin üretim sürecine dahil edilip, ona yüksek miktarlarda artı-kâr sağlaması vardır… Bu da kelimenin gerçek anlamıyla asalaklıktır!..
[
Alınteri'nin Aralık 2013 tarihli 12. sayısında yer alan “
Proletaryanın dilinden” köşesinden alınmıştır]