Cumartesi, 4 Nisan 2015 (11 yıl 4 ay önce)
İran ile Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi olan ABD, İngiltere, Fransa, Çin ve Rusya ile Almanya arasında Lozan’da süren görüşmeler sonucunda 2 Nisan’da “nükleer programın temel maddeleri konusunda” anlaşmaya varıldı.
AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ve İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, kapsamlı nihai anlaşmanın 30 Haziran’a kadar hangi çerçevede hazırlanacağına dair varılan mutabakatı açıkladı.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, “İran’ın nükleer dosyasıyla ilgili ana konularda çözüme ulaşıldı.” ifadelerini kullandı. Nihai anlaşmanın şekillendirilmesi için çalışmaların hemen başlayacağını da ekledi.
Yine de İran, Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif aracılığıyla bu durumun ABD ile ilişkilerin normalleşeceği anlamına gelmeyeceğinin mesajını vermeyi de ihmal etmedi.
ABD ile ciddi fikir ayrılıklarının bulunduğunu ifade eden Zarif, “Karşılıklı güvensizliğimiz geçmişe dayanıyor. Umarım, bu mutabakatın cesurca uygulanmasıyla bu güvensizliğin bir kısmı tamir edilir” ifadelerini kullandı.
Anlaşma ile ilgili ABD Başkanı Obama “ABD ve müttefikleri İran’la tarihi bir anlaşma sağladı” ifadesini kullandı.
Toplantı sonrası yapılan açıklamada, “Bugün kararlı bir adım attık. Ortak hareket planının ana parametrelerinde çözüme ulaştık. Tüm tarafların siyasi kararlılığı, iyiniyeti ve sıkı çalışması bunu mümkün kıldı” denildi.
Son günlerde geliştirilen çözümler kapsamında hareket planının oluşturulacağını belirten taraflar arasında Natanz Tesisi hariç diğer yerlerde uranyum zenginleştirme yapamayacağı konusunda mutabakat sağlandı. Anlaşma ile İran’ın nükleer çalışmalarının 25 yıl boyunca yakından takip edilmesi öngörülüyor. Anlaşmanın bozulduğunun tespit edilmesi durumunda yaptırımlar derhal yeniden yürürlüğe konulacak.
Barack Obama, Tel Aviv ile ilişkilerini de bozan anlaşma süreciyle ilgili İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu arayarak bilgi verdi. Ama Netanyahu anlaşmanın “İran’ın İsrail için tehdit unsuru olmasında değişiklik yapmadığını” söyledi. İsrail’in tepki gösterdiği anlaşmadan Türkiye ise “memnun” görünüyor.
AB emperyalistleri ise anlaşmaya ilişkin “kutlama yapmak için erken” (Almanya) ya da “daha yapacak çok şey var” (Fransa) gibi açıklamalarda bulundular. Rusya da anlaşmaya ilişkin şimdilik olumlu sinyaller veriyor.
Varılan “uzlaşı” için şu söylenebilir; her ne kadar taraflar “temel parametrelerde” anlaştıklarını söyleseler de -sorunun tek başına nükleer üretim sorunu olmadığı gerçeği bir yana- henüz ortada bağıtlanmış bir anlaşma olmadığı gibi, Ortadoğu’da süren savaşlarda karşılıklı hamlelerle birleşik gelinen bu nokta ters yönlü gelişmelere ucu açık bir durumu ifade ediyor.
Kaldı ki, halihazırda bölgede vekalet savaşları devam etmektedir ve bu anlaşmanın akıbeti de emperyalistler arasındaki -sadece Ortadoğu’daki değil yanı sıra diğer bölgelerde de- rekabet kavgalarının gidişatına bağlı olacaktır.
[Alınteri’nin Nisan 2015 tarihli 10. sayısı için hazırlanmıştır]