Cuma, 14 Aralık 2007 (18 yıl 10 ay önce)
Seumas Milne, The Guardian'dan çeviren Referans gazetesi, 14 Aralık 2007
Krizler serbest piyasa anlayışını bitirdi
Britanya’da sosyal demokratlar son 10 yıldır cezbedici bir ekonomik yaşama öncülük etti. 1990’ların başında Avrupa’daki ortak döviz kuru mekanizmasından çıkılması ve çok özel bir dizi uluslararası koşul, sosyal demokratların kendilerinden önceki siyasetçilerin hayal bile edemeyeceği bir sicile imza atmasına yardımcı oldu. Bir yandan yaşanan felaketler ve skandallardan sorumlu tutulabilirler ama Tony Blair ve Gordon Brown’un gizli silahı her zaman ekonomi oldu: “En uzun sürdürülen ekonomik büyüme dönemi”, düşük enflasyon, hızlı istihdam artışı ve kamu harcamalarında hızlı artış; hepsi aynı süre içinde gerçekleşti.
Artan eşitsizlik, kalıcı işsizlik ve hızla artan borçlar ve bunları sürdürebilmek için uluslararası finans sisteminin izin verdiği devasa ticari açıklar, bugüne kadar ekonomik başarıların farklı algılanmasını sağladı.
Ama bu huzurlu günlerin sonuna gelindiğine hiçbir şüphe yok. Yılın başında ABD’de, alt gelir gruplarına yönelik mortgage borç krizi olarak patlak veren sorun, bir kangren gibi serbest küresel finans sistemi içinde yayılıyor. Britanya’da daha şimdiden Northern Rock’un çöküşüne yol açtı.
Ekonomi yavaşlayacak
Bu, Victoria döneminden beri ilk kez bir Britanya bankasının başına geliyor. Ama etkisi, özellikle orantısız bir şekilde finans sektörünün denetiminde olan bir ekonomide kesinlikle daha derin olacak. Daha şimdiden fiyatların çöküşü ve kitlesel konut el değiştirme olasılığı, ABD’yi tam ölçekli bir durgunluğa doğru sürüklüyor. Ulusal gelirden daha büyük bir orana, 1.4 trilyon Pound'a ulaşan ve sanayi ülkeleri içinde kişi başına düşen en yüksek borç oranına sahip Britanya’nın ekonomisinin de ABD’ninkiyle aynı yönde ilerlemesi bekleniyor. Kredi sektörünün çatırdamasının tüm etkilerinin hissedilmesiyle birlikte, konut fiyatlarının çöküşü para arzındaki sorunu da artıracak. Bu ise en asgari koşulda bir ekonomik yavaşlamayı beraberinde getirecek.
Merkez bankaları ise bir şekilde yumuşak iniş için faiz oranlarını düşürmek ve sisteme nakit para arzını artırmakla meşgul. Bankalara koordineli olarak açılacak milyarlarca dolarlık kredilerin ilan edilişi, hem daha önceki benzer müdahalelerin ne kadar başarısız olduğunu anımsatıyor hem de durumun ne kadar ciddileştiğini gösteriyor.
1970’lerden bu yana ilk kez, durgunluk ve artan enflasyonla birlikte artan stagflasyon riski söz konusu ki bu yeni liberal Ortodoks görüşler bakımından, faiz oranlarındaki keskin düşüşleri özellikle riskli yapmaktadır. Bu dönemde uluslararası petrol, mal ve gıda fiyatları da artıyor.
Liberal uzlaşının sonu
Uzun dönem büyüme, 1990’larda Sovyetler'in çöküşü, Çin’in (ve daha küçük ölçekte Hindistan’ın) açılımı sayesinde gerçekleşmişti. Örgütlü emeğin geniş anlamda zayıflamasının yanı sıra uluslararası finans sektöründeki liberal genişleme ve dünyanın geri kalan kesimine akan ucuz ithal mallar, zamanımızın ekonomik ve siyasi ortamını şekillendiren ve şirketlerin kârlarının artmasını sağlayan faktörlerdi. İşaretler, bu koşulların bir kısmının limitlerine ulaştığını gösteriyor. Küresel büyüme doğal kaynaklar üzerinde basınç oluşturuyor, petrolde görüldüğü gibi, fiyatları yukarı doğru zorluyor.
Uzun gelişme döneminin sonu öncelikle ideolojik bir etki yaratacak. Eşitsiz ve güvenli olmasa da malların değişimi aksamadıkça serbest piyasa fanatiklerinin siyasi egemenliği garantiydi. Ancak durum artık açık bir şekilde böyle değil. Şayet kredilerdeki daralma, daha geniş ekonomik sorunu tetiklerse bu, neredeyse bir kuşak boyunca siyasette egemen olan yeni liberal uzlaşının kesin olarak sonu anlamına gelecek.
Brown hükümeti kredileri garanti altına almak için büyük bir olasılıkla Northern Rock’ı kamulaştıracak. Bu, en azından kamu mülkiyeti konusundaki saçma ideolojik karşıtlığın ortadan kalkmasına yardımcı olabilecek.
Ekonomide sert yükseliş ve inişleri ortadan kaldırma sözü veren Brown için büyüyen ekonomik tehdit kaçınılmaz bir yüzleşmeyi dayatıyor: Yeni liberal bir ajanda ile çok içli dışlı olan birinin bu konuda yönünü değiştirmesi için çok geç olabilir. Fakat kendisi veya zaten yara almış olan hükümeti, önümüzdeki krizle baş etmek üzere çok daha müdahaleci ve radikal yaklaşımlar sergilemedikçe, gelmekte olan politik dalga olasılıkla hepsini dibe çekecek.